REPORTAGECDA lijsttrekkersdebat

De drie houden hun CDA heel in kandidaat-lijsttrekkersdebat

Het viel voor de toekijkende CDA-leden niet mee om inhoudelijke verschillen te ontdekken tussen de drie kandidaten voor het lijstrekkerschap. Maandagavond gingen ze in debat. De stembussen zijn geopend.

Hugo de Jonge (l), Mona Keijzer (m) en Pieter Omtzigt (r) na afloop van het kandidaatlijsttrekkersdebat voor het CDA in de Jaarbeurs in Utrecht.Beeld Freek van den Bergh

‘Het moet niet blijven bij streven naar minder marktwerking. We moeten ook de maatregelen nemen die daarbij nodig zijn.’

Is dat zowaar een steekje onder water van Mona Keijzer aan Hugo de Jonge? Die laatste heeft zojuist betoogd dat hij als CDA-leider wil streven naar minder marktwerking en minder concurrentie in de zorg. Maar waarom, vraagt Keijzer hem, ligt er nu dan toch weer een wetsvoorstel, van zijn hand nota bene, dat de vrije artsenkeuze beperkt? 

‘Het is juist zo belangrijk dat je je tot iemand kunt wenden waar jij je goed bij voelt’, weet Keijzer. En zo heeft ze nog wel een puntje voor De Jonge, in het dagelijks leven immers minister van Volksgezondheid. ‘Bijna de helft van de mensen die in de zorg werkt, vertrekt weer binnen twee jaar. Omdat ze geen autonomie hebben. Dáár moeten we wat aan doen.’

Maandagavond in de Utrechtse Jaarbeurs staan Keijzer en De Jonge samen met Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt op het gladde ijs van het interne lijsttrekkersdebat. Zo’n debat dus waarin elke zweem van onderlinge kritiek door de buitenwereld al snel wordt uitgelegd als een mes in de rug. En waarin elke neiging tot een meningsverschil makkelijk uitgroeit tot een schisma over de partijkoers. 

Binnenbrandjes

Het is het risico van een strijd tussen gelijkgestemden die het niet wezenlijk oneens zijn: accentverschillen worden door de buitenwereld makkelijk uitvergroot tot gevaarlijke binnenbrandjes. Bij de VVD en D66 in 2006 en de PvdA in 2017 waren ze nog lang aan het nablussen, al hielden ze er uiteindelijk wel breed gedragen partijleiders aan over.

De drie kandidaten blijken zich op deze avond terdege bewust van het risico voor hun partij. Zie hoe Hugo de Jonge de afgelopen dagen al druk was met uitleggen dat zijn verlangen naar stemmen uit de steden natuurlijk niet betekent dat hij de regio minder liefheeft dan zijn tegenstrevers. En zie hoe hij en Mona Keijzer woorden tekort komen om Pieter Omtzigt – de onverwacht opgekomen outsider – te prijzen om de manier waarop hij als immer kritisch Kamerlid presteert. 

‘Werkelijk grote klasse Pieter’, zegt Keijzer. En De Jonge vult aan: ‘Pieter heeft gestreden voor mensen die in de knel kwamen in hun gevecht met de overheid. Zijn vasthoudendheid is heel bijzonder. Echt heel erg geweldig!’

Omtzigt ontvangt de complimenten minzaam. Het is zijn voornaamste punt van profilering in deze strijd, die door zijn kandidatuur spannend is geworden. Hij heeft het niet over premiersambities of een hang om het land te besturen. Hij is juist de man die het bestuurlijke establishment in de afgelopen jaren tergde en die nu de relatie tussen overheid en burgers wil verbeteren. 

 ‘De burger heeft rechten ten opzichte van de overheid. Het schandaal bij de Belastingdienst heeft blootgelegd dat dat ook in het mooie Nederland niet vanzelf gaat. De dienst loog, hield stukken achter en intussen raakten onschuldige ouders hun baan, hun huis en soms zelfs hun kinderen kwijt. We moeten werken aan herstel van vertrouwen in onze rechtsstaat. Instituties moeten eerlijk zijn en wanneer zij dat niet zijn, moeten zij gestraft worden.’

Alle drie hun zorgen 

De Jonge en Keijzer zijn het daarmee niet oneens. En zo valt het voor de toekijkende CDA-leden sowieso niet mee om inhoudelijke verschillen te ontdekken tussen de kandidaten. Ze hebben alle drie hun zorgen over het mkb, over de te dure huur- en koopwoningen voor starters, over het leenstelsel voor studenten (waar het CDA altijd al tegen was), over boeren die zich miskend voelen en over de doorgeschoten flexibilisering van de arbeidsmarkt. Dat laatste zullen ze bij de VVD hebben genoteerd: wie er ook CDA-leider wordt, de christendemocraten sluiten zich hierin aan bij de linkse oppositie.

Vooral De Jonge wekt de indruk het debat liefst te mijden: ‘Mona heeft dat terecht genoemd/Het is terecht dat Pieter dat zei/Daar heeft zowel Pieter als Mona terecht aandacht voor gevraagd.’ Het is hoe hij het CDA en liefst het hele land wil gaan leiden: ‘Wij moeten een brede volkspartij zijn, een partij van het midden, dichtbij de gewone mensen. Voor mij begint politiek bij Abraham Kuyper, bij de zorgen van de kleine luyden. Vanuit het midden kun je mensen samen brengen. Ik hou van het midden.’

Keijzer op haar beurt is hier en daar neergezet als een rechtse kandidaat, maar lijkt vastbesloten om dat beeld te corrigeren. Haar zorgen liggen vooral bij de zich opstapelende problemen voor veel jongeren in het onderwijs, bij de ‘volslagen doorgedraaide platformeconomie’ en bij het klimaat. ‘Mensen vragen zich af hoe we de schepping heel houden.’ En voor wie dan nog steeds denkt dat zij de agenda van Forum voor Democratie deelt omdat zij samenwerking met Baudet niet uitsluit, benadrukt Keijzer dat ze voor een hecht Europa is. ‘Samen staan we sterk tegenover de VS en China.’

De Jonge en Omtzigt brengen er niets tegenin en op de eerste rij ziet partijvoorzitter Rutger Ploum het ongetwijfeld met opluchting aan. Zijn partij is op deze avond heel gebleven. Wie ’m gaat leiden wordt donderdag bekend, mits een van de kandidaten dan al de meerderheid van de stemmen van de leden binnen heeft. De stembussen zijn sinds maandag geopend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden