'De demonen van 11 september: het gaat meer om boerka's dan om banen'

Het is tijd om de westerse waarden waar te maken, vindt Volkskrant-columnist Pieter Hilhorst.

De dag die de wereld veranderde, zo wordt 11 september 2001 wel genoemd. Het is een rake typering. Zonder de aanslagen op het World Trade Center geen oorlogen in Afghanistan en Irak. Zonder islamitische terreur geen anti-islamitisch populisme. Zonder Osama Bin Laden geen Anders Behring Breivik.

Het zou niet meer dan logisch zijn als mijn standpunten en idealen ook verregaand beïnvloed zijn door de wereldschokkende gebeurtenissen van toen. Om de proef op de som te nemen ben ik mezelf gaan herlezen. Daar word je niet vrolijk van. Het voelt alsof ik al tien jaar schrijf met wind tegen. Wat opvalt zijn niet de veranderingen in mijn opvattingen, maar de continuïteit. Het is een herhaald en soms wanhopig pleidooi voor pragmatisch pluralisme.

In het pluralisme is etnische, culturele of religieuze diversiteit op zich geen probleem. Die diversiteit wordt pas gevaarlijk als de scheidslijnen tussen rijk en arm, tussen goede en slechte buurten, tussen opgeleid en onopgeleid, tussen werkend en werkloos gaan samenvallen met de etnische, culturele of religieuze scheidslijnen. Dan krijg je een explosieve situatie waar niks mensen meer bindt. Dat angstbeeld willen pluralisten niet bestrijden door mensen afstand te laten doen van hun religieuze of culturele achtergrond, maar door ze volwaardig deel te laten nemen aan de samenleving. Door dwarsverbanden te creëren die haaks staan op de culturele of religieuze tegenstellingen. Door mensen met uiteenlopende achtergronden samen in buurten te laten wonen, samen naar school te laten gaan en samen te laten werken.

Voor pluralisten is deelname aan de samenleving het ultieme middel om maatschappelijke tegenstellingen te temperen. Dat vergt een enorme inspanning. Het vergt inburgering van nieuwkomers, het bestrijden van maatschappelijk isolement van bijvoorbeeld allochtone vrouwen van de eerste generatie, het tegengaan van schooluitval, het bevorderen van gemengde scholen, het tegengaan van discriminatie op de arbeidsmarkt, het garanderen van de veiligheid in buurten zodat iedereen de straat op durft, optimale politieke participatie van kwade allochtonen en kwade autochtonen. Het pragmatisme bestaat er vervolgens uit dat het niet uitmaakt hoe deze emancipatie tot stand komt als hij maar tot stand komt. Als de beste manier om allochtone vrouwen uit hun huis te krijgen een hardloopclub is op etnische grondslag dan moet je daar niet over zeuren. Liever participatie met gelijkgestemden dan maatschappelijk isolement.

In het politieke debat is van dit pragmatisch pluralisme weinig te merken. De symboolpolitiek viert hoogtij. Het gaat meer om boerka's dan om banen. Als een school een meisje met hoofddoek weigert, staat Wilders vooraan om zijn steun aan de school te betuigen, maar over schooluitval heeft hij het niet. Als het gaat om onveiligheid op straat hebben we meer last van het nihilisme van de straatcultuur dan van het desastreuze effect van de islam.

In plaats van op zoek te gaan naar dwarsverbanden en overeenkomsten wordt er getamboereerd op onoverkomelijke verschillen. Islam en democratie zouden niet samengaan. Er zou een clash of civilizations zijn. Terwijl de verschillen binnen culturen groter zijn dan tussen culturen. De PVV heeft het obscure begrip taqiyya van stal gehaald om moslims die gewoon deelnemen aan de samenleving alsnog verdacht te maken.

Ondertussen wordt de lastige emancipatieagenda verwaarloosd. Minister Van Bijsterveldt streeft niet meer naar gemengde scholen. Zij vindt segregatie in het onderwijs geen probleem. Nieuwkomers moeten hun inburgering maar zelf regelen en betalen, en als ze falen worden ze het land uitgestuurd. Zo staat niet de uitnodiging, maar de dreigende afstraffing voorop. En dan zijn er nog de kleine pesterijen. Zo wordt het kindgebonden budget beperkt tot twee kinderen. Daar zijn gezinnen met veel kinderen de dupe van. En laten dat nou net vooral allochtone gezinnen zijn. Toch is het een sociologische wet dat opgroeien in armoede de kans op armoede vergroot. Het is kortzichtig ressentiment.

Sinds de aanslagen in New York zijn heel wat waanbeelden bestreden. Er waren geen massavernietigingswapens in Irak. Er is geen islamitische machtsgreep gaande in Nederland. Er is geen uitverkoop op handen van de westerse beschaving. 11 september was een dag die de wereld veranderde, maar vooral doordat het de wereld heeft verleid om op demonen te gaan jagen. Het is tijd om met die demonen af te rekenen. Het is tijd om de westerse waarden waar iedereen zo prat op zegt te gaan, waar te gaan maken. Niet exclusief, maar voor iedereen. Dat vergt een enorme inspanning. Daarom is mijn devies: nog een week herdenken en dan aan het werk.

Pieter Hilhorst is politicoloog en columnist van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden