Column

De Dood mag je niet ongemerkt voorbij laten gaan

Tegen Wim T. Schippers zei ik eens dat ik het liefst zou sterven in bed. Rustig inslapen. 'O, nee!', riep hij, 'de Dood maak je maar één keer mee. Dan ga je toch niet liggen slapen.'

Beeld anp

Ook daarin heeft Schippers natuurlijk volkomen gelijk. De Dood, hoe onaangenaam ook, die moet je ontmoeten. Wat de Dood met je uitspookt, mag je - als het even kan - niet ongemerkt aan je voorbij laten gaan. In het beroemde gedicht van P.N. van Eyck ziet de tuinman onder het rozen snoeien de Dood verschijnen. Als een haas vlucht hij naar Ispahaan en inderdaad had de tuinman beter kunnen gaan slapen, want de Dood zelf was verrast dat hij degene die 'hij 's morgens nog stil aan 't werk zag staan, 's avonds halen moest in Ispahaan'.

Hoe bewust kun je de dood beleven?

Harry Mulisch verklaarde dat 'je beter ziek kunt zijn dan niet-zijn'. Hij wilde het tot het einde meemaken en dat schijnt hem, naar ik heb vernomen, behoorlijk goed te zijn gelukt. Maar je moet daar wel toe in staat zijn. Mijn collega Martin van Amerongen zei dat hij, als het zover was, naar het Andesgebergte zou reizen om daar in een spelonk te springen. Maar toen het zover was, had hij niet meer de kracht om te reizen. Dat is met de Dood ook altijd het probleem: je hoopt er het beste van en als Hij dan toch ineens voor je deur staat, is het te laat.

Precies 25 jaar geleden kwam Huib Drion, oud-rechter bij de Hoge Raad, met het idee om iedereen boven de 75 een pil te geven, waarmee men zichzelf van het leven kan beroven. In feite waren het twee pillen. Nadat je de eerste had geslikt, moest je de tweede een paar dagen later nemen, zodat je nog tijd had om erover na te denken. Die pil van Drion zou ik op mijn 75ste graag willen hebben, maar als ik Esther Pans mag geloven, die er gisteren in deze krant als 'gezondheidsjurist' een stuk over schreef, zal ik die pil nooit krijgen. Er zijn zoveel criteria waaraan een mens met een doodswens moet voldoen, dat er altijd wel een reden te vinden is om die pil te weigeren of de afgifte uit te stellen.

In Nederland buigen zoveel instanties en commissies zich over 'dit dossier' en zullen zoveel stervensbegeleiders zich met de daadwerkelijke uitvoering gaan bemoeien, dat de patiënt in kwestie al is overleden voordat een besluit is genomen. Moge Paul Schnabel, voorzitter van de commissie der wijzen, verdrinken in zijn eigen kwijlegebabbel over dit onderwerp. Met John Jansen van Galen in Het Parool zeg ik: 'Rot op met die stervensbegeleiders aan mijn bed!' Laat de overheid stoppen ook in mijn laatste uren 'vadertje Albedil' te willen spelen. Dus voor straks: hier met die pil en morgen niet gezond weer op.

Het zijn vooral de christelijke partijen die zich verzetten tegen zelfdoding. (Tussen haakjes: zelfmoord is net als woord allochtoon uit het taalgebruik van de overheid verdwenen). Ze doen dit ogenschijnlijk uit barmhartigheid, maar in feite is hun opvatting dat 'alleen God dit bepaalt' een vorm van sadisme. Het christendom draagt het lijden hoog in het vaandel en het is bepaald geen toeval dat het logo van deze religie een martelwerktuig is: het kruis. Geen vrolijke lach, ligstoel of een glas champagne, maar een kruis. Hij stierf voor ons en dat moeten wij weten, in die zin dat wij allemaal moeten lijden zoals Hij. Toegegeven, het christendom heeft allerlei voordelen boven andere godsdiensten en de christenen van tegenwoordig zijn vaak intelligente mensen die het beste met ons voorhebben, maar op het gebied van het lijden en de Dood valt er nog een slag te maken. Ik beveel de wijsheden van Lao Tse aan. In elk geval is de motie van afkeuring die de kleine christelijke partijen indienden - het CDA deed niet mee - vooral een motie waarmee de voorstemmers zichzelf als sadisten te kijk hebben gezet.

De dood is een loodzwaar onderwerp. Terecht, maar soms is het ook nodig er met een zekere losheid over te spreken. Verdringing helpt vaak ook een handje. Vandaag is het twaalf jaar geleden dat Theo van Gogh werd vermoord - of moet ik zeggen: gedood? - maar de precieze datum is vermoedelijk allang uit uw systeem verdwenen. Zijn Ispahaan lag op de Linnaeusstraat in Amsterdam-Oost.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden