De digitale onderwereld

Maandag staat de pedoseksueel Robert M. terecht. Al snel bleek dat hij volop gebruik heeft gemaakt van het Tor-netwerk, waarop hij lang ongestoord zijn gang kon gaan. Rechercheurs wisten delen van het netwerk te ontrafelen. 'Het is letterlijk misselijkmakend.'

'Het bekijken van kinderporno is niet het aller-ergst', zegt digitaal rechercheur José Fernandes. 'Het ergst is het verbaliseren ervan, dat je moet beschrijven wat je ziet. Dat dwingt je om echt heel goed te kijken - Ik zag dat het kind op zijn rug lag. Ik zag dat het met zijn knietjes was vastgebonden aan zijn polsen. Ik zag dat het kind een baby was.'


Rechercheur Fernandes doet onderzoek naar kindermisbruik in de diepst verborgen krochten van het internet. Het heet Tor, en wordt ook wel Darknet of de digitale onderwereld genoemd. Tussen aangeboden vuurwapens en gestolen creditcards staan tientallen sites vol kinderpornografie. In gigantische hoeveelheden. In beeld en geluid. Keurig ingedeeld naar leeftijd en geslacht.


'Kijk, hier staan twee mooie Glocks te koop, met geluiddempers', zegt Fernandes. Hij surft over SilkRoad, de digitale Tor-Marktplaats. Voor 50 euro kun je er een tweedehands Walther P22-pistool kopen, 100 gram heroïne 'doet' ongeveer 500 euro. Onder de titel 'Prijslijst' meldt een huurmoordenaar dat de liquidatie van een 'ordinary person' 20 duizend euro kost, een politieman of crimineel is 50 duizend, de prijs voor het ombrengen van zakenmensen of echtelieden is 'afhankelijk van hun vermogen'. Hij vraagt een voorschot van 5.000 euro binnen de EU en 10.000 daarbuiten. Af te rekenen in bitcoins, de virtuele munteenheid waarmee gebruikers anoniem kunnen betalen.


Tor is een plek op het internet waar elke bezoeker onherkenbaar blijft. Een programma versleutelt alle informatie van gebruikers, waardoor niet is te herleiden wie wat schrijft, aanbiedt, koopt of downloadt. Een bezoeker kan zich er een nieuwe identiteit aanmeten. Het maakt Tor tot een vrijplaats voor de meningen van politiek dissidenten en tot een geliefd middel voor cybercriminelen. Onder die laatsten bevinden zich voor het merendeel pedoseksuelen.


Op de startpagina The Hidden Wiki staat onder meer Hard Candy, een van de grootste verborgen sites voor pedoseksuelen. 'Specifically for people who are attracted to children', zegt de openingspagina. Wat een bezoeker daar aantreft, laat zich raden. 'Het is letterlijk misselijkmakend', zegt onderzoeksleider Pim Takkenberg. 'Kindermisbruikers en kinderpornobekijkers drijven er handel alsof ze op de markt staan.'


Speciaal politieteam

Takkenberg geeft leiding aan het Team High Tech Crime (THTC), onderdeel van de Nationale Recherche van het Korps Landelijke Politiediensten. Het bestaat sinds 2007 en richt zich op zware en georganiseerde vormen van cybercrime. Medewerkers van het team werden ingezet voor onderzoek naar het criminele netwerk van Robert M., de pedoseksueel die maandag terechtstaat wegens het misbruik van tientallen kinderen in Amsterdam. Toen duidelijk werd hoe groot dat netwerk was, werden bij Takkenbergs collega's in Driebergen alle verloven ingetrokken. Er werd een speciaal politieteam geformeerd van zowel zeden- als digitaal rechercheurs.


Zij ontdekten dat M. op het Tor-netwerk opereerde. Binnen dat netwerk stuitte het team op zogeheten 'Hidden Services' als Hard Candy; sites waarop nog veel meer kinderpornografie werd aangetroffen. 'Het was allemaal zo veel en zo gruwelijk', zegt Takkenberg, 'dat we zeiden: hier moeten we acuut iets aan doen, dit kunnen we niet laten voortbestaan. Als je op straat per toeval een boekje vindt met kinderporno pak je het ook op om te vernietigen; je wilt niet dat het daar blijft liggen.'


Om die reden is de zaak-Robert M. bij de politie uitgegroeid tot een strijd tegen de makers en verspreiders van kinderpornografie op het Tor-netwerk. Onder de codenaam Descartes besloot het rechercheteam afgelopen najaar vanuit Driebergen op afstand in verschillende computers binnen te dringen om de identiteit van kinderpornomakers en -verspreiders op Tor te kunnen achterhalen. Daarvoor was toestemming nodig van de rechter-commissaris en de deskundigheid van Fox IT, het IT-bedrijf dat door overheid en bedrijfsleven wordt ingehuurd wanneer hightechexpertise op het hoogste niveau is vereist.


'Pedofielen zijn geen dwarsdoorsnede van de criminele bevolking', zegt Fox IT-directeur Ronald Prins. 'Ze gaan nog veel bewuster om met hun eigen internetbeveiliging. Ze beschermen zich niet alleen tegen de politie, maar ook tegen hun eigen omgeving; als ze worden betrapt, worden ze uit hun sociale netwerk geflikkerd. Dat is een veel grotere straf dan de cel.'


Op het Tor-netwerk wanen ze zich ongezien en veilig. De politie heeft er chats onderschept waarin pedoseksuelen elkaar uitleggen hoe ze via Tor alle sporen die naar kindermisbruik leiden, kunnen wegpoetsen. Het is een georganiseerde vorm van criminaliteit, zegt Prins. 'Die mensen zitten op een technisch zeer hoog niveau met elkaar plannen te beramen hoe ze hun zieke fantasieën in praktijk kunnen brengen en nieuw materiaal kunnen vervaardigen. Met andermans kinderen. Of met die van henzelf.'


Onder de toonbank

Het internet heeft kinderporno gedemocratiseerd, stelt Corinne Dettmeijer, Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Kinderpornografie. Waar pedofielen vroeger stiekem bij een seksshop onder de toonbank verboden plaatjes kochten, is dat 'toegankelijker, goedkoper, makkelijker verkrijgbaar en anoniemer' geworden, en daardoor ook omvangrijker.


Collecties zijn voor pedoseksuelen heel belangrijk: op dwangmatige wijze doen zij er alles aan om foto- en filmcollecties van bepaalde kinderen compleet te krijgen. En dat overvloedig bekijken van kinderpornografie zet volgens Ronald Prins vanzelf aan tot kindermisbruik: 'Een serieuze pedo is constant bezig plaatjes te bekijken en op een gegeven moment kent-ie ze wel. Om nieuw materiaal te krijgen, moet je in het Tor-netwerk aan de top zitten, en daar kom je alleen maar door zelf ook materiaal te vervaardigen en op het net te zetten. Dan bewijs je namelijk dat je niet van de politie bent.'


Die opmerking markeert precies het pijnlijke voordeel voor gebruikers van het Tor-netwerk: de politie mag veel niet als het om opsporing gaat. Het infiltreren in pedofielennetwerken door zelf pornografisch materiaal aan te bieden is verboden, evenals het zomaar inbreken in andermans computer, terwijl de politie alleen op die manier kan achterhalen waar het apparaat staat en wie de eigenaar is.


'Het is het bestrijden van nieuwe criminaliteit met oude middelen', zegt Lodewijk van Zwieten, Landelijk Officier voor Cybercrime en Interceptie. 'Landen kennen elk afzonderlijk een eigen wetgeving, maar cybercrime is heel internationaal. Terwijl wij voor ons onderzoek toestemming moeten vragen aan buitenlandse instanties, zit een cybercrimineel met één druk op de knop aan de andere kant van de wereld. Je loopt per definitie achter de feiten aan.'


Het rechtssysteem is volgens hem niet ingericht op de nieuwe realiteit, waarbij een kindermisbruiker bijvoorbeeld in Armenië woont, hij zijn kinderporno via servers in Thailand verspreidt, de downloaders in Nederland worden betrapt en het slachtoffertje, zeg, een Poolse is. Bij extreme situaties, zoals wanneer mensenlevens op het spel staan, vindt Van Zwieten het gerechtvaardigd dat de soevereiniteit van een land wordt geschonden. Het is pionieren, zegt de officier. 'Je maakt steeds een afweging van belangen. Als ik een besluit voor de rechter kan verantwoorden, sta ik erachter.' Omdat in de zaak-Descartes kinderen 'op gruwelijke wijze' worden misbruikt, oordeelde hij dat het team van Pim Takkenberg in computers mocht inbreken, waarvan een aantal vervolgens in de Verenigde Staten bleken te staan.


'We moesten daarvoor een beveiliging doorbreken, wat je in gewonemensentaal hacking zou kunnen noemen', zegt Takkenberg. 'Als je dat lukt, heb je ineens volledige zeggenschap over andermans systeem.' Het team bracht tientallen kinderpornosites op het Tor-netwerk in kaart en trof er 'onvoorstelbare' hoeveelheden aan kinderpornofoto's, -video's en chats met andere pedoseksuelen. 'Als je al dat materiaal op A4'tjes zou uitprinten', zegt Takkenberg, 'zou dat een papieren toren van 763 meter hoog opleveren'.


In augustus is het de politie gelukt om vier van die sites te kraken. Eén daarvan, 'Violent Desires', bevatte naast kinderporno ook een discussieforum waarop werd gechat over het ontvoeren, mishandelen en ombrengen van kinderen. De politie heeft de inhoud van de sites gekopieerd en vernietigd, en de IP-adressen van de eigenaren aan de FBI overgedragen. Het onderzoek loopt nog, deze pedoseksuelen komen naar verwachting later dit jaar voor de rechter.


Volledige controle

Bij acht sites lukte het niet om volledige controle te krijgen, maar daar hebben de rechercheurs de systemen leeggehaald of vervuild door ze vol te zetten met politielogo's en waarschuwingen als: 'This site is under criminal investigation, by the Dutch National Police, you are not anonymous, we know who you are.' De politie moet angst zaaien, laten zien dat ze aanwezig is, zegt Ronald Prins. 'Daarmee ondermijn je de veronderstelling van pedo's dat ze veilig zijn op Tor. Kort daarna zagen we enkele sites die wij niet konden kraken, vanzelf offline gaan.'


Het succes heeft opgeleverd dat de samenwerking tussen zeden- en digitaal rechercheurs een permanent karakter krijgt. Het Team High Tech Crime gaat uitbreiden van 33 naar 119 medewerkers, het aantal rechercheurs dat zich bezighoudt met de bestrijding van kinderporno breidt nationaal uit van 75 naar 150. Daarvan worden 110 mensen over alle korpsen in de regio's verspreid. De overige 40 gaan deze zomer naar Driebergen, waar ze als landelijk Team Bestrijding Kinderporno en Kindersekstoerisme nauw gaan samenwerken met de digitaal rechercheurs van Pim Takkenberg.


'We moeten af van de situatie waarin we vooral viespeuken thuis achter hun computer oppakken', zegt Takkenberg. 'Pornoboeren hebben computers en werken allemaal met encryptie. Daar moeten wij ons op instellen. In de nieuwe opzet kunnen we ons voornamelijk gaan richten op de makers en verspreiders van kinderporno op het Tor-netwerk. Want dat zijn de grote jongens.'


ANONIEM ZAKENDOEN MET EIGEN MUNTEENHEID

Tor staat voor The Onion Router. Het is een digitaal netwerk, een plek op het internet waarin elke bezoeker anoniem blijft. Zoals bij een ui (onion) zijn er veel schillen die de kern, iemands ware identiteit, verhullen. Internetverkeer wordt versleuteld en het IP-adres van een bezoeker wordt via een omweg naar het Tor-netwerk geleid. Daardoor blijft de privacy van gebruikers gewaarborgd en kunnen zij anoniem zakendoen.

Het Tor-netwerk is in 1995 opgericht door de Amerikaanse marine, met als doel militairen met elkaar te laten communiceren zonder dat traceerbaar is wie de berichten heeft verzonden. Omdat Tor een openbaar netwerk is, waarvoor een programma gratis kan worden geïnstalleerd, wordt het in toenemende mate voor civiele doeleinden gebruikt door het grote publiek.

Daaronder bevinden zich veel cybercriminelen die anoniem strafbare feiten plegen op het netwerk. Tor zelf is niet illegaal, benadrukt directeur Ronald Prins van het ict-beveiligingsbedrijf Fox IT. Het kent veel goede toepassingen. Tijdens de Arabische Lente was het een veelgebruikt communicatiemiddel, zoals het nu ook door Syrische opstandelingen wordt gebruikt. 'Al zouden op het Tor-netwerk 99 procent criminelen zitten en maar 1 procent goedbedoelenden, dan nog maakt die ene procent het bestaansrecht van Tor waar', zegt Prins.

Sinds 2004 bevinden zich op het Tor-netwerk Hidden Services; websites waarop goederen, diensten of informatie als foto- en filmbestanden worden aangeboden. Voor derden is niet te zien wie daarop iets aanbieden of afnemen. Hidden Services eindigen niet op .com of .nl, maar op .onion.

Betalingen op Hidden Services verlopen via bitcoins. Dat zijn virtuele munten die met echte valuta worden gekocht op online valutamarkten als Mt.Gox (mtgox.com) of Bitcoin Market (bitcoinmarket.com). Alle gebruikers vormen samen een netwerk. Via cryptografie worden bitcoins van de betaler naar de ontvanger gezonden, zodat beide personen anoniem blijven. Eén bitcoin is ongeveer 4 euro.

NEDERLAND LOOPT VOOROP IN BESTRIJDING VAN CYBERCRIME

De Nederlandse politie loopt internationaal voorop in de opsporing van pedoseksuelen die op het Tor-netwerk kinderpornografie verspreiden of bekijken.

'Onze manier van bestrijden van hightechcrime vindt internationaal navolging', zegt THTC-leider Pim Takkenberg. Dat juist Nederland vooroploopt in de opsporing van cybercriminelen komt doordat Nederland vaak ook als eerste met nieuwe vormen van cybercrime wordt geconfronteerd, stelt Lodewijk van Zwieten, Landelijk Officier voor Cybercrime en Interceptie.

Dat heeft te maken met het hoge opleidingsniveau van ict-deskundigen en met de Nederlandse digitale infrastructuur.

De ict-kabel die over de bodem van de oceaan van Amerika naar Europa loopt, komt bij Katwijk aan wal. In Amsterdam staat de AMS-IX, de Amsterdam Internet Exchange, een vereniging van internetbedrijven, webhosters en zoekmachines waaronder Google, Facebook en Microsoft.

De AMS-IX claimt het grootste internetknooppunt ter wereld te zijn en is een belangrijke pijler onder de Nederlandse economie.

Ook de hier gehanteerde wetgeving maakt het volgens Van Zwieten mogelijk dat Nederland in cybercrime vooroploopt: 'Alleen als je je nek durft uit te steken, kun je vooroplopen. Wij zijn aan het pionieren. Ik stel de norm dat ik opsporingsmethoden hanteer die noodzakelijk zijn, zolang ik die voor de rechter kan verantwoorden.'

De grootste dreiging van cybercrime is volgens hem dat op het internet uiteindelijk niemand elkaar meer vertrouwt, 'dat je nooit meer zeker weet of je met een bank, een webshop of een oplichter te maken hebt. Gebrek aan vertrouwen legt het economisch verkeer plat'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden