De datsja van Poetin is voor Nederlanders verder weg dan ooit. Hoe verbeter je de verhoudingen met Rusland?

De leugen van Halbe Zijlstra zet de verhoudingen met de Russen opnieuw op scherp. Zijn opvolger heeft straks de handen vol om goede gesprekken met Moskou mogelijk te maken. De datsja van Poetin is voor Nederlanders verder weg dan ooit.

Halbe Zijlstra verlaat de Tweede Kamer na het afleggen van een verklaring waarin hij zijn aftreden bekendmaakte. Foto anp

De reis naar Rusland van een Nederlandse minister beloofde al maanden een netelige onderneming te worden. In de afgelopen vijf jaar is de vriendschap met Rusland teloorgegaan. Met de leugen van Halbe Zijlstra over een verzonnen ontmoeting met president Poetin is een nieuw dieptepunt bereikt op een moment dat de Nederlandse regering een groot belang heeft bij betere verhoudingen. Er lijkt een diplomatiek genie nodig als opvolger van Zijlstra om in Moskou vooruitgang te boeken op het belangrijke MH17-dossier.

Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken maakte dinsdag in een verklaring duidelijk welke obstakels Zijlstra's opvolger uit de weg moet ruimen om tot een goed gesprek te komen. De eerstgenoemde: 'de ongekende anti-Russische campagne in de Nederlandse media'.

Dat verwijt is niet helemaal nieuw. Al jaren is Rusland ontevreden dat Nederlandse media over 'vooringenomen onderzoeken' berichten die uitwijzen dat de schuldigen van de ramp in Rusland moet worden gezocht. Maar onder het kabinet Rutte-III zijn de Nederlandse verwijten aan Rusland breder geworden. In november beschuldigde D66-minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken Rusland van pogingen om de Nederlandse publieke opinie te sturen via nepnieuws. Ondanks kritiek op haar onderbouwing ging het in Nederland een week lang over Russisch nepnieuws.

Tekenend voor de irritaties in Moskou zijn ook de leugen van voormalig minister Halbe Zijlstra van Buitenlandse Zaken en de verdediging van die leugen door D66-leider Alexander Pechtold. Zijlstra gebruikte zijn leugen om te betogen dat president Poetin van plan is om de Baltische Staten binnen te vallen - een volslagen ondenkbaar scenario volgens de Russen, want zij zitten helemaal niet te wachten op oorlog met een Navo-lidstaat. D66-leider Pechtold verdedigde Zijlstra maandag door te zeggen: 'Ik moet de eerste Rus nog tegenkomen die zijn fouten zelf rechtzet.' En hop, zo werd de hele Russische bevolking in een keer weggezet door de leider van een Nederlandse regeringspartij.

De Russische minister Lavrov bemoeide zich niet in het openbaar met de verzinsels van Zijlstra over een ontmoeting met Poetin. Maar een verklaring van de Russische ambassade in Den Haag maakte duidelijk dat Moskou zich ergerde aan de gang van zaken: 'Nederlandse ambtenaren komen constant met ongegronde verklaringen. Helaas zijn Nederlandse media bereidwillig om iemands fantasie te verspreiden dat de Russische autoriteiten geobsedeerd zijn met de creatie van een Groot Rusland.'

Wederzijdse beschuldigingen

Zo zijn de twee regeringen in een situatie beland waarin ze elkaar beschuldigen van hetzelfde. Nederland beschuldigt Rusland van de verspreiding van desinformatie, bijvoorbeeld rondom het onderzoek naar de crash van vlucht MH17. Omgekeerd beschuldigt Rusland Nederland ook van desinformatie, onder meer over de militaire intenties van president Poetin. Hoe kom je daaruit?

De nieuwe minister van Buitenlandse Zaken krijgt te maken met nog veel meer heikele dossiers. Ze zijn opgebouwd sinds 2013, het jaar dat een Russisch-Nederlands vriendschapsjaar had moeten worden ter ere van 400 jaar bilaterale betrekkingen. Het werd een rampjaar, onder meer door de aanhouding van een Russische diplomaat in Den Haag en de mishandeling van een Nederlandse diplomaat in Moskou. Sindsdien ruziën de twee landen over van alles.

Over een schadevergoeding die Rusland moet betalen wegens de arrestatie van Nederlandse Greenpeace-activisten die een Russisch boorplatform betraden. En over geleende kunst uit de Krim. Rusland wil dat het Allard Pierson Museum in Amsterdam de vijfhonderd objecten teruggeeft aan de musea op de Krim, maar een Nederlandse rechter oordeelde dat ze nu aan de Oekraïense regering toehoren.

Muurvast

De ruzies bemoeilijken het contact dat Nederland op dit moment zo hard nodig heeft. De economische activiteiten gaan weliswaar door - Nederland is ondanks sancties de derde handelspartner van Rusland en Shell de grootste buitenlandse investeerder in Rusland - maar de politieke onderhandelingen zitten muurvast. Juist nu Nederland belang heeft bij medewerking van Rusland aan het strafrechtelijk onderzoek naar de crash van MH17, waarbij 298 mensen omkwamen, onder wie 196 Nederlanders. Premier Mark Rutte heeft herhaaldelijk gezegd dat genoegdoening voor de nabestaanden de allerhoogste prioriteit van de Nederlandse regering is en blijft. Russische medewerking aan het onderzoek vergroot de kans op opsporing en vervolging van de daders.

Zijlstra's vervanger zal zo snel mogelijk aan tafel moeten met de gewiekste Russische minister Lavrov. Die zal zijn Nederlandse gast ontvangen in een optrekje van het ministerie van Buitenlandse Zaken in Moskou. De datsja van Poetin is nooit zo ver weggeweest voor Nederland.

Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov. Foto afp

Zo ontplofte een leugen in het gezicht van Halbe Zijlstra

Wie volgt Zijlstra op? Deze vier VVD'ers maken kans
Gezocht: een nieuwe minister van Buitenlandse Zaken. Vereist: een VVD-lidmaatschap, het liefst wat politieke ervaring en vooral de bereidheid het risico te nemen voortijdig op het Haagse slagveld te sneuvelen.

Halbe Zijlstra was jarenlang de geliefde en onverschrokken rechtsbuiten van de VVD. Zijn poging om zich opnieuw uit te vinden als opperdiplomaat strandde door een leugen: dinsdag trad hij af als minister van Buitenlandse Zaken. Een profiel van een ambitieus politicus die één anekdote te veel vertelde.

In aanloop naar het debat over de kwestie-Zijlstra werd twijfel gezaaid over de verslaggeving van de Volkskrant. Daarom zet hoofdredacteur Philippe Remarque nog eens de feiten op een rij.

Halbe Zijlstra heeft jarenlang gelogen over een ontmoeting met Vladimir Poetin. In tegenstelling tot zijn eerdere beweringen was de minister van Buitenlandse Zaken in 2006 niet aanwezig op een bijeenkomst met de Russische president in diens buitenhuis.

In een gesprek met de Volkskrant zegt Zijlstra het verhaal te hebben 'geleend' om zijn bron te beschermen. Dat noemt hij onverstandig, maar volgens Zijlstra klopt de informatie. 'De inhoud is gewoon waar.'

De bron van Zijlstra, Shell-topman Jeroen van der Veer, zegt in een toelichting dat de minister de uitspraken over Groot-Rusland verkeerd heeft geïnterpreteerd. 'Hoe ik de specifieke landen destijds aan Zijlstra heb verteld, herinner ik mij niet. Maar de term 'nice to have' is niet een zegswijze van mij.'

Wie volgt Zijlstra op? Wordt het een oud-minister of een ervaren buitenlandwoordvoerder?