De dreiging voor het Westen heet niet langer Vladimir maar Donald

De voorpagina van het Franse dagblad Libération afgelopen donderdag was één grote noodkreet. Een vanuit het duister loerende Trump, vaal licht op zijn vuilblonde kuif, duim en wijsvinger omhoog gestoken als een revolver, en daaronder de tekst: American Psycho. Bij dit angstbeeld past het speciale diner zondagavond van de Europese ministers van Buitenlandse Zaken over de misère die de nieuwe Amerikaanse president de Europese Unie kan bezorgen. De dreiging voor het Westen heet niet langer Vladimir maar Donald.

Voorpagina's van donderdag. Links die van Libération. Beeld .
Voorpagina's van donderdag. Links die van Libération.Beeld .

EU-buitenlandchef Mogherini benadrukt dat er niets engs of verdachts in het spoeddiner gelezen moet worden. Ze heeft het 'informele en sociale etentje' belegd omdat de Europese bewindslieden toch al in Brussel zijn voor hun reguliere vergadering op maandag. Dus waarom dan niet zondagavond gezellig wat discussiëren over de Amerikaanse verkiezingen? Anders zitten minister Koenders en zijn EU-collega's toch maar triest in hun hotelkamer op een Tobleronereep te knabbelen.

Feit is dat er aanvankelijk helemaal geen diner was gepland omdat iedereen in Brussel - en in de meeste andere Europese hoofdsteden - er blind op vertrouwde dat Clinton zou winnen. Pas nadat de zege van Trump vaststond, werd in allerijl het diner aan de agenda toegevoegd.

De EU maakt zich zorgen over Trump. Maar gevraagd naar het hoe en waarom, blijven Brusselse diplomaten vele antwoorden schuldig. Niemand die weet immers hoe serieus Trump zijn campagnebelofte 'Amerika eerst' neemt nadat hij in januari het Witte Huis betreedt. Niemand ook die kan vertellen wie zijn minister van Buitenlandse Zaken wordt, of zijn veiligheidsadviseur. 'Gelukkig heeft Trump zich nooit een groot ideoloog getoond. Dat maakt pragmatische wendingen makkelijker', merkt een diplomaat op.

TTIP komt er voorlopig niet

Koenders en zijn collega's hebben niettemin het nodige te bespreken zondagavond. Want de komst van Trump zal zich in de EU doen voelen. Het door Brussel verhoopte - en daarbuiten bekritiseerde - handelsverdrag met Amerikanen (TTIP) zal er voorlopig niet (en misschien wel nooit) komen. Dat Amerika uit het klimaatakkoord van Parijs stapt, verwacht bijna niemand, wel dat Trump de financiële kosten ervan (een fonds voor de armste landen) voor een groter deel op de EU-landen probeert af te wentelen.

Het diner zondag zal echter vooral gewijd zijn aan het Amerikaanse buitenlands beleid. Levert Trump Syrië uit aan Assad, Poetin en Erdogan? Veroorzaakt dit een nieuwe golf vluchtelingengolf op weg naar Europa? Trekt Trump de laatste Amerikaanse soldaat terug uit Afghanistan? Laat hij Oekraïne vallen? En tot slot: in welke mate keert hij de NAVO de rug toe?

Brandende kwesties, te zware kost voor heldere antwoorden na één informeel etentje. Maar helemaal nieuw zijn de problemen niet. President Obama waarschuwde zijn Europese collega's afgelopen jaren steeds indringender dat Europa meer op eigen benen moet staan. Dat de beschermende Amerikaanse paraplu zou kleiner worden. Mogherini pakte die handschoen in juni op met haar rapport 'Een sterker Europa: een mondiale strategie voor de EU'. Frankrijk en Duitsland presenteerden kort na het Brexitreferendum een eigen defensie- en veiligheidsplan. 'Er zullen zondagavond zeker een paar ministers zijn die de komst van Trump - door de meesten verafschuwd, door enkelen verwelkomd - als een kans zien. De kans om de EU als wereldspeler neer te zetten', aldus een betrokken EU-ambtenaar.

De cover van de Daily Mail van donderdag. Beeld photo_news
De cover van de Daily Mail van donderdag.Beeld photo_news

Gaat Trump zijn schimmige zakelijke belangen opzij zetten?

Zijn ondernemerschap was een troef in zijn campagne, maar het is onduidelijk wat Donald Trump gaat doen met zijn vaak schimmige zakelijke belangen als hij eenmaal president is. (+)

'Europa wordt meer en meer een onmisbare macht'

Tekenend in deze is de speech die Mogherini donderdag gaf, enkele uren nadat Trumps zege vaststond. 'Het moet duidelijk zijn - en ik geloof dat het langzamerhand voor iedereen duidelijk wordt - dat we er alleen in slagen onze burgers te beschermen als we samenwerken als een echte Unie, met de volle, potentiële kracht van een supermacht, op het gebied van veiligheid en defensie', zei Mogherini. Meer Europa dus, en een sterker Europa. 'In een wereld die verandert, wordt Europa meer en meer een onmisbare macht.'

Mooie woorden die maandag een vervolg krijgen als de ministers Mogherini's 'Mondiale Strategie' van een uitvoeringsplan voorzien. De lidstaten beloven vergaande militaire samenwerking, zolang het maar geen Europees leger heet. Samenwerking ook tegen cyberaanvallen op cruciale infrastructuur (energienetwerken, internet, telecom), tegen Russische propaganda en tegen terrorisme. Een gebundelde inzet van soft power (handel en hulp) en hard power (militaire en veiligheidsmissies). 'In de EU kennen we twee soorten lidstaten: kleine en zij die nog niet beseffen dat ze klein zijn. Dat is de (grote) wereld waarin we leven. We doen er goed aan deze realiteit te aanvaarden', aldus Mogherini.

De nieuwe Europees-Amerikaanse verhouding openbaart zich mogelijk al in december, dus nog vóór Trump aan de slag gaat. Komende maand staat de EU voor het besluit om de sancties tegen Rusland - opgelegd na de Russische annexatie van het Oekraïense Krimschiereiland - opnieuw te verlengen. Amerika onder Obama was zeer actief achter de schermen om de tegenstanders van de sancties (Italië, Hongarije, Griekenland, Cyprus) de mond te snoeren. Met Trump op weg naar het Witte Huis, zullen deze landen zich meer roeren.

Verkiezing van Trump is nachtmerrie voor Mexico

'Fuuuck!', 'Wees beducht!' 'O mijn God, het is Trump!' De krantenkoppen gisteren in de kiosken logen er niet om: voor Mexico is een nachtmerrie waarheid geworden die de levens van miljoenen Mexicanen direct kan raken.

Donald Trump op de cover van Libération donderdag. Beeld Libération
Donald Trump op de cover van Libération donderdag.Beeld Libération

Golft de Trumpiaanse dynamiek straks over Europa?

Na de Brexit en de zege van Trump is het goed mogelijk dat de ontevreden burgers in Duitsland, Frankrijk en Nederland volgend jaar ook een greep naar de macht doen. Populisme in het avondland, een beschouwing over Frauke Petry (AfD, Duitsland), Geert Wilders (PVV, Nederland) en Marine Le Pen (Front National, Frankrijk). (+)

Der Spiegel, eind januari van dit jaar. Beeld photo_news
Der Spiegel, eind januari van dit jaar.Beeld photo_news
The Economist, afgelopen mei. Beeld photo_news
The Economist, afgelopen mei.Beeld photo_news
De cover van Esquire. Beeld photo_news
De cover van Esquire.Beeld photo_news
Een eerdere cover van Libération, met Trump op de cover. Beeld photo_news
Een eerdere cover van Libération, met Trump op de cover.Beeld photo_news
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden