Reportage

De dekens liggen opgestapeld in de badkamer, en nu?

Nederland toonde zich deze week solidair met vluchtelingen. Tot op zekere hoogte. Oude dekens doneren, dat gaat van harte. Maar is Nederland echt veranderd?

Simone van den Akker van Doneer je Deken stouwt haar badkamer in Utrecht vol.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Nu ga ik echt iets doen, besloot Annette Hofstraat na het zien van 'die foto', van het dode jongetje op het Turkse strand. Op Facebook las ze over Doneer je Deken, een actie voor vluchtelingen in Calais. Nu staat ze in een opslagruimte in Arnhem met een doos mannenkleding en toiletartikelen. Ze doet echt iets. Haar huis wordt er ook netter van. 'Je ruimt je kast meteen even op.'

Halfvol is de opslag van Doneer je Deken al na één dag. Tussen de wollen dekens, zomerdekbedden en kleren glundert vrijwilliger Iskander, een twintiger. Hij vouwt een stapel dekens op, verschoten van kleur, maar toch nog heerlijk warm.

Dekens brengen, daar zit een diepere gedachte achter, stelt Iskander. 'In deze tijd is het onvermijdelijk dat vluchtelingen deze kant opkomen. Je hebt mensen die daartegen 'nee' zeggen en mensen die ja zeggen. Naast Facebook- en nu.nl-schreeuwers die nee zeggen, is er nu ook dit. Hiermee zeg je 'ja' tegen vluchtelingen.'

Dit was de week van de iets-doen-solidariteit. Terwijl de coalitie gespleten is, tonen burgers zich betrokken. Via Facebook en Whatsapp regelen ze alvast hun hartelijke ontvangst, met dekens, kleding en knuffels.

Benefietacties

Vandaag zijn er in diverse steden benefietacties, zoals Utrecht Verwelkomt Vluchtelingen, waarbij mensen kleding en ingeblikt eten kunnen doneren in de Jaarbeurs. Maar ook 'dingen waar je zelf blij van wordt' en natuurlijk 'Nederlandse lekkernijen'.

Ook in Alkmaar, Maastricht, Leiden, Groningen, Rotterdam en Delft worden vluchtelingen verwelkomd. Het lijkt een omslag, observeert Aline de Boer uit Duiven terwijl ze kleren en slaapzakken naar binnen zeult. 'Een paar jaar geleden hadden we nog een hekel aan vluchtelingen. Nu willen we iets voor ze doen.'

De Americahal in Apeldoorn, waar 400 asielzoekers worden opgevangen, is zo overweldigd door alle goedbedoelde spullen dat van hogerhand één verzoek kwam aan alle vrijgevige inwoners: 'Stoppen.'

Kledingwinkel Sisters in Utrecht zamelt in voor de vluchtelingen in Calais.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Ook lokale overheden heten vluchtelingen welkom. Terwijl premier Rutte zijn hoop vestigt op opvang 'in de regio', liet burgemeester Broertjes (PvdA) van Hilversum weten dat hij en zijn collega's in Blaricum, Laren en Huizen bereid zijn 1.800 vluchtelingen te huisvesten.

In Emmen gispte de lokale VVD coalitiepartij Wakker Emmen, die over vluchtelingen opmerkte: 'Genoeg is genoeg.' Zo'n uitspraak, jarenlang salonfähig aan de rechterzijde van het politieke spectrum, kan niet meer. Nu is dit een uitlating waar ze bij de VVD in Emmen 'van schrikken'.

'Geef geld'

Is er in Nederland iets aan het verschuiven in de houding tegenover vluchtelingen? Dat is de vraag. In de opslagruimte in Arnhem taxeert Iskander de binnengebrachte spullen. 'Het is opvallend wat mensen wel en ook níét brengen.' Dit brengen ze vrijwel niet: houdbaar voedsel. Want dat kunnen ze zelf ook goed gebruiken. Bij de solidariteit met vluchtelingen speelt eigenbelang mee. Geef geld, stelt het Rode Kruis voor, maar ze geven liever spullen.

Lang niet iedereen wil iets doen, zegt Gerda van de Glind, de 27-jarige projectontwikkelaar die een van de initiatiefnemers is van Doneer je Deken - een landelijk project - in Arnhem. Want deze reacties kreeg ze ook: 'Ga eerst je eigen mensen helpen.' En: 'Ik wil wel een lekke boot doneren.'

Sinds jaar en dag gaat de komst van een asielzoekerscentrum gepaard met het sentiment: vluchtelingen zijn overal welkom, maar niet in mijn wijk. Maar de rijke gemeente Blaricum, die vrijwillig de poorten opent voor honderden asielzoekers, zinspeelt op de nieuwe solidariteit.

Iskander (links), vrijwilliger bij Doneer je Deken, bij de opslag in Arnhem.Beeld Marcel van den Bergh

'Hoe kunt u vluchtelingen helpen?' luidt het informatiebericht op de gemeentelijke website. En zelfs: 'Wilt u vluchtelingen thuis opvangen?'

Toch blijken inwoners van het villadorp nog niet massaal in de weer om logeerkamers vrij te maken. Een vader met zijn zoontje: 'Ik vind het vreemd van die mensen. Het is heel vervelend wat er in Syrië gebeurt, maar het is naïef om te denken: als je de zee oversteekt naar Europa, worden de problemen opgelost.'

Een oudere dame: 'Ik vind wel dat ze geholpen moeten worden, maar ik vind het ook eng. Mijn man vindt het ook eng. Je weet het gewoon niet, al die andere mensen om je heen.'

Bij stamkroeg Moeke Spijkstra - teakhouten tafeltjes, geblondeerde dames, heren in vrijetijdskleding - vertelt Hans Slim, inwoner van het naburige Bussum, ooit bekend van programma's als Koffietijd, schrijver van boeken over het Gooi, hoe een dorp als dit in elkaar steekt als je hier niet vandaan komt. Zelf komt hij uit Almelo, dus hij kan dat weten. 'Ze blijven zeggen: jij bent niet van hier.'

Onder burgers is nu groot draagvlak voor vluchtelingenopvang, zei de burgemeester van Goes, René Verhulst (CDA) vrijdag op Radio 1. In Goes verblijven er vierhonderd in een evenementenhal. Maar die bereidwilligheid kan afbrokkelen als Den Haag niet duidelijk maakt wat men met de vluchtelingenstroom van plan is. Als de regering geen duidelijke koers kiest, stelt Verhulst, kan dat het 'draagvlak voor opvang ondermijnen.'

Warm onthaal?

Is er in Nederland nu iets veranderd of niet? Asielzoekers die gastvrij worden onthaald, maar die ondertussen niet welkom zijn in de eigen woonwijk - in Apeldoorn bestaat dat allemaal naast elkaar. Het is de stad waar deze week de noodopvang voor vluchtelingen in de Americahal overstroomde van de gedoneerde spullen. De burgemeester twitterde: 'Dank Apeldoorn voor het warme onthaal. Ze zijn oprecht dankbaar.'

Maar de vluchtelingen zullen slechts enkele weken in de Americahal blijven.Voor de lange termijn worden nieuwe asielzoekerscentra geopend. Donderdag volgde een inspreekavond het klassieke patroon: bewoners die uitleggen dat ze 'voorstander van vluchtelingen' zijn, alleen niet in hun eigen omgeving.

'De spankracht van het dorp wordt overschreden', waarschuwt Joost Maathuis uit Beekbergen, waar mogelijk opvang komt. Nou is asielzoekers opvangen prima, maar waarom zo veel in zijn eigen dorp, vraagt hij zich af. 'Containers en portacabins kun je overal neerzetten!'

Terwijl de inspreekronde nog aan de gang is, is het bij de noodopvang in de Americahal een drukte van belang. Vluchtelingen nemen afscheid van de inwoners die hen vanavond te eten hebben gevraagd; 350 asielzoekers mochten bij gezinnen in Apeldoorn aanschuiven aan de keukentafel.

'We hebben het in anderhalve dag georganiseerd,' zegt Ruben Schuring van het actiecomité AZC welkom in Apeldoorn. Via internet stroomden de aanmeldingen binnen. De nieuwe solidariteit, die is voor hem springlevend. 'Burgers die niet geïnteresseerd zijn in langdurige politieke kwesties, maar gewoon voor anderen willen zorgen, die worden wakker.'

Dirk Lips van het Autotron in Rosmalen, waar 500vluchtelingen worden opgevangen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Dat inwoners eerder hun oude babycommodes afleverden bij de Americahal, dat ziet hij als kinderziekte: niemand wist dat er louter alleenstaande mannen verblijven. Voor het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA), zegt hij, is het 'wennen' dat burgers plotseling zo solidair zijn.

Maar dat andere geluid is in het stadhuis niet verstomd, luister naar Dennis Bouwmeester. De vluchtelingen uit de Americahal, vreest hij, verkassen straks naar een locatie vlak bij zijn nieuwbouwwijk. Hoe moet dat: asielzoekers in een buurt waar ook 'meisjes met korte rokjes' rondlopen? 'Mijn vrouw zegt: als het doorgaat: moeten we verhuizen voor de veiligheid van onze kinderen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden