De democratie beleeft grootste crisis sinds decennia

The Big Picture

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

Foto anp

Begin februari 2011 stond ik op het Tahrirplein in Caïro, te midden van een volksmassa die het vertrek van de dictator eiste. Een hoopgevend moment. Of het allemaal zou lukken was ongewis, maar toch: het volk wilde vrijheid en democratie, dat was in de Arabische wereld al heel wat.

Zeven jaar later moeten we vaststellen dat er bitter weinig van is terechtgekomen. Het is nu al voor honderd procent zeker dat de verkiezingen in Egypte op 28 maart gewonnen zullen worden door de zittende president, Abdel Fattah al-Sisi, vermoedelijk met 99 procent van de stemmen. Het leek er zelfs even op dat Al-Sisi de enige kandidaat zou zijn. Concurrenten waren weggepest. Maandag, tien minuten voor sluiting van de inschrijving, meldde zich alsnog een tweede kandidaat, Moussa Moustafa Moussa. Hij staat vierkant achter het regime. Zijn Facebookpagina toonde tot kort voor zijn aanmelding zelfs een foto van zijn idool met de tekst: 'Al-Sisi for president.'

In Rusland gebeurt iets dergelijks. De enige serieuze concurrent van Poetin, Aleksej Navalny, is uitgesloten van deelname aan de verkiezingen van 18 maart. Deze week werd hij maar weer eens gearresteerd. Poetin doet nauwelijks nog moeite de indruk te wekken dat de verkiezingen iets voorstellen.

Het gaat, zoveel is duidelijk, niet goed met de democratie in de wereld.

Democracy in crisis, heet het nieuwe jaarrapport van Freedom House, de mondiale barometer van vrijheid en democratie. De democratie 'beleeft haar grootste crisis sinds decennia'. Vrije verkiezingen, persvrijheid en de rechtsstaat staan onder druk. Al zeker tien jaar gaat het alsmaar slechter en 2017 was een dieptepunt.

Het druist in tegen mijn intuïtie. Diep in mijn hart ben ik een vooruitgangsoptimist. Het gaat, geloof ik, met de mensheid geleidelijk steeds beter. Al het slechte nieuws in de media vertroebelt het zicht op de vooruitgang die helder blijkt uit de statistieken. Onderwijs en gezondheid: gestaag stijgend. Honger en armoede: gestaag dalend.

Dat geldt, meende ik altijd, ook voor de democratie. In 1900 telde de wereld tien jonge democratieën, in 1950 22. De dekolonisatie zorgde voor een flinke stijging, maar West-Europa telde begin jaren zeventig nog drie dictaturen. Na de val van de Muur volgde een nieuwe golf van democratisering. Latijns-Amerika was 35 jaar geleden vergeven van juntaleiders in legergroen, tegenwoordig spreekt democratie er vanzelf.

'Het gaat goed met de democratie', schreef ik elf jaar geleden daarom in een column. Het aantal vrije landen in de wereld was hoger dan ooit en zelfs autoritaire leiders voelden zich gedwongen de schijn op te houden. Vrije verkiezingen waren de norm geworden.

En nu? Nu zijn het eerder landen als Rusland en China die de norm bepalen. Volgens het rapport 'grijpen zij de gelegenheid aan om hun kwaadaardige invloed te exporteren naar andere landen, die steeds meer hun minachting voor democratie kopiëren'.

De Verenigde Staten, zegt Freedom House, hebben onder Donald Trump hun traditionele rol als hoeder van de democratie opgegeven en gelden ook zelf niet langer als democratisch voorbeeld.

Kennelijk is het niet vanzelfsprekend dat alle vormen van vooruitgang hand in hand gaan. De grootste daling van het aantal armen deed zich voor in China, maar van een ontluikende democratisering is daar niets te merken. Let wel, dit is het land dat over tien jaar de grootste economie ter wereld zal hebben.

Wat betekent dit voor het vooruitgangsgeloof? Is de malaise van de afgelopen tien jaar een tijdelijke onderbreking van een lange historische trend die op termijn heus wel zal doorzetten? Gaat het om een blijvende stagnatie? Of zelfs om een kerende trend, de verkeerde kant op?

'Democratische waarden zijn op de terugtocht', schrijft Freedom House.

Voorlopig blijf ik nog even hopen, pardon geloven, dat dat niet waar is.

Wereldkaart met daarop de vrije, deels vrije en onvrije landen. Volgens Freedom House beleeft de democratie haar grootste crisis sinds decennnia. Foto de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.