De derde sekse

Kan ik nog met ongeschoren oksels over straat? (update)

Wel als ik mijn armen stevig tegen mijn borstkas gedrukt houd. Beenhaar kan ook best, alleen moet je dan niet raar kijken als mensen raar kijken. Schaamhaar: prima, mits verstopt achter je string. Baardharen verwijderen, maar niet met scheerapparaat, want dan krijg je pas echt een baard.

Typische vrouw

Het is een hoop werk om voor een typische vrouw door te gaan – om over de push-up BH maar te zwijgen. En als je dan braaf het hele takenpakket hebt afgehandeld is dit de beloning: dat je mentaal te licht bevonden wordt. Invoelend maar te weinig competitief bijvoorbeeld. ‘Het typische meisje wil zich in de ander verplaatsen en werkt graag samen, de typische jongen gaat graag de competitie aan’, (Lydia Krabbendam, Opinie en Debat, 11 mei). Steeds vaker krijgen we te horen dat vrouwen en mannen wezenlijk verschillen. Sekseverschillen zijn bakens geworden in een zee van onzekerheid over wie we zijn en hoe we ons tot elkaar moeten verhouden.

Toch behoort maar 80 procent van ons tot ‘typische mannen’ of ‘typische vrouwen’, vertelt Krabbendam. ‘Grofweg 20 procent van de meisjes gedraagt zich in sociale situaties meer als een jongen; net zo heeft ongeveer 20 procent van de jongens een meisjesachtige manier van reageren’. Twintig procent van ons behoort sociaal gezien dus tot de andere sekse. En hoeveel mensen horen tot geen van beide groepen, doordat ze noch erg empathisch, noch erg competitief zijn? Dat aantal meldt Krabbendam helaas niet. Maar stel dat dit ook nog eens 20 procent zou zijn. Dan blijft er dus maar 60 procent van de jongens over die een typische jongen is, en is maar 60 procent van de meisjes een typisch meisje. (En daar moet het hele onderwijs voor op de schop? Zie de onderwijsagenda van deze krant)

Aangeleerd
Daarbij is seksegebonden gedrag minstens deels aangeleerd. ‘Als een vrouw voorafgaand aan de uitvoering van een taak te horen krijgt dat mannen doorgaans beter presteren, gaat haar prestatie ook daadwerkelijk achteruit,’ weet Krabbendam. Zelfs bij taken waar mannen normaal gesproken helemaal niet beter in zijn. ‘Biologisch’ zijn deze verschillen dus niet. En trouwens: zelfs de biologie weet niet wat een vrouw is, aldus de filosoof Annemarie Mol.

Iedere tak van de biologie bakent sekseverschillen op een eigen manier af: wie een sekse in termen van hormonen begrijpt, deelt een willekeurige schoolklas heel anders in dan wie sekse in termen van genen of geslachtsdelen definieert. In de geschiedenis zijn er voortdurend zekerheden over sekse de wereld in geslingerd: vrouwen zouden bijvoorbeeld bevattelijker zijn voor gekte, of doordat hun baarmoeder door het lichaam kan zwerven (middeleeuwen), door dat ‘heftige passies het bloed doen koken en het verkeerde mengsel naar de hersenen sturen’ (18e eeuw), of doordat zij hun zaad niet zo gemakkelijk lozen (19e eeuw) (C. Battersby in Gender and genius, p.88).

Dolkomisch
Allemaal zekerheden van gerenommeerde wetenschappers die we nu dolkomisch vinden, maar vrouwen wel hebben belemmerd in hun ambities. Want op basis van zulke kennis werd vrouwen ontraden om in wetenschap of kunst te excelleren: de kans op waanzin was te groot. Tot dusverre zijn vrouwen (zwarten, indianen, joden en homo’s) met zulke biologische weetjes slechts in de hoek gezet. Nooit bracht het vrijheid, macht, waardering of rijkdom. En altijd werd die kennis later weer verworpen. Waarom zou dat nu ineens anders zijn?

Als we het echt niet kunnen laten mensen in seksen indelen, waarom dan in twee? Het betoog van Krabbendam geeft eerder aanleiding tot vier seksen: vrouwvrouwen, vrouwmannen, manvrouwen en manmannen. Of een driedeling met vrouwen, mannen,en androgynen. Of een driedeling op basis van levensstijl: stereotiepe mannen, stereotiepe vrouwen en feministen.

Wedden dat dit veel meer verklaart over verschillen in leiderschapsstijl of onderwijsprestaties dan de simpele tweedeling? Ik daag het Sociaal Cultureel Planbureau en het Centraal Bureau voor de Statistiek uit voortaan alternatieve sekseindelingen te gebruiken. Dan wil ik graag bij de groep bij wie haar op de benen énig staat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden