De diva die zich terugtrekt met een kopje thee

Decennia lang was ze in Nederland de koningin van het witte doek. Graag zou Willeke van Ammelrooy nog schitteren in een karakterrol. Binnenkort zien we haar terug in een feel-goodfilm voor alle leeftijden.

In september ontving ze de Gouden Kalf Cultuurprijs, uit bewondering voor haar indrukwekkende filmcarrière van ruim veertig jaar. Het verraste Willeke van Ammelrooy volkomen, ze was ontroerd. Nu speelt ze weer in zo'n niemendalletje - met alle respect. Verliefd op Ibiza heet het en het wordt aangekondigd als 'een lekkere feel-goodfilm voor alle leeftijden'. Op Ibiza, 'het ultieme partyeiland' treffen we Kevin, een jonge voetballer, 'too young, too rich, too beautiful'. Kevin heeft een vriendin die Elza heet en Elza weet hoe zij de miljoenen uit Kevins zakken moet kloppen. Kevin heeft ook een moeder, die heet Karla en Karla ziet alles met lede ogen aan.


De moeder is dus Willeke van Ammelrooy. Die Mira speelde in de gelijknamige film van Fons Rademaker (1971) en Antonia in de gelijknamige prachtfilm van Marleen Gorris (1995) en die madam Lauwereyssen in Lijmen/Het Been liet zien zoals Elsschot het bedoeld moet hebben en die Beatrix messcherp neerzette in de televisieserie Oranje onder vuur (2012).


In de jaren zeventig, na Mira, maakte Willeke van Ammelrooy een paar Franse films - nepporno was het, slappe hap. Achteraf was ze er 'niet zo blij mee'. Al in 1972 had Cherry Duyns, geëerd redacteur van de toen vooraanstaande Haagse Post zich afgevraagd of het wel verstandig was roem te zoeken in de pikante sector. Duyns was op een bewolkte namiddag naar de Belgische rolprent Een woord van liefde wezen kijken: 'Terwijl een ontklede Pierre zich gulzig interesseert voor een ontklede Louisa, moet een eveneens ontklede Paul op zijn beurt wachten.'


Ze werd in de Panorama gepresenteerd als 'de seksbom van de Lage Landen', lange lokken, lange benen en borsten die hitsig maakten. Ze was heel snel gecast, op verleiding en op olala. Later erkende ze, dat het een grote denkfout was geweest.


Het heeft het verloop van haar carrière in elk geval grillig gemaakt. Haar zusje Nienke, door de actrice zelf 'mijn beste vriendinnetje' genoemd, wijst erop dat ze lange tijd een vrouw alleen was, met kind. Ze had een huis gekocht - beter is het te spreken van een huisje - in Amsterdam-Zuid. Ze zat diep in de schulden. Ze was jong en bloedmooi; ze had een serieuze, oude manager moeten hebben, meent Nienke. Hij had haar kunnen helpen om selectiever te zijn. 'Willeke was te naïef om dat te zien.'


Ze is nu 68 en zou nog dolgraag voor karakterrollen in aanmerking komen. 'Ik weet zat sterke, imponerende vrouwen', zegt ze. 'Maar wie schrijft het script, wie fourneert het geld, wie vraagt mij?' De filmwereld is de speeltuin geworden van jong en snel, suggereert ze. 'Je bent beperkt houdbaar', zegt ze dan. Van plastische chirurgie, van door de botox sensueel gekrulde lippen wil ze niet weten.


Matthijs van Heijningen is filmproducent met onafscheidelijke sigaar. 'Ze heeft een slecht zelfbeeld', zegt hij. Even later: 'Een kans wordt je niet aangeboden, een kans moet je grijpen. En zo is het!'


Maar hij moet ook toegeven dat het volle leven weerbarstig is. Monique van de Ven was tweedejaars op de toneelschool, toen ze in 1973 de hoofdrol kreeg in Turks Fruit. Het was een rol waarvoor Willeke van Ammelrooy gedoodverfd was. Maar ja, die was toen al 29!


Regisseur Frans Weisz: 'Ze lijdt niet onder alles wat ze wel gespeeld heeft, ze lijdt onder die ene rol die ze niet heeft gekregen.'


Haar zusje Nienke: 'Je moet niet verder gaan dan het begrip jammer. Als je terugkijkt is er zoiets als jammer. Meer is er niet. Voor Willeke zijn de dingen zoals ze zijn. Ze aanvaardt. Het is haar grote kracht.'


Er gaapt een fascinerend gat tussen het glimmende beeld van de diva, de vedette, de seksbom en de vrouw die dikwijls op de tast een plek zoekt. Tegenwoordig gaat het beter, maar jarenlang brak het klamme zweet haar uit in interviews. Ze had geen idee hoe ze een gesprek moest sturen tegenover een snelle, gevatte interviewer.


Ze raakt geblokkeerd. 'Als het de verkeerde kant op gaat, word ik een bang vogeltje dat wegduikt voor alles wat pijn kan doen', noteerde ze in haar autobiografie Acte de présence uit 2009. Ze sluit zich af, ze gaat haken, lappen gaat ze haken. Ze is zuinig op zichzelf, zo noemt ze dat. Wat ze denkt, wat ze voelt is van haar.


Ze komt van nette mensen uit Amsterdam-West. Haar moeder was huismoeder, haar vader typograaf in een sigarettenfabriek. De opvoeding was rechttoe-rechtaan. Over gevoelens waarvan ze boordevol zat, werd amper gesproken. Het ging van werken voor de kost en elke ochtend schoon ondergoed, want je hebt zomaar een ongeluk. Willeke droomde weg in een binnenwereld. Er moest meer zijn.


Ze wilde filmster zijn, al heel vroeg. Haar ouders wisten niet wat haar bezielde. Het kleine huis in Amsterdam-West lag vol met plakboeken over Doris Day. Wat was het voor verlangen? Nienke, heel beslist: 'Ze wilde niet zo gewoon zijn als haar moeder.'


Haar moeder was een Hofman. De Hofmannen vormden een lawaaierige, vrolijke familie, altijd in voor feesten en partijen. Er waren Chinezen, joden, katholieken die tot de familie behoorden - allerlei volk kwam over de vloer. De schulden in het gezin liepen hoog op en leken gelijke tred te houden met de feeststemming. Willekes moeder had een hekel aan de losgeslagen bende, ze zocht een keurige meneer als echtgenoot en trad toe tot de stand van de nette mensen. Willeke op haar beurt keek haar eigen ogen uit in de feesttent van haar grootmoeder. Ze rook een andere wereld.


Toen ze 17 was ging ze naar de Toneelschool. Het was de minimumleeftijd waarop je kunt worden toegelaten.


Leendert pleegde zelfmoord toen ze 28 was. Hij hing zich op. Hun dochter was zes. Leendert hoorde bij de kern van de Rotterdamse scene, met vrienden als Woody van Amen, Jules Deelder, Jop Pannekoek. Willeke liep mee, ze liep niet voorop.


Hij was manisch-depressief. Er was niets aan te doen, ofschoon ze daar zelf anders over dacht. Ze dacht dat liefde het kon winnen van vernietigingsdrift. Ze heeft het de grootste desillusie genoemd van haar leven.


Zo was ze weduwe, moeder en sekssymbool op haar 28ste. Welbeschouwd alleen doordat ze in Mira een halve minuut naakt te zien was. Het stond in het script - verder was het nergens op gebaseerd. 'Ik weet wel dat ik gebruikt word', zei ze slapjes, 'maar dat is toch in alles zo.' Met het feminisme had ze weinig, evenmin met vrije seks als manifestatie van zelfbewustzijn. Ze had veel minnaars na de dood van Leendert. Het gemak van getrouwde mannen, vond ze, is dat ze bij hun vrouw blijven. Het ongemak is dat ze almaar klagen over hun vrouw.


In 2008 kreeg ze kanker, eierstokkanker. Ze liep in het Antoni van Leeuwenhoek gelijk op met Martin Bril. Dat hadden de twee zo geregeld - samen in de chemo. Haar diagnose was niet positief. Er waren uitzaaiingen. Ze wilde er niet van weten. Kankerpatiënten googlen zich doorgaans suf, op zoek naar de geheimen van hun ziekte, op zoek naar de nieuwste therapieën. Zij niet. Ze wist dat ze op de rand van het ravijn balanceerde. Na de chemokuur nam ze haar pillen tegen de misselijkheid, stapte in de auto en reed tien uur naar het huis in Frankrijk. Daar bleef ze dan een week; ze nam een week om ziek te zijn, in haar eentje.


Van haar is de uitspraak: 'Als ik me verdrietig voel ga ik in mijn holletje.' Ze is heel goed in zwijgen, langdurig zwijgen. Dochter Denise, die documentaires maakt, heeft een film aan haar gewijd. De dochter brengt ter sprake dat de moeder haar emoties nooit laat zien. De moeder gaat erop in, zonder uit haar holletje te kruipen.


Het is goed zo, vindt Willeke van Ammelrooy. In Vrij Nederland stond een half jaar geleden nog een mooi interview met haar. De laatste zin luidde: 'Ik heb er eindelijk vrede mee hoe ik ben.'


Je weet het als buitenstaander nooit helemaal zeker, maar ze lijkt tevreden. Dat klinkt intens burgerlijk en zo bedoelt ze het ook. Ze kan het erger maken, burgerlijker. Dan zegt de diva zonder enige ironie dat ze tevreden is met een kopje thee en een koekje, dat ze meer dan tevreden is met haar kleinzoon. Het is goed zo. Ze is zo huiselijk als een poes. Ze trekt zich terug in zichzelf. Ze is rustig.


CV

1944 geboren in Amsterdam


1961 Toneelschool Amsterdam


1971 Mira, haar echte debuut


1984 Ciske de Rat


1995 Antonia (Gouden Kalf)


2000 Lijmen/Het been (Gouden Kalf)


2006 The Lake House (met Sandra Bullock)


2012 Beatrix in tv-serie Oranje onder vuur


2012 Gouden Kalf Cultuurprijs


2013 Verliefd op Ibiza


Willeke van Ammelrooy is getrouwd met de zanger Marco Bakker. Ze heeft uit haar huwelijk met beeldend kunstenaar Leendert Janzee een dochter, Denise. Ze woont afwisselend in Wijk aan Zee en Touchay in Frankrijk.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden