Opinie

'De dokter is de baas, maar hij kan niet meer om de boekhouder heen'

De morele verontwaardiging, hoe terecht ook, ontslaat niemand van het moeten maken van zware keuzes, schrijft René van Leeuwen. 'Hoeveel mag een behandeling kosten, en wat is de rol van de kwaliteit van leven daarbij? Een ton per QALY? Een miljoen? Een miljard?'

Open dag in het Academisch Centrum Amsterdam. Beeld ANP

Morgen maak ik, toevallig genoeg, kennis met Jan Bennink. Het belooft een spannende lunch te worden. Op hetzelfde moment dat ik hoop dat de beste man me een duwtje in de rug kan en wil geven bij het vinden van een baan, zal ik onderstaande column moeten verdedigen.

Bennink schreef namelijk een goede en krachtige column. Het College voor Zorgverzekeringen kreeg er genadeloos van langs. Ik deel zijn mening dat de discussie over dit onderwerp met inachtname van de gevoelens van patiënten moet worden gevoerd.

Eerder schreef ik al een stukje over dit onderwerp. De reacties waren niet mals. Ik was een beul, een fascist, een nazi, und so weiter. De cijfers die ik toen al liet zien liegen er niet om. De kosten voor de ouderenzorg zullen verdubbelen, de zorgkosten zullen stijgen tot 14,3% van het BBP en het afhankelijkheidsratio (aantal ouderen op werkenden) zal verdubbelen. Binnen 30 jaar.

Wat betreft de ziekte van Pompe. Het advies van CvZ betreft vooral de 'niet-klassieke' vorm van deze ziekte. Bij behandeling met het 'peperdure' medicijn blijft de kwaliteit van leven, volgens het CvZ, gelijk met patiënten die niet behandeld worden. Na 15 jaar behandeling zijn er gemiddeld 3 maanden bij gewonnen, na 40 jaar 1,6 jaar. Kosten: 15 miljoen per QALY (Quality-adjusted Life Year). Ter vergelijking: de behandeling van patiënten met de klassieke vorm van de ziekte van Pompe kost tussen de 0,3 en 0,9 miljoen per QALY. Bovendien kost het bij hen 3 jaar behandeling voor een 'overlevingswinst' van 2 jaar, in plaats van 40. De cijfers zijn van het CvZ, de interpretatie laat ik aan u.

Dit alles maakt het nemen van medisch-ethische keuzes niet minder moeilijk, laat staan minder pijnlijk. Je zult zelf maar de Sjaak zijn, of nog erger, de mensen die je lief hebt. Het makkelijkste en meest nobele antwoord is dan ook: een mensenleven is niet in geld uit te drukken.

De gang van zaken in de zorg maakt het er niet makkelijker op. Je denkt al snel: laat die papiervretende zorgmanagers maar inleveren. Rot op met die marktwerking in de zorg. Weg met de winsten voor de farmaceutische industrie. Zolang er ook maar één rondbuikige verzekeraars-bobo een bonus krijgt, blijf je met je hebberige tengels van onze behandelingen en medicijnen af. Grotendeels terecht, in de zorg kan er nog zoveel beter.

Nog sterker, zoals Bennink al demonstreert, deze discussie roept zoveel emoties op dat alles ineens in de waagschaal ligt. Waarom wel straaljagers, en geen medicijnen? Waarom wel asfalt, en geen behandelingen? Waarom wel Europese noodfondsen, en geen zorg voor onze zieken?

En nóg sterker, deze discussie zal raken aan een tot nog toe vrijwel onomstreden geloof in wetenschappelijke, technologische en dus medische vooruitgang. Sinds eeuwen gaat de levensverwachting en de kwaliteit van leven omhoog, en nog steeds. Hoe lang zou het nog duren totdat ziekte definitief tijdelijk is, en nooit meer fataal? Eeuwenlang hebben we de dood tot op de dag van sterven kunnen domineren, we waren hem de baas, wij hadden de touwtjes in handen. Tot nu. De dood laat zich niet zomaar meer afkopen, het gevraagde losgeld is torenhoog, en wordt alleen maar hoger.

Maar de grootste pijn zal komen van het solidariteitsvraagstuk. Wanneer de experts alle kosten en baten hebben gewogen zullen er keuzes moeten worden gemaakt. Hoeveel mag een behandeling kosten, en wat is de rol van de kwaliteit van leven daarbij? Een ton per QALY? Een miljoen? Een miljard? Welke ziektes wel, en welke niet? De morele verontwaardiging, hoe terecht ook, ontslaat niemand van het moeten maken van deze zware keuzes. Daarbij moet de dokter de baas blijven, maar hij kan niet meer om de boekhouder heen.

De keuzes zijn bindend. Solidair denken vereist consequent solidair handelen. En u weet het, een euro kan maar één keer worden uitgegeven. Meer solidariteit voor de één, betekent minder solidariteit voor de ander. Gratis geld bestaat niet, of u nou liberaal of socialist bent.

René van Leeuwen is masterstudent sociologie aan de Erasmusuniversiteit Rotterdam en columnist voor volkskrant.nl. Op Twitter is hij te volgen via @RHvL88


 
Zolang er ook maar één rondbuikige verzekeraars-bobo een bonus krijgt, blijf je met je hebberige tengels van onze behandelingen en medicijnen af.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden