Reportage

De deur ging niet meer open voor 'politieke Jehova's'

De uitslag van de voorverkiezingen in New Hampshire zijn zo onvoorspelbaar dat ze bijna altijd een verrassing zijn.

Democratisch kandidate Hillary Clinton groet kiezers - ook de aanhangers van de Republikein Trump. Beeld Getty Images

Het circus trekt weer verder. Vandaag, een dag na de voorverkiezingen in New Hamsphire, zitten de meeste resterende presidentskandidaten en hun campagnes alweer in Nevada (de Democraten) en South Carolina (de Republikeinen), de volgende staten waar het moet gebeuren. Weer relatief kleine staten, maar weer belangrijk: vanaf nu komen de zuidelijke conservatieven, de latino's en de zwarte Amerikanen in beeld. Nieuwe rondes, nieuwe kansen.

Voor wie? New Hampshire is zo notoir onvoorspelbaar dat het zelfs een verrassing is als Donald Trump en Bernie Sanders volgens verwachting (met een grote voorsprong) zullen hebben gewonnen.

Heeft Marco Rubio, de senator uit Florida, de vaart erin houden na zijn sterke derde plaats in Iowa, of heeft de kritiek op zijn robotachtige optreden tijdens het laatste televisiedebat zaterdag hem de das om gedaan? Heeft Jeb Bush zijn laatste strohalm gegrepen en begint zijn comeback in New Hampshire? Of heeft de enorme campagne-inspanning van John Kasich, de gouverneur van Ohio en meest gematigde Republikein, vruchten afgeworpen in het altijd eigenwijze New Hampshire?

Matt Mooshian (21), Newport. Werkt bij kinderopvangcentrum, stemt Bernie Sanders.

‘Als homo ben ik voor Bernie. Bernie heeft ons langer gesteund dan welke andere kandidaat dan ook. Hij stemde in 1996 al tegen de Defense of Marriage Act, de wet die bepaalde dat alleen huwelijken mogelijk waren tussen man en vrouw. Twee jaar geleden is die wet door het Hooggerechtshof ongrondwettig verklaard. Bernie strijdt al zijn hele leven voor de mensenrechten. Dat hij zichzelf democratisch socialist noemt is voor veel Amerikanen iets negatiefs. Voor mij een aanbeveling.’

Eigenlijk stond niet alleen de relevantie van de kandidaten, maar ook van de peilingen op het spel. New Hampshire is de ultieme test. Juist in een staat die de afgelopen maanden is overspoeld met kandidaten en hun campagnes, waar het politieke bewustzijn groot is en de kiezers graag een weloverwogen keuze maken, hadden de opiniepeilers het bijzonder lastig. Hoe peil je de mening van iemand die de telefoon niet meer opneemt?

Want dat is wat er is gebeurd. Bijna iedereen hier liet de telefoon rinkelen, die 'een half dozijn' keer per avond ging en een onbekend nummer op het scherm toonde. 'Op een gegeven moment moet je zelf beslissen', aldus Laurie Ashooh uit Bedford, die 'vier tot vijf telefoontjes per uur' kreeg. Ze werden er gek van, van die campagnerobots of campagnevrijwilligers (het verschil is niet zo groot) die hen wilden overhalen op hun kandidaat te stemmen. 'Ik krijg alleen maar antwoordapparaten', zei een vrijwillger in het Bush-hoofdkwartier zaterdag. Wie de telefoon nog wel opnam was meestal oud, eenzaam of beide.

Dave Cahill (40), Sunapee. Kok, stemt Donald Trump.

‘Ik denk dat hij dingen voor elkaar krijgt. Er zijn mensen die dat betwijfelen, hij wordt van alle kanten aangevallen. I like that. Hij is tegendraads. Dat is wat dit land nodig heeft. Vier jaar geleden ben ik niet gaan stemmen, toen was er geen kandidaat die me beviel. Nu wel. Trump is het totale tegenovergestelde van Obama. Trump is sterk, Obama is zwak. Een halfzachte, zeggen we hier. Ik weet niet of Trump het uiteindelijk gaat redden, maar ik ben trots op mijn steun.’

Idem voor deur-aan-deurbezoek. Veel mensen hier schakelden de deurbel uit of keken wel even naar buiten maar deden niet meer open voor de 'politieke Jehova's'. De inwoners vonden het heerlijk, al die aandacht en kansen om kandidaten zelf in de ogen te kunnen kijken. Maar New Hampshire was gewoon vol met politieke informatie. De staat stroomde over.

Ook opiniepeilers kregen nauwelijks meer een voet tussen de deur. En dus kunnen de peilingen er ver naast hebben gezeten. Een respons van 10 procent op enquètes is al veel, aldus Nate Silver van de statistische website FiveThirtyEight. Wat hebben die andere 90 procent gedaan?

Ondanks hun onbetrouwbaarheid zijn de peilingen een maatstaf geworden. Zelfs als Trump gewonnen heeft, dan vinden analisten het een soort verlies als zijn marge kleiner blijkt dan de peilingen hebben voorspeld. Dan kan het in de rest van Amerika ook tegenvallen, is het idee.


Onze eigen peiling: de namen van Trump en Sanders vielen vaak in de gesprekken bij de verkiezingslokalen in de steden en de bergen gisteren.

Gerry LaValley (82), Newport. Eigenaresse van een houtbedrijf, stemt John Kasich.

‘Ik vind Kasich heerlijk gematigd. Ik denk dat hij de enige kandidaat is die de verschillen tussen de twee partijen kan overbruggen. En dat is wat het land nodig heeft. Verzoening. Er zijn zoveel dingen die we allemaal willen. We maken ons allemaal zorgen over buitenlandse dreigingen; dan moet het mogelijk zijn een buitenlands beleid te voeren waarin we ons allemaal kunnen vinden. Iemand als Trump is veel te extreem. Dat is geen manier om zaken te doen.’

Wat de uitslag ook is, wie een jaar geleden had gezegd dat een vastgoedmagnaat annex televisiester en een revolutionaire socialist zo veel stemmen zouden trekken, zou voor gek zijn versleten. En wie de nominatie uiteindelijk ook in de wacht sleept bij de twee partijen: er leeft een groot en serieus ongenoegen in het land, dat de kiezers naar twee uitersten trekt die elkaar - natuurlijk - raken.

Want dat werd in New Hampshire, met zijn grote schare onafhankelijke kiezers, meer dan duidelijk. Sanders-sympathisanten snapten de opkomst van Trump, en sommige Trump-stemmers vonden ook Sanders een optie. De twee kampen vonden elkaar in de afkeer van het grote geld en zijn invloed op de politiek, in een afkeer van internationale handelsverdragen, in een afkeer van de ongelijke welvaartsgroei waardoor de rijken rijker worden maar de rest niet. Beide kampen snappen eigenlijk niet meer waarom Amerika werkt zoals het al decennia werkt. Ze worden genaaid, vinden ze, (lage lonen, hoge studieschulden), en hebben dat nu eindelijk door. Daar brengt geen telefoontje verandering in.

Mary McCarthy (61), Concord. Makelaar, stemt Hillary Clinton.

‘Ik houd van Bernie Sanders’ ideeën, maar hij is te extreem. Ik ben in Duitsland geweest en heb gezien hoe een Europese welvaartsstaat werkt. Maar dan betaal je wel de helft van je inkomen aan belastingen. In dit land werkt dat niet. Hillary wil het land ook veranderen, maar dan zonder revolutie. Zij is een politica. Er zijn mensen die dat als belediging beschouwen, maar ik niet. De kritiek dat ze nauwe banden heeft met Wall Street is terecht. Maar soms moet je nu eenmaal met je vijanden in bed duiken.’


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden