ReportageWK voetbal 2018

De Don-Kozakken: Poetins knokploeg voor rust en orde

Honderden nationalistische Kozakken zijn door het Kremlin ingehuurd om de rust in WK-speelsteden te bewaren. De patriotten zijn trouw aan Poetin – voor wie ze duistere klussen opknappen.

Een groep Don-Kozakken loopt rond bij het voetbalstadion in Rostov aan de Don. Beeld Mladen Antonov / AFP
Een groep Don-Kozakken loopt rond bij het voetbalstadion in Rostov aan de Don.Beeld Mladen Antonov / AFP

De Kozakkenleider toont zijn vlaggen: die van tsaristisch Rusland, eentje met een doodshoofd, twee vlaggen van de pro-Russische rebellen in Oost-­Oekraïne. En de belangrijkste volgens hem: de driekleur van de Kozakse Don Republiek.

‘Kozakken leven hier, dit land is van ons’, zegt Dmitri Soevorov (29) in het kantoortje van een Kozakse strijdersgroep in Rostov, een provincie in het zuidwesten van Rusland en de thuis­basis van de Don-Kozakken. ‘Wie gaat dit land beschermen als wij het niet doen?’

Soevorov en 329 andere Kozakse strijders zijn geselecteerd door de Russische regering om de veiligheid te garanderen tijdens het WK. Ze patrouilleren de komende vier weken samen met de politie in speelsteden Volgograd en Rostov aan de Don, waar dit weekeinde de eerste wedstrijden gespeeld worden.

Dimitri Soevorov Beeld
Dimitri Soevorov

De inzet van de Kozakken als offi­ciële veiligheidstroepen tijdens het WK symboliseert de heropleving van de conservatieve en nationalistische Kozakken onder president Poetin. Na driekwart eeuw van onderdrukking tijdens de Sovjet-Unie zijn de Russisch orthodoxe strijders terug.

Tijdens het WK kunnen ze doen wat ze eeuwenlang voor de Russische tsaren deden: het vaderland beschermen. Ditmaal niet door gebieden als Siberië en de Oeral te veroveren in ruil voor land, maar door voetbalrellen te voorkomen in ruil voor een salaris.

‘We rijden niet meer te paard, maar in Japanse auto’s’, zegt Soevorov. ‘En we hakken niet meer met zwaarden, maar we schieten met vuurwapens.’ Tussen de vlaggen aan de muur hangen de portretten van president Poetin en Sergej Sjojgoe, de minister van Defensie.

Heilige missie

Ook buiten het WK houden hij en duizenden andere Kozakken zich dagelijks bezig met ‘de heilige taak’ om de politie te helpen in het handhaven van de openbare orde. Ze patrouilleren ongewapend (recht op het dragen van wapens hebben de Kozakken niet) door de straten van het zuidwesten van Rusland in uniformen met Kozakse insignes – gewone kleren heeft Soevorov niet, vertelt hij, dus draagt hij thuis ook uniformen.

Maar niet iedereen voelt zich veiliger met de Kozakken op straat. Een reeks gewelddadige incidenten heeft het imago van de Kozakken geschaad onder liberale Russen.

Het recentste incident dateert uit mei, toen een groep mannen gekleed in Kozakse uniformen de aanval opende op anti-Poetin-demonstranten in Moskou. De mannen droegen de ­papacha, de traditionele wollen muts van de Kozakken, en sloegen demonstranten met hun traditionele zweep, de nagajka. Soortgelijke aanvallen vonden in de afgelopen jaren plaats op leden van punkband Pussy Riot en oppositieleider Aleksej Navalny – allemaal critici van Poetin.

Het heeft de Kozakken het imago opgeleverd van officieuze knokploegen die het Kremlin dienen door ­tegenstanders aan te pakken.

Rol bij annexatie Krim

De meeste daders van aanvallen op oppositieleden zijn niet vervolgd. De mannen die vorige maand in Moskou met zwepen sloegen, kwamen ervanaf met een geldstraf voor grof taalgebruik in het openbaar.

De vraag bij de aanvallen is: waren dat wel echte Kozakken? De Kozakse gemeenschap bestaat uit splintergroeperingen door heel Rusland. Kozakse kleren zijn eenvoudig te verkrijgen.

Leiders van grote Kozakken-bewegingen stellen dat zij niets te maken hebben met de aanvallen. Ook Soevorov ontkent betrokkenheid. ‘Ik weet niet wie die mensen waren. Misschien hebben ze zich wel verkleed. Voor een paar honderd roebel heb je al een nagajka in een souvenirwinkel.’ Zelf is Soevorov trouw aanhanger van Poetin, maar hij zegt geen problemen te hebben met demonstraties: ‘Volgens de grondwet mag je demonstreren in Rusland.’

Kozakken kennen ruige geschiedenis

De wortels van de Kozakken (afgeleid van het Turkse woord voor ‘vrije mensen’) liggen in het gebied tussen de Zwarte en Kaspische Zee, het zuidwesten van Rusland. Russische tsaren zetten de Kozakken in om de grenzen te bewaken en later om de grenzen te verplaatsen. Zo leidde Kozakkenleider Jermak de Russische verovering van Siberië. Als beschermers van de tsaar en het orthodoxe geloof bestreden de Kozakken revolutionaire activiteiten in Rusland. In de Russische burgeroorlog (1917-1922) werden ze echter verslagen door het Rode Leger van de bolsjewieken. De opleving van de Kozakken begon in 1991, met het uiteenvallen van de Sovjet-Unie.

Wat wel vast staat, is de betrokkenheid van grote aantallen Kozakken bij operaties van het Kremlin: de annexatie van de Krim in 2014 en de oorlog in Oost-Oekraïne die nog steeds niet afgelopen is. Meer dan duizend Kozakken zijn de Oekraïense grens overgestoken om de belangen van Moskou te verdedigen.

‘Er zijn vrijwilligers heen gegaan, ja’, erkent Soevorov. Hij zegt dat Oost-­Oekraïne belangrijk is voor veel Kozakken, omdat dat gebied behoort tot de voormalige Kozakse Don Republiek. ‘Veel mensen hebben daar familie­leden.’ Hijzelf ook, maar hij zegt dat hij zelf niet gevochten heeft in Oost-­Oekraïne.

Liever praat Soevorov over de patriottische activiteiten de Kozakken. Over hoe hij schoolkinderen onderwijst over de werking van de kalasjnikov, de waarden van het orthodoxe geloof en de trouw die hij kinderen laat zweren aan het geloof en ‘de bevelhebber in Moskou’, waarmee hij op president Poetin doelt.

De patrouilles tijdens het WK zijn voor hem niet veel meer dan routine. ‘Voor ons is dit geen verkleedfeestje. Wij leven iedere dag zo.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden