De drempel tot fraude wordt lager

De crisis doet werknemers sneller bezwijken voor de lokroep van fraude. Het aantal gevallen nam in 2011 scherp toe ten opzichte van 2010, constateren accountantskantoor KPMG en Hoffmann Bedrijfsrecherche.

AMSTERDAM - KPMG voerde in 2011 een kwart meer onderzoeken naar fraude uit bij Nederlandse organisaties dan het jaar ervoor. En de financiële detectives van Hoffmann zagen het aantal opdrachten vorig jaar met 15 procent stijgen. 'Normaal gesproken krijgen we tussen de 950 en 1.050 opdrachten per jaar; daar mag je er nu grofweg 150 bij optellen', raamt directeur Jos Meekel.


De economische onzekerheid heeft een 'negatief effect op het integriteitsklimaat binnen Nederlandse organisaties', zegt Yvonne Vlasman, partner bij KPMG Forensic. Het accountantskantoor voerde vooral onderzoeken uit bij grote organisaties, zoals overheden, en bij internationaal opererende ondernemingen. Het accountantskantoor signaleerde vooral een toename in het aantal fraudeonderzoeken binnen de publieke en semi-publieke sector, en in de zorg.


'Mensen staan onder druk, worden geconfronteerd met bezuinigingen, dreigen wellicht hun baan kwijt te raken', verklaart Vlasman. 'Dan is het verleidelijker om je boekje te buiten te gaan als de gelegenheid zich voordoet. En de kans dat die gelegenheid zich voordoet, wordt in tijden van reorganisaties en wegbezuinigen van functies ook groter.'


Directeur Jos Meekel van Hoffmann Bedrijfsrecherche beaamt dat. 'Wat opvalt is het gemak waarmee voorheen loyale werknemers de drempel overstappen om fraude te plegen. Twee, drie jaar geleden toonden ze zich nog zeer betrokken bij het bedrijf, maar nu het water hun aan de lippen staat, gaan ze plots over de schreef.'


Precieze bedragen kunnen KPMG en Hoffmann Bedrijfsrecherche nog niet noemen. In het Verenigd Koninkrijk bedroeg de schade door fraudezaken in 2011 meer dan 4 miljard euro, anderhalf keer zo veel als het jaar ervoor, meldde KPMG eind vorige maand. In Zwitserland steeg de fraudeschade in 2011 volgens KPMG-cijfers met 42 procent naar bijna 430 miljoen euro. De beruchtste fraudezaak van het afgelopen jaar deed zich voor in de Londense City. Handelaar Kweku Adoboli zou de Zwitserse zakenbank UBS voor 1,7 miljard euro hebben opgelicht met transacties waarvoor hij geen toestemming had van de UBS-leiding, zo luidt de aanklacht tegen hem.


De fraudestijging in Nederland zit hem niet zozeer in de hoogte van de bedragen, als wel in de toename van het aantal zaken. 'Het is opmerkelijk te zien hoeveel werknemers voor een paar honderd euro hun loopbaan in de waagschaal stellen', zegt directeur Meekel van Hoffmann Bedrijfsrecherche.


De toenemende fraude doet zich vooral voor bij het middenmanagement, constateert Vlasman van KPMG Forensic. Steeds vaker gaat het daarbij om belangenverstrengeling, het niet eerbiedigen van contractuele afspraken en misbruik van bevoegdheden, zegt Vlasman.


Een andere reden voor de toegenomen gevallen van fraude is dat het in tijden van crisis niet meer zo gemakkelijk is om tegenvallende resultaten te verbergen, zegt Vlasman. 'Cijfers die niet kloppen worden nu sneller zichtbaar.' Ook merkt Vlasman dat bestuurders steeds meer aandacht hebben voor de bestrijding van corruptie en omkoping, vooral binnen internationaal opererende organisaties en bedrijven.


Stelen

Bij fraude gaat het lang niet altijd om grote bedragen. 'Het kan om een iPad gaan die stiekem van het werk wordt meegenomen', zegt Jos Meekel van Hoffman Bedrijfsrecherche, 'of gereedschap of een meubelstuk.' Meekel zag het afgelopen jaar een zaak passeren rond een werknemer in een verzorgingstehuis. Een bewoner van het tehuis had nauwelijks zijn laatste adem uitgeblazen of de werknemer deed een poging om de televisie van de overledene te verdonkeremanen. 'Zonder blikken of blozen', zegt Meekel, 'met een redenering van: die tv is toch van niemand, ik kan hem goed gebruiken'.

Bedrijf in een bedrijf

Een andere oprukkende fraudevariant is het probleem van de 'winkel in een winkel'. Een voorbeeld: managers van een bedrijf blijken tijdens werktijd in het geniep een parasitaire onderneming op poten te hebben gezet die concurreert met het bedrijf dat hun salaris betaalt. Ze gebruiken daarvoor informatie van hun werkgever, zoals klantgegevens. Een verwante en eveneens veel geziene vorm van bedrijfsbedrog is als werknemers met gevoelige informatie proberen over te lopen naar een concurrent, bijvoorbeeld met een lijst van potentiële klanten. Dit alles vanzelfsprekend in ruil voor een fors hoger salaris dan bij hun vorige baas.

Valse facturen

Een steeds meer voorkomende vorm van fraude is het wegsluizen van geld naar een fictief bedrijfje. Een handlanger stuurt een nepfactuur naar een financieel medewerker van een onderneming of organisatie, die de rekeningen vervolgens accordeert en het geld overmaakt naar een gezamenlijke rekening. Samen delen ze de winst. In een van de door Hoffmann onderzochte zaken bij een handelsbedrijf ging het om een fraude van tussen de 500 en 600 duizend euro. Het probleem, zegt Meekel, is dat bij veel bedrijven het toezicht ontbreekt op de mensen met de bevoegdheid om betalingen goed te keuren. Zo kan geld ongemerkt wegstromen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden