Zes vragen overBerechting Syriëgangers

De draai van Blok: komt Syriëganger toch voor Koerdisch tribunaal?

Nederland overweegt Nederlandse IS-strijders te laten berechten op een IS-tribunaal in Koerdisch Syrië. Gesprekken daarover zijn gaande.

Minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken (VVD).Beeld ANP

Gaat Nederland de Koerden in Syrië helpen bij het berechten van buitenlandse IS-strijders?

Nederland voert daarover ‘informerende gesprekken’ met het Koerdische bestuur in Syrië, stelt een woordvoerder van minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken). Berechting van Nederlandse IS-strijders door de Koerden in Syrië is ‘juridisch en politiek gecompliceerd’, stelt Buitenlandse Zaken. Toch is het ‘de moeite waard om de optie verder te onderzoeken.’

Nederland voert de gesprekken samen met Zweden. Het persbureau Hawar, de spreekbuis van het Koerdische bestuur in Syrië, maakte woensdag bekend dat Nederland en Zweden hun ‘steun’ hebben toegezegd aan het lokale IS-tribunaal. Dit bericht noemt Buitenlandse Zaken echter ‘voorbarig’.

Is dit een koerswijziging van Den Haag?

Nog maar drie maanden geleden, in december 2019, stelde Blok dat het ‘noch mogelijk, noch wenselijk’ is als de Koerden Nederlandse IS-strijders berechten. De Koerden hebben in Syrië geen erkende staat. Een IS-tribunaal op hun grondgebied kan worden uitgelegd als ongewenste erkenning voor hun ‘statelijke ambities’. Daar wil Nederland zich niet aan branden. Zelfs diplomatieke contacten golden daarom als taboe. Maar daarover lijkt Blok van mening veranderd.

In december vond in Brussel voor het eerst op hoog niveau overleg plaats met het Koerdische bestuur. De Nederlandse Syriëgezant Emiel de Bont ontmoette daar samen met andere Europese diplomaten de Koerdische regeringsleider Ilham Ehmed, aldus haar woordvoerder. Daarbij is gesproken over berechting van Europese IS-gangers.

Hoe gaat het Koerdische IS-tribunaal eruit zien?

Het wordt een lokaal tribunaal, met plaatselijke rechters. Omdat de Koerden geen officiële staat hebben, kunnen zij op hun grondgebied geen internationaal tribunaal vestigen, zo heeft de Nederlandse volkenrechtelijk adviseur vastgesteld. Wel laten de Koerdische autoriteiten weten dat Europese IS-verdachten zich kunnen laten bijstaan door een buitenlandse advocaat. De Koerden kennen geen doodstraf en de straffen voor deelname aan IS zijn op westers niveau: van één tot 20 jaar.

Komen ook vrouwen in aanmerking voor berechting in Syrië?

Nee, en dat is een pijnpunt in de onderhandelingen met Nederland en Zweden. Alleen mannen zullen voor het tribunaal verschijnen. De Koerdische autoriteiten zien vrouwen die getrouwd waren met IS-strijders in de eerste plaats als huisvrouw, en vinden het niet gepast om hen te vervolgen voor de wandaden van IS. De Nederlandse vrouwen die vastzitten in Koerdische kampen in Syrië, zouden dus vrijuit gaan.

De strafrechtelijke vervolging in Nederland van de Nederlandse vrouwen in de Koerdische kampen staat intussen op losse schroeven. Woensdag deed de rechtbank Rotterdam een uitspraak die het einde lijkt te betekenen van de strafzaak tegen de 25-jarige Ilham B. uit Gouda.

Zij zit sinds 2017 met haar kinderen vast in een Koerdisch kamp in Syrië. De rechter stelt al twee jaar dat Nederland alles in het werk moet stellen om Ilham en andere vrouwen hun strafzaak te laten bijwonen in Nederland. Als het Openbaar Ministerie (OM) niet binnen drie maanden met een plan komt om Ilham te repatriëren, vindt de rechtbank het ‘onredelijk’ om de strafzaak tegen haar te laten doorgaan. Deze uitspraak heeft mogelijk ook gevolgen voor vergelijkbare strafzaken tegen andere vrouwelijke Syriëgangers.

Hoe zien de coalitiepartijen in de Tweede Kamer het plan voor een Koerdisch tribunaal?

Die voelen de urgentie om tot een alternatieve oplossing te komen, zeker na de uitspraak van de rechtbank in Rotterdam deze week. Sven Koopmans (VVD) hoopt dat de ‘juridische complicaties’ rondom Koerdische berechting kunnen worden opgelost. ‘Nu dreigen sommige jihadi’s zelfs vrijuit te gaan, dat kan het kabinet niet laten gebeuren’, zegt Sjoerd Sjoerdsma (D66). Berechting door de Koerden kan volgens hem ‘zolang de processen voldoen aan internationale standaarden’. Het argument dat de Koerden Nederlandse Syriëgangers niet kunnen berechten omdat ze geen internationaal erkende staat zijn, noemt Sjoerdsma ‘gekunsteld’. ‘We deden wel lucht-grondcoördinatie met hun troepen toen onze F16’s daar vlogen.’

Had minister Blok niet ook plannen voor een IS-tribunaal in Irak?

Berechting van Europese IS-strijders ‘in de regio’ is de wensdroom van Nederland en Zweden. Officieel praat Nederland nog altijd met Irak over mogelijkheden om Europese IS-strijders daar te berechten. Minister Blok stelt daaraan wel voorwaarden. Zo mag doodstraf – in Irak gebruikelijk voor terroristen – niet worden opgelegd. De Iraakse regering lijkt niet gediend van deze inmenging in haar soevereiniteit en heeft voor Europese landen slechts één advies: ga jullie IS-gangers zelf berechten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden