DE DERDE PARTIJ

HET stond haast wel vast hoe het gevecht op het congres van de Hervormingspartij (Reform Party) zou aflopen: zo'n boom van een vent - ex-worstelaar nog wel - tegen zo'n schriel mannetje, het was bijna oneerlijk....

De aanhangers van de Hervormingspartij kozen dit weekeinde Jack Gargan, een protégé van de ex-worstelaar en huidige gouverneur van Minnesota, als nieuwe voorzitter. De nieuwe voorzitter bedankte Perot hartelijk voor zijn bijdrage, en daarmee kon deze het politieke toneel ruimen.

Het was een roemloos einde voor de man die zich erop kan beroepen dat hij de meest succesvolle onafhankelijke presidentskandidaat was. In 1992 joeg Perot het politieke establishment de stuipen op het lijf met zijn onverwacht snelle opmars in de schaduw van de twee grote partijen die de dienst uitmaken in Washington: de Republikeinse en de Democratische partij.

De eigenzinnige miljardair maakte furore met zijn dwarse optreden en de volkse wijsheden waarop hij het publiek trakteerde. Zijn oneerbiedige opmerkingen klonken heel verfrissend vergeleken bij de overdachte electorale taal van de gevestigde kandidaten, de Republikein Bush en de Democraat Clinton.

Uiteindelijk eindigde Perot als derde, met 19 procent van de stemmen. De Republikeinen weten het verlies van president Bush aan de opmars van Perot, maar achteraf bleek hij bijna evenveel stemmen te hebben afgesnoept van Clinton. Maar in ieder geval had Perot heel wat meer succes dan zijn onafhankelijke voorganger, John Anderson.

Diens kansen zagen er aanvankelijk heel goed uit, toen hij in 1980 de strijd aanbond met president Jimmy Carter en diens Republikeinse rivaal, Ronald Reagan. Liefst een kwart van de kiezers zag wel wat in de liberale Republikein die zich als onafhankelijke kandidaat in de race om het Witte Huis wierp, nadat Reagan de Republikeinse nominatie had gewonnen.

Anderson, die zich presenteerde als de kandidaat zonder vuile handen, kreeg nog de kans zich te bewijzen in een televisiedebat met Reagan, maar Carter vond het te veel eer (en een te groot politiek risico) om voor het oog van de camera met hem te debatteren.

Uiteindelijk haalde Anderson slechts 8 procent van de stemmen. Kennelijk knorren de Amerikaanse kiezers wel over de schrale keuze die zij onder het tweepartijensysteem geboden krijgen, maar stemmen zij, als het erop aankomt, toch braaf voor de gevestigde partijen.

Het meeste waarop een onafhankelijke kandidaat kan hopen is dat zijn boodschap overkomt en zelfs dat is nog twijfelachtig. 'Send them a message' was de verkiezingsleuze waaronder George Wallace, de racistische gouverneur van Alabama, in 1968 namens de American Independence Party aan de strijd om het Witte Huis meedeed. Wallace haalde 14 procent van de stemmen, maar zijn boodschap bereikte Washington nooit.

De tweede keer dat Perot met de presidentsverkiezingen meedeed had hij al veel minder succes. In 1996 bleef hij steken op 8 procent. Kennelijk was het nieuwe ervan af voor de kiezers en begonnen ze zijn belachelijke kant te zien: zijn opmerking dat hij één en al oor voor de kiezer was (Perot heeft flaporen) en zijn vergezochte klachten over moordcomplotten tegen hem.

Het verrassingselement is alles voor een onafhankelijke kandidaat. Onder dat motto besloot gouverneur Ventura dat het voor Perot tijd werd om op te stappen als leider van de Hervormingspartij.

Het was een pijnlijke keuze voor de aanhangers van de Reform Party: zonder Perot zou de partij er nooit zijn geweest. Zijn miljoenen legden de basis voor de partij. Maar anderzijds is Ventura de enige politicus uit de Hervormingspartij die op tastbaar succes kan bogen. Vorig jaar november werd hij onverwacht tot gouverneur van Minnesota gekozen.

Ventura is 'de grootste gebeurtenis die de beweging voor een derde partij ooit is overkomen', prees de nieuwe voorzitter van de Hervormingspartij Gargan zijn politieke beschermheer dit weekeinde aan.

Ventura zegt echter voorlopig geen belangstelling te hebben voor het Witte Huis. Hij gelooft dat hij wel kans maakt tegen vice-president Gore en George Bush jr., die vrijwel zeker de Republikeinse kandidaat gaat worden. Maar naar zijn zeggen wil hij eerst zijn ambtstermijn als gouverneur uitzitten. Dat betekent dat hij pas in 2004 aan de presidentsverkiezingen kan meedoen.

Voor de Reform Party is het goed dat Perot uit het nest wordt gegooid: het zou verkeerd zijn als die louter de privé-verkiezingsmachine van een miljardair zou blijken te zijn. Maar het is de vraag of de partij ooit meer wordt dan het voertuig voor een ambitieuze politicus die het oog heeft laten vallen op het Witte Huis.

Tekenend voor de politieke verwarring in de partij is het rijtje namen van mogelijke kandidaten van buiten die op het congres circuleerden. Sommigen noemden project-ontwikkelaar Donald Trump (het voordeel is dat hij geld heeft, net als Perot), anderen de ultra-conservatieve Republikein Pat Buchanan, terwijl ook de naam viel van Colin Powell, de voormalige stafchef van de Amerikaanse strijdkrachten.

Maar misschien bedenkt de sterke man uit eigen huis zich toch nog. De grote vraag is echter of de man met de spierbundels het in de strijd tegen de Republikeinen en de Democraten beter zal doen dan het schriele mannetje met de flaporen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden