Analyse

De diplomatie herrijst in de Navo, maar onder Biden vragen de VS misschien wel meer van Europa

Het belooft een virtuele knuffelsessie te worden, de eerste vergadering deze week van de Navo-ministers van Defensie sinds president Bidens aantreden. Maar het is slechts het begin van een Amerikaanse zoektocht naar nieuwe allianties.

De Amerikaanse minister van Defensie, Lloyd Austin.  Beeld AFP
De Amerikaanse minister van Defensie, Lloyd Austin.Beeld AFP

De kersverse Amerikaanse defensieminister Lloyd Austin zal zijn Navo-collega’s vandaag, tijdens hun eerste virtuele vergadering sinds de beëdiging van president Biden, herinneren aan de noodzaak de defensie-uitgaven te verhogen. Maar de toon zal heel anders zijn dan onder Trump. ‘De gezondheidscrisis mag geen excuus worden om een veiligheidscrisis te creëren’, citeert Reuters een Amerikaanse functionaris, maar de kwestie ‘wordt niet gebruikt als politiek wapen om op bondgenoten in te beuken’.

Dat is een koersverandering, na vier jaar Trump. Die dacht niet alleen over het opdoeken van de Navo, hij bestrafte en vernederde bondgenoten, en nam besluiten over missies in Irak en Afghanistan zonder bondgenoten te consulteren of informeren.

Menig Europees diplomaat hield er rekening mee dat Trumps herverkiezing het einde zou betekenen voor de Navo. Het is de vraag of die wonden te helen zijn met zoete stroop van de regering-Biden: de scepsis en het ‘alleen op de wereld’-gevoel blijven. Op zijn beurt zal Biden sommige grote lijnen van Trump en Obama/Biden willen voortzetten.

Daartoe behoren het terugdringen van militaire avonturen in het Midden-Oosten en Afrika, en de vraag om grotere bijdragen van bondgenoten. Centraal staat de focus op China en de vraag welke rol Europese landen zullen spelen in de diplomatieke allianties die de regering-Biden hieromtrent hoopt te smeden.

Afghanistan

Als het gaat om praktische zaken, dient zich een moeilijk besluit aan over de bijna twintig jaar durende aanwezigheid in Afghanistan. Onder Trump is een vredesproces begonnen dat voorzag in de terugtrekking van Amerikaanse troepen op 1 mei. Maar de situatie in Afghanistan ontwikkelt zich op alle fronten in negatieve zin – met toenemend geweld, inclusief liquidaties van publieke figuren en toenemende activiteiten van terroristische groepen.

Er gaan in Washington stemmen op het vredesakkoord te heronderhandelen of het moment van terugtrekking uit te stellen. Voor de bondgenoten is het vooral van belang dat hierover in Navo-verband ‘gezamenlijk’ wordt besloten – waarbij de Amerikaanse input doorslaggevend blijft, omdat zonder Amerikaanse middelen de Europeanen ook niet kunnen blijven. ‘Het vredesproces biedt de enige weg naar een duurzame oplossing’, zei Navo-chef Stoltenberg hierover maandag, ‘maar de Navo zal zich niet terugtrekken tot de tijd er rijp voor is.’

Los van dit soort concrete kwesties hangt er een andere vraag in de lucht. Die gaat over de aard van de Amerikaans-Europese samenwerking onder Biden. Tijdens deze Navo-vergadering is er ook een informele sessie met EU-hoge vertegenwoordiger Borrell en de ministers van Defensie van de neutrale EU-lidstaten Zweden en Finland. Het klinkt als een alfabetsoep, maar de boodschap is duidelijk: sommige kwesties, zoals Russische militaire assertiviteit, vragen om coördinatie en overleg die traditionele instituties overstijgen.

Weerbaar tegen China

Dat geldt in nog grotere mate voor de China-uitdaging, waarover de zorgen in Washington breed worden gedeeld. Net zo sterk is tegelijk in grote Europese landen de behoefte aan afstand jegens de VS op dit front. Dat verklaart de gehaaste wijze waarop Duitsland, Frankrijk en de Europese Commissie er eind vorig jaar nog een investeringsakkoord met China doorheen joegen – iets waar minister van Handel Sigrid Kaag (D66) onlangs tegen de Volkskrant kritiek op uitte.

Ondertussen staat het denken over nieuwe vormen waarop democratische landen zich weerbaarder kunnen opstellen tegen autocratische druk vanuit China, met of zonder EU, niet stil. Volgens sommigen tekent zich informeel een coalitie van Engelssprekende landen af, aangevuld met landen als Japan en Zuid-Korea, die een hardere lijn voorstaan. Zowel Australië als Canada staat onder grote Chinese druk. Een ander idee is een ‘economisch Artikel V’, naar analogie van de Navo: een wederzijdse bijstandsverplichting tussen landen die onder grote economische dwang komen te staan van China.

Er is dus eigenlijk geen tijd voor therapeutische sessies. Navo-chef Stoltenberg ziet uit naar ‘de kans allianties te herstellen’. Dat doet ook de regering-Biden. Maar de kans is niet gering dat een president die gelooft in diplomatie en allianties eerder meer dan minder zal vragen van bondgenoten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden