Reportage Dalai lama in Nederland

De dalai lama in Nederland: een superster in een wereld die spiritueel nogal zoekende is

De boeddhistische geestelijke weet het zeker: het zaadje van de compassie zit in ieder van ons. Een recept tegen het surplus aan stress waar de westerse mens aan lijdt. In Nederland wordt hij warm onthaald. ‘Wat adviseert u ouders van jonge kinderen?’

De dalai lama begroet het publiek in Ahoy. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Het kan niet anders of het Orakel van Delphi kreeg in de oudheid minder gevarieerde vragen dan Zijne Heiligheid de veertiende dalai lama op zondagochtend in Rotterdam. Ahoy zit vol. De rijen voor de microfoon zwellen aan. Mensen die van heinde en ver zijn toegestroomd vragen Zijne Heiligheid – per abuis ook geadresseerd als ‘Zijne Majesteit’ en ‘Zijne Eerlijkheid’ – onder meer of je muggen mag doden (‘als een uitzonderlijke situatie het rechtvaardigt’), hoe hij kijkt naar het Israëlisch-Palestijnse conflict (‘bezorgd’), wat er na onze dood met onze geest gebeurt (‘er is geen begin en geen einde’), wat hij ouders van jonge kinderen adviseert (‘maximale liefde’) en hoe je van de romantische liefde een succes maakt. ‘Dat vraagt u aan de verkeerde’, antwoordt ’s werelds beroemdste boeddhist, al 83 jaar celibatair.

De zaal moet daar net zo hard om lachen als de dalai lama zelf. Hoe deze wijze erbij komt dat westerse wereld in ‘een emotionele crisis’ zit, ga je na zo’n spervuur aan vragen wel beter begrijpen.

Dalai Lama en Richard Gere tijdens het bezoek aan Ahoy.

Buiten staan de woorden ‘Dalai Lama’ tussen Broederliefde, Pussy Lounge XXL en André Hazes junior. Binnen leidt zijn entree al tot een staande ovatie. Als bij Frank Sinatra in zijn rijpere jaren doet het eerste pasje op het podium het publiek  in vreugde ontsteken.

Een kilometer of tienduizend is de dalai lama hier van huis – in een landje met een miljoen Boeddhabeelden op nachtkastjes en vensterbanken sluiten ze hem graag in de armen. Acteur Richard Gere proeft in Ahoy ‘een buitengewone energie’. Hij staat doorgaans zelf in het middelpunt van de belangstelling, maar betreedt met Zijne Heiligheid het podium als voorzitter van het Internationale Comité Tibet. ‘Onder kersenbomen bestaan geen vreemden’, citeert Gere uit zijn favoriete Japanse poëzie. ‘Met His Holiness is het net als met die kersenboom: om hem heen ontstaat altijd een sfeer van universele vriendschap’. Met fors applaus maakt het publiek duidelijk dat te herkennen.

Situatie in Tibet 

Gere heeft ook moeilijk nieuws voor de zaal: in dertig jaar dat het Tibetcomité bestaat is de situatie in Tibet zelf er alleen maar slechter op geworden: méér repressie, méér verwoesting. ‘We doen allemaal ons voordeel met de kennis van Tibetaanse diaspora, laten we ook aan de mensen in Tibet blijven denken’. In dat zinnetje ligt en passant de tragiek van de dalai lama besloten: als jonge man door Mao verdreven uit ‘het spirituele hart van de wereld’, als oude man een superster in een wereld waar ze spiritueel nogal zoekende zijn.

De facto vervult de dalai lama al lang twee verschillende functies in twee verschillende universa. Adepten van ‘het seculiere boeddhisme’ in Ahoy zouden raar staan te kijken als hij zou beginnen over al die Tibetaanse geesten en demonen, een Tibetaans publiek zou niet een-twee-drie wat kunnen met zijn voordracht van deze ochtend ‘Why Compassion is Essential in our Troubled World’. De westerse mens, weet de dalai lama, lijdt onder surplus aan stress, hebzucht en jaloezie, die heeft te weinig aandacht voor zijn innerlijk leven en de oorsprong zijn emoties. Gelukkig zit het zaadje van de compassie in ieder van ons, we kunnen écht leren dat water te geven. Maak om te beginnen het onderwijs minder ‘materialistisch’, leer kinderen in hun eigen geest naar binnen te kijken.

Op het grote scherm boven het podium zien we Erica Terpstra nog guller lachen dan Richard Gere. Voor de microfoon wil een vrouw in een lange rok en een kleurrijke sjaal om de schouders van Zijne Heiligheid weten ‘hoe landen boeddhistische inzichten kunnen praktiseren’. Door verbintenissen aan te gaan, luidt het antwoord. De mensheid is één, iedereen is uiteindelijk verbonden met iedereen. Kijk eens naar de vooruitgang die Frankrijk en Duitsland hebben geboekt sinds de tijd dat ze oorlogen voerden. De dalai lama heeft een gedurfde geopolitieke suggestie: ‘Het hoofdkwartier van de NAVO moet naar Moskou verhuizen!’ Uit de zaal klinkt zowel hartelijk gelach als hartelijk applaus. ‘Zijne Majesteit (sic) de dalai lama moet voor de twééde keer de Nobelprijs voor de Vrede krijgen!’, klinkt het door de microfoon.

Misbruik

Lezers van een inzichtelijk vraaggesprek met deze krant weten dat de dalai lama zich nu ‘lichtelijk ongemakkelijk’ voelt. Hij houdt niet van overvolle zalen en sporthallen en ook niet van massale bewondering. Maar geadoreerd wordt hij, en dat heeft niet alleen mooie gevolgen. Neem die twijfelachtige Tibetaanse leraren die de afgelopen jaren op zijn sterrenstatus meeliftten en er geenszins een ascetische levensstijl op nahouden. Vrijdag kreeg hij in zijn Rotterdamse hotel door vier slachtoffers van seksueel misbruik de petitie #MeTooGuru overhandigd. Daarin wordt hij opgeroepen zijn invloed en prestige aan te wenden in de strijd tegen misbruik door Tibetaanse leraren. Formeel heeft hij geen gezag over die leraren – Erica Terpstra pleitte hem bij Pauw van elke verantwoordelijkheid vrij – maar meerdere misbruikplegers in West-Europa werden door de dalai lama persoonlijk met een bezoek vereerd. Eén zin keert steeds terug in slachtofferverhalen: ‘Omdat de dalai lama in ons centrum was langsgekomen dachten we dat de leraar te vertrouwen was.’ Vertrouw een leraar niet zomaar, herhaalde de dalai lama dit weekeinde.

In Ahoy zegt His Holiness ook dat niemand iets klakkeloos van hém aan moet nemen: je moet die inzichten toetsen bij jezelf. Nu maar hopen dat de zaal daar werk van maakt.

De dalai lama toont zich verrassend mild over China

De dalai lama oriënteert zich vooral op Azië, want in het Westen voelt hij zich ‘licht ongemakkelijk’, zegt hij in een interview bij hem thuis in de Noord-Indiase bergplaats McLeod Ganj, niet ver van Dharamsala.  

#MeTooGuru

‘Best moeizaam maar de moeite waard.’ Zo omschrijft Oane Bijlsma de ontmoeting die zij en drie andere slachtoffers van seksueel misbruik door Tibetaanse leraren vrijdag hadden met de dalai lama. De geestelijk leider kreeg daarin de petitie #MeTooGuru overhandigd, plus een boekje met verhalen van slachtoffers uit tien verschillende landen. Aanvankelijk dacht de dalai lama dat de slachtoffers van hem advies wilden – pas na een tijdje snapte hij dat de slachtoffers hem over hun ervaringen wilden inlichten. 

Het was voor zover bekend de eerste keer dat de dalai lama direct met misbruikslachtoffers sprak. De afgelopen jaren kwam een reeks in het westen actieve Tibetaanse leraren in opspraak – verschillende van deze ‘#MeToo-lama’s’ waren eerder door de dalai lama persoonlijk bezocht, wat hun bij hun leerlingen krediet verschafte. ‘De dalai lama kan al veel doen door bepaalde dingen niet meer te doen’, zegt Rob Hogendoorn van de organisatie Open Boeddhisme, een van de initiatiefnemers van #MeTooGuru.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.