ReportageVerdedigingswal moet virus in kiem smoren

De deuren in Wuhan gaan langzaam weer open, maar niemand loopt nog vrij rond

Het aantal vastgestelde coronabesmettingen in Wuhan nadert de nul. Maar niemand vertrouwt de boel nog. Een ‘verdedingswal’ van beperkingen, controles en gezondheidscodes moet het virus in toom houden. 

Reizen naar Wuhan was al een tijdje mogelijk, vanaf woensdag mogen mensen ook de stad weer verlaten.Beeld AFP

Wang Fang (40) staat met een brede glimlach voor het Wanda-winkelcentrum in Wuhan, een plastic beker in haar handen. Ze is voor het eerst in elf weken buiten, en heeft zichzelf op haar favoriete thee getrakteerd. Dat was niet eenvoudig: ze mag maar twee uur per dag naar buiten, komt alleen met een groene gezondheidscode het winkelcentrum in en moet buiten aan de deur van de theewinkelbestellen. Maar Wang straalt: ‘Hier heb ik zo naar verlangd.’

Elf weken nadat de Chinese miljoenenstad in lockdown ging, als bakermat van het coronavirus, is de epidemie er zo goed als onder controle en worden de noodmaatregelen er een voor een afgeschaft. Woensdag wordt de lockdown officieel opgeheven en mogen inwoners van Wuhan voor het eerst de stad verlaten. Maar dat betekent nog niet dat het gewone leven zich herpakt.

De angst voor het virus zit diep, het Wuhan van na de lockdown is niet dat van voorheen. De winkelcentra zijn weer open, veel bussen en metro’s rijden weer en de meeste inwoners mogen hun huizen weer verlaten. Maar overal gelden beperkingen en zijn er controles. Aan de rust op straat te zien, blijven veel inwoners liever nog even binnen. Wie wel buitenkomt, heeft vaak niet alleen het verplichte mondkapje om, maar ook een veiligheidsbril en handschoenen.

Verdedigingswal

Het virus in Wuhan mag dan ingedamd zijn – de voorbije twee weken zijn er drie besmettingen gemeld – het risico op een nieuwe uitbraak is niet geweken. Er zijn nog asymptomatische gevallen, mensen die niet ziek zijn maar wel besmettelijk. En er is het risico op import, mensen die het virus van buitenaf meebrengen. Dus hebben de autoriteiten een ‘interne en externe verdedigingswal’ aangekondigd, in de oorlogstaal waarmee het virus hier wordt bestreden.

Hoe ernstig de autoriteiten het risico inschatten, blijkt voor wie naar de stad reist. Officieel is dat sinds 28 maart mogelijk, in de praktijk blijkt het een hindernissentocht vol controles, ondervragingen en keuringen. Reizigers moeten aantonen dat ze geen risico vormen, aan de hand van quarantainebewijzen en qr-codes, en het toestaan dat hun locatie wordt gevolgd. Wie als risico wordt gezien, moet bij aankomst in Wuhan een virustest ondergaan of twee weken in quarantaine.

Buitenlanders wacht op het station van Wuhan een controle van anderhalf uur.Beeld Leen Vervaeke

Tijdens de reis is de spanning overal voelbaar. In het station van Beijing is een aparte wachtzaal voor reizigers naar Wuhan, die vervolgens naar de trein worden begeleid. In het station van Wuhan is voor buitenlanders – die als extra risico gelden – een zaal vol mannen in witte pakken ingericht. Na een controle van anderhalf uur worden de buitenlanders voor hun hotel afgezet en gefotografeerd. Daarmee wordt de verantwoordelijkheid overgedragen aan de lokale autoriteiten.

Eenmaal in Wuhan valt iedereen onder een geavanceerd controle- en preventiesysteem. Inwoners van ‘veilige wijken’ mogen naar buiten om naar hun werk te gaan – na overhandiging van de nodige bewijzen – en krijgen daarbovenop twee uur per dag om inkopen te doen. Winkels worden aangemoedigd weer te openen, maar klanten buiten aan de deur te bedienen. Overal staan strak geordende rijen – met een meter ruimte tussen de wachtenden – om bestellingen te doen.

QR-code

De kers op de taart is de gezondheidscode, een qr-code op ieders telefoon. Die moet groen zijn om in Wuhan de bus of metro te nemen, om een winkelcentrum binnen te komen of uit je wijk te mogen. De code houdt de reisbewegingen van iedereen bij. Als iemand besmet raakt, springt bij iedereen die in dezelfde metro zat of in dezelfde supermarkt winkelde, de code automatisch op rood. Zo moet een nieuwe uitbraak meteen in de kiem worden gesmoord.

In het Westen zou zo’n code meteen op privacybezwaren stuiten, maar de inwoners van Wuhan lijken het prima te vinden. ‘We hebben zo veel inspanningen gedaan om het virus onder controle te krijgen, die mogen we nu niet verloren laten gaan’, zegt Wang Fang. ‘Er zijn nog asymptomatische zieken, dus je kunt nu niet alles loslaten. Als je iedereen vrij laat rondlopen, is de kans op een nieuwe uitbraak groter. We moeten nog even volhouden.’

De veiligheidsmaatregelen werken als een geruststelling, en een noodzakelijke voorwaarde om weer naar buiten te komen. Na elf weken binnen blijven lijkt de psychologische drempel groot. ‘De meeste mensen wachten nog even af’, zegt Wu Xian (35), een radiopresentatrice. ‘Mensen die weer gaan werken, doen dat liefst met een privéauto. Alleen als je niet anders kan, neem je het openbaar vervoer.’

Als journaliste is Wu tijdens de hele lockdown blijven werken en naar buiten gegaan, maar ze merkt dat haar vrienden het moeilijker hebben hun leven weer op te pakken. ‘De winkelcentra zijn weer open, en sommige mensen gaan  kijken uit nieuwsgierigheid, maar nog niet om te winkelen. Tijdens de lockdown zijn we gewend geraakt aan online winkelen en aan huis laten leveren, en ik denk dat dat op dit moment de eerste keuze blijft. Voor veel mensen voelt thuis nog steeds als de veiligste plek.’

Winkels in Wuhan worden aangemoedigd weer open te gaan, maar klanten aan de deur te bedienen.Beeld REUTERS

Toch is Wu optimistisch, en vindt ze het leven elke dag wat beter worden. Natuurlijk, in vergelijking met de bruisende miljoenenstad die Wuhan normaal is, is het er nog uitgestorven. Maar in vergelijking met de afgelopen elf weken is het een verademing. Iedere dag zijn er wat meer winkels open, wat meer wegafsluitingen verdwenen en wat meer mensen op straat. ‘De deur gaat langzaam open’, zegt Wu. ‘En hoe meer ze opent, hoe meer hoop we hebben.’

In de eerste weken van de lockdown klonk nog veel boosheid over de aanvankelijke doofpotoperatie van de overheid en het gebrek aan hulp. Nu wordt de overheid geprezen voor zijn kordate aanpak. Het helpt dat propaganda die boodschap erin hamert, maar ook dat overheden in Europa en de Verenigde Staten het virus veel trager onder controle krijgen. ‘Dit is het veiligste land ter wereld’, klinkt het keer op keer.

Hier en daar is ook openlijke kritiek te horen, en dat is in China best uitzonderlijk. ‘Natuurlijk zijn we boos’, zegt een kleine zelfstandige, die al twee maanden geen inkomen meer heeft. Hij wil anoniem blijven uit angst voor represailles. ‘De overheid heeft ons af en toe gratis eten gegeven, maar dat is een druppel op een hete plaat. Op persconferenties beloven ze allerlei steunmaatregelen, maar dat doen ze alleen maar om buitenlanders om de tuin te leiden, om te tonen hoe goed China is.’

Het is onmogelijk om na te gaan hoe breed zijn kritiek wordt gedeeld, maar zijn toon is opvallend bitter. ‘Het doet er niet toe hoezeer de gewone mensen de regering haten’, zegt hij. ‘We kunnen er toch niet tegenop. China is geen democratie, wij kunnen ons niet tegen de overheid verzetten. Al die controlemaatregelen helpen om infecties tegen te gaan, maar ook om de vrijheid van meningsuiting nog meer te beperken. Als je zo hard onderdrukt wordt, kun je niet anders dan gehoorzaam zijn.’

Gefaseerde exodus

De opheffing van de lockdown van Wuhan is een geleidelijk proces, maar woensdag vindt een grote mijlpaal plaats: de stadsgrenzen gaan weer open. Vanaf de luchthaven van Wuhan vertrekken dan weer binnenlandse vluchten, treinen en bussen uit Wuhan gaan weer rijden, en autosnelwegen worden heropend. Daarmee kunnen honderdduizenden buitenstaanders die op 23 januari in Wuhan vast kwamen te zitten, eindelijk weer naar huis.

Hun vertrek vindt niet in één keer plaats, maar geleidelijk, om grote mensenmassa’s te vermijden. Woensdag vertrekken uit Wuhan bijvoorbeeld zestien treinen naar Guangzhou (normaal 93 per dag) en vijftien naar Chongqing (normaal 42 per dag). De eerste treinen naar Shanghai vertrekken pas donderdag, en Beijing blijft voorlopig onbereikbaar. De meeste treinen rijden zonder tussenstop naar hun bestemming, en zijn slechts voor eenderde gevuld, zodat de passagiers afstand kunnen bewaren.

Wie Wuhan wil verlaten, moet kunnen aantonen op de plaats van bestemming te werken of wonen. Passagiers moeten een groene gezondheidscode tonen, en zijn verplicht om bij vertrek of aankomst een virustest te ondergaan. Overigens zal lang niet iedereen terugkeren. Sommige arbeiders die voor vakantie in Wuhan waren, zijn ondertussen elders hun baan verloren. Omgekeerd zaten vijf miljoen inwoners van Wuhan tijdens de lockdown buiten de stad vast. Ook zij komen lang niet allemaal terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden