Nieuwsreportage

De Denen zijn niet bang, wel geschrokken

Tegenover een verbeten jihadist staat een westerse samenleving machteloos, bleek zaterdag. Toch heerst in Kopenhagen niet de angst, de dag na de twee aanslagen.

Een bos bloemen en de tekst 'Niet Bang' bij het cultureel centrum waar iemand werd doodgeschotenBeeld ap

Denemarken was hierop voorbereid. Politie en geheime dienst wisten dat dit kon gebeuren en hebben door hun staat van paraatheid een groter bloedbad kunnen voorkomen. Dat was zondagochtend de strekking van de boodschap van de Deense premier, de ondanks subtiele sporen van een doorwaakte nacht ongenaakbaar ogende sociaal-democrate Helle Thorning-Schmidt.

Die boodschap is verontrustend. Want ondanks die alertheid kon één man binnen een tijdbestek van twaalf uur twee schietpartijen aanrichten waarbij twee doden en vijf gewonden vielen. Hij kon tot twee keer toe ontsnappen, hij kon zelfs een taxi nemen naar zijn schuilplaats, voordat hij zondagochtend in een vuurgevecht door de politie werd doodgeschoten. Impliciet zei de Deense premier dat tegen dit soort terroristische aanslagen geen kruid gewassen is.

Dat de 22-jarige dader een bekende was van politie en geheime dienst, onderstreept deze machteloosheid. Net als de daders van de aanslagen in Parijs werd ook deze man, wiens naam omwille van het onderzoek niet bekend is gemaakt, al lang in de gaten gehouden, onder andere vanwege illegaal wapenbezit. Hij maakte deel uit van bendes en had een strafblad.

Lees ook

De reportage van Sterre Lidhout in Kopenhagen. 'Als een rechercheauto dwars door het afzetlint heen scheurt, steken twee agenten hun handen op, alsof ze juichen bij een finish.' En de analyse van Janny Groen over de aanslag waarbij een tekenaar en de Joodse gemeenschap doelwitten waren. Die aanslagen hingen in de lucht. Profielen van de twee dodelijke slachtoffers: 'Finn Nørgaard ging tijdens de discussiebijeenkomst in het debatcafé precies op het verkeerde moment even naar buiten.'
Correspondent Peter Giesen beschrijft hoe ook in Frankrijk Joden mikpunt zijn van geweld. 'Er worden tomaten, eieren en stenen naar ons gegooid bij de synagoge'

Ongenaakbaar

Toch ogen niet alleen de premier, maar ook de stad en haar inwoners zondagmorgen verrassend ongenaakbaar, al zijn de sporen van de angstige nacht in het stadsbeeld nog wel duidelijk aanwezig. Bijvoorbeeld de lugubere kogelgaten in de glazen gevel van het cultureel centrum Krudttønden waar zaterdagmiddag de eerste aanslag plaatsvond.

De vaak bedreigde Zweedse cartoonist Lars Vilks en de Franse ambassadeur François Zimeray spraken er over 'kunst, godslastering en de vrijheid van meningsuiting'. Ze bleven ongedeerd. Een Deense filmmaker vluchtte de verkeerde kant op, de kogelregen in die werd afgevuurd uit een automatisch geweer, en overleed. Drie agenten raakten gewond.

Ook zondag wemelt het nog van de politieauto's, al zijn de zwaailichten nu gedoofd. De winkels zijn open, de koffiehuizen gewoon vol. Hier en daar huppelt een kind verkleed als Pippi Langkous of Spongebob, op weg naar een van de kindercarnavalsfeesten in de stad. Op sociale media roepen veel Denen op om vooral gewoon feest te vieren. 'We moeten laten zien waar we als Denen voor staan', heeft de premier die morgen ook gezegd, oftewel: niet bang zijn.

De vaak bedreigde Zweedse cartoonist Lars VilksBeeld epa

Bloemenzee

De meeste Kopenhagenaren zijn ook niet bang. Wel geschrokken, geschokt, en soms gelaten. 'Ergens hadden we dit kunnen zien aankomen', zegt een journalist. Hij denkt dat Denemarken sinds de Mohammedcartoons in Jyllandsposten, in september tien jaar geleden, voor radicale moslims een symbool is geworden voor de vrijheid van meningsuiting die in heel Europa wettelijk verankerd is.

Voor de synagoge groeit langzaam een bloemenzee. Hier sloeg de dader zaterdagnacht toe. Een Joodse beveiliger van 37 jaar werd voor de ingang gedood en twee agenten raakten gewond. De doodgeschoten bewaker was een basketballer - een boom van een kerel.

Hier zijn de mensen wel bang. 'Mijn vrouw wil hier weg', zegt Bjarne Karpantschof (68). 'Ze wil gehoor geven aan de oproep die de Israëlische premier Netanyahu zondag deed aan alle Europese Joden: kom naar Israël, ontvlucht het groeiend antisemitisme in Europa.' Hij wil niet. Hij voelt zich behalve Jood ook Deen.

Bij de rest van de Denen is deze oproep danig in het verkeerde keelgat geschoten. Zij zien de aanslagen zoals premier Thorning-Schmidt ze ziet: als aanslagen op alle Denen - in het zwaar benadrukte alle echoën alle etnische en religieuze minderheden die Denemarken rijk is.

Niet bang, wel boos

Veel van die minderheden leven samen in Norrebro, de wijk waar de 22-jarige aanslagpleger zich verstopte. Norrebro is 's lands bekendste probleemwijk, maar wordt de laatste jaren gestaag hip. Het is ook de wijk waar de politie zondagmiddag nog minstens twee verdachten heeft opgepakt die mogelijk met de zaak te maken hebben.

Sabah al-Hosayni heeft het al op de radio gehoord. Het maakt de 28-jarige studente farmaceutische wetenschappen met hoofddoek en All-star gympen niet bang, wel boos. Als de laatste klant is vertrokken uit Blaagaards Blomster, de bloemenzaak waar ze een bijbaantje heeft, steekt ze met rode wangen van wal.

'Ik ben boos op de tekenaars van die Mohammed-cartoons, boos op Jyllandsposten. Die zijn hier de oorzaak van.' Op haar 14de kwam ze uit Irak, precies de helft van haar leven geleden. 'Ik weet dat vrijheid van meningsuiting in de Deense wet staat en ik snap ook waarom. En toch word ik boos als mensen de profeet beledigen.'

Maar, zegt ze, ik ben nog bozer op de aanslagpleger. 'Als wij moslims serieus genomen willen worden moeten we komen met argumenten, moeten we laten zien dat we iets anders in huis hebben dan dom geweld. En ook dat onze profeet geen nare figuur is, zoals op die tekeningen.'

De Deense politie onderzoekt een woning in Norrebro, Denemarken. 15 februari 2015Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden