Reportage krimpscholen

De dorpsschool gaat dicht. ‘Jammer, maar beter voor de kinderen’

De allerlaatste schooldag voor dorpsschool de Praom in Zwartemeer. Er wordt nog van alles opgeruimd en ingepakt. Ouders en kinderen kunnen nog wat spulletjes meenemen, maar om vijf voor twaalf wordt in de regen de school gesloten door de oudste en de jongste leerling. Beeld Harry Cock

Dorpsscholen met te weinig leerlingen krijgen geen geld meer van de overheid en sluiten de deuren. Alleen al in Friesland stoppen na dit schooljaar tien basisscholen. Voor de kinderen niet slecht, maar als een school in een dorp verdwijnt gaan er ook geen jonge gezinnen meer wonen. 

Nog één keer mochten de 29 leerlingen van basisschool de Flieterpen afgelopen donderdag hun school binnen. Voor de gelegenheid op de fiets. Na een rondje langs de klaslokalen reden ze voor de laatste keer de deuren uit. Toen sloot de school in het Friese dorp Reitsum definitief. 

Hoewel het voor de kinderen een feest moest worden, waren de tranen niet tegen te houden, zegt Wikje de Vries, intern begeleider van de Flieterpen. ‘Vooral bij de leraren, die zo hun stinkende best hebben gedaan voor de school.’ Maar het kon niet anders. De school werd te klein, dat zag iedereen. In groep één zaten twee leerlingen, in groep twee nog maar één. Naast het verdriet overheerst berusting: want is een grotere school – met meer potentiële vriendjes en vriendinnetjes – niet beter voor de kinderen?

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Kritische grens

In Reitsum zou het leerlingenaantal volgend jaar onder de kritieke grens van 23 komen: een school die drie jaar achter elkaar daar niet boven komt, ontvangt geen overheidsgeld meer. Alleen al in Friesland sluiten na dit schooljaar tien krimpende basisscholen. Die trend zet zich de komende jaren waarschijnlijk voort. In 2023 telt Nederland naar verwachting 74 duizend basisschoolleerlingen minder dan in 2015, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. In dunbevolkte gebieden zoals Friesland, Groningen en Limburg is die krimp het sterkst.

Waar rond de Flieterpen de berusting inmiddels overheerst, gaat de sluiting van scholen vaak gepaard met verdriet en boosheid. In het Gelderse buurtschap Zuuk leidde de aangekondigde sluiting van de plaatselijke Zuukerschool – na de zomer nog 25 leerlingen – tot protest van de Zuukerse bevolking. De school vocht het besluit nog aan, maar verloor. Na bijna 135 jaar moet de Zuukerschool echt sluiten.

Weemoed

Op de Flieterpen was er op de ochtend voor de sluiting een circus, ’s middags patat en ’s avonds een barbecue met alle ouders. Ytsje Jansma – met twee kinderen van zes en twaalf op de school – zag de sluiting al wel langer aankomen. ‘We hebben nog een reünie gehad. Met veel mooie herinneringen aan deze school.’ Bij haar kinderen bespeurt ze geen weemoed. ‘Mijn zoon heeft al mogen rondsnuffelen op zijn nieuwe school. Hij zat hier met maar één ander meisje in groep drie. Op de andere school zijn meer kindjes, dat vindt hij erg leuk’, zegt Jansma. Vooral voor de levendigheid in het dorp vindt ze het jammer dat de school moet sluiten. ‘Maar het is beter voor de kinderen.’

Geen alternatief

Op de Flieterpen was het gevolg van een laag leerlingenaantal een paar jaar geleden goed zichtbaar. Twee jongens zaten zeven jaar lang alleen met elkaar in een jaargang. ‘Ze mochten elkaar helemaal niet’, herinnert De Vries zich. ‘Pas in groep zeven kwam daar een meisje bij. De hele dynamiek werd ineens anders.’ Dat er geen alternatief is als het ‘misgaat’ tussen leerlingen is een van de grootste problemen van kleine scholen, zegt Henny van der Meijden, universitair docent onderwijswetenschappen aan de Radboud Universiteit.

Om toch enigszins volle klassen te krijgen, maken kleine scholen gebruik van combinatiegroepen – bijvoorbeeld groep één, twee en drie bij elkaar. Dat blijkt volgens Van der Meijden best goed te werken. ‘Leerlingen leren dan veel van elkaar.’ Problemen met de kwaliteit van het onderwijs hebben vaak een andere oorzaak. Van der Meijden: ‘De docent is daarin wel doorslaggevend.’ Een groter probleem is het gebrek aan mogelijkheden op kleine scholen. ‘Er komt bijvoorbeeld vaak geen aparte muziekjuf langs’, zegt universitair docent. ‘Daar is op grote scholen al nauwelijks geld voor.’

Maatschappelijk belang

De Onderwijsraad adviseerde al in 2013 het aantal kleine scholen te beperken. ‘Kleine scholen zijn vaker zwak en kunnen moeilijker de rol van sociale ontmoetingsplaats voor leeftijdsgenoten waarmaken’, schreef de raad toen. Het minimumaantal leerlingen voor scholen zou daarom van 23 naar 100 moeten. De afgelopen jaren is een groot aantal kleine scholen verdwenen, maar de grens van 23 blijft gehandhaafd. Minister Slob van Onderwijs kondigde vorig jaar zelfs aan meer geld vrij te maken voor kleine basisscholen. En maandag zei de minister nog tot 48 miljoen extra uit te trekken voor middelbare scholen in krimpregio's.

Sluiting blijkt vaak moeizaam door het grote maatschappelijk belang van scholen in dorpen en dunbevolkte gebieden.  ‘Als een school in een dorp verdwijnt gaan er geen jonge gezinnen meer wonen’, zegt Van der Meijden.  Als een school toch moet sluiten, zou een gemeente daar meer rekening mee kunnen houden, vindt de universitair docent. ‘Bijvoorbeeld door inzet van een gemeentelijk busje. Dan kunnen mensen er blijven wonen.’

Fuseren

In plaats van definitieve sluiting kiezen sommige scholen daarom voor een fusie. Christelijke basisschool de Praom – 45 leerlingen – in het Drentse dorp Zwartemeer is zo’n school die voor een fusie heeft gekozen. Over de rode loper komen de leerlingen voor de laatste keer hun schoolgebouw uit als de deur symbolisch op slot wordt gedaan. Het is dezelfde sleutel waarmee het gebouw van de katholieke fusieschool – op vijf minuten loopafstand – kan worden geopend.

‘In eerste instantie vonden mensen het vervelend, maar veel ouders hebben nu het besef dat het zo goed is’, zegt Ginus Oostingh, tijdelijk directeur van de Praom. Al eerder leidde Oostingh – inmiddels ‘sluitingsdeskundige’ – de sluiting van kleine basisscholen. Hij werd gevraagd om de laatste maanden van de school in Zwartemeer in goede banen te leiden. Het helpt ook dat er alternatieven voor handen zijn, zegt hij. Na de fusie behoudt het dorp nog steeds twee scholen: een katholieke en een openbare.

Stiekem hoopt Wikje de Vries dat ook in Reitsum ooit weer kinderen lopend naar school kunnen. Het dorp past goed bij jonge gezinnen, vindt ze. ‘Ouders willen dat hun kind weer eieren kunnen zoeken in het weiland en dat ze weer hutten tussen de bomen bouwen. Wie weet hoe het over tien jaar gaat. Dan wordt hier misschien volop gebouwd en lopen er weer kinderen rond.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden