De dag van Duivesteijn, gaat een PvdA'er het kabinet torpederen?

Alle ogen op het Binnenhof zijn vandaag gericht op de Eerste Kamer. De Senaat debatteert en stemt over de woonplannen van het kabinet. Maar in de eigen gelederen verschuilt zich een dissident. PvdA-senator Adri Duivesteijn dreigt tegen te stemmen en het voortbestaan van het kabinet op losse schroeven te zetten. Durft hij het aan?

PvdA-senator Adri Duivesteijn in de Eerste Kamer.Beeld ANP

Wie is Adri Duivesteijn?
Duivesteijn kent een lange geschiedenis in de PvdA. Twee rode draden lopen door zijn hele werkzame leven: volksvertegenwoordiging en volkshuisvesting. Al op zijn 25ste, in 1975, werd hij raadslid in Den Haag, zijn geboortestad. Vijf jaar later werd hij wethouder met de portefeuilles ruimtelijke ordening en stadsvernieuwing. In 1994 werd hij gekozen tot Tweede Kamerlid onder het eerste Paarse kabinet. Twaalf jaar lang voerde hij namens de PvdA-kiezer het woord over huren en wonen.

In 2006 verruilde hij de Kamer voor het wethouderschap, wederom ruimtelijke ordening, in Almere. Hij bleef echter in Den Haag wonen, tot groot ongenoegen van de Almeerse PVV-fractie. Dit voorjaar nam hij afscheid van Almere vanwege een ernstige ziekte waarvoor hij wordt behandeld. Een nieuwe politieke functie volgde in de Eerste Kamer, waar hij de zetel van partijgenoot Han Noten overnam. In de senaat beslist hij namens de PvdA over de woonplannen van het kabinet.

Duivesteijn is met zijn 63 jaar aan het einde van zijn politieke carrière en kent het dossier volkshuisvesting als de binnenkant van zijn broekzak. Een gevaarlijke combinatie voor het compromiskabinet, de materie gaat hem aan het hart en hij heeft niets te verliezen. Hij staat bekend als een kundige, maar vooral ook kritische en uitgesproken politicus. Toen minister Stef Blok van Wonen in maart het haastig gesloten Woonakkoord presenteerde, profileerde de doorgewinterde PvdA'er (en kersvers senator) zich meteen als criticus. Hij noemde de plannen 'onvoldoende doordacht' en miste een 'brede visie' van Blok.

Wat wil Duivesteijn?
Minister Blok sloot in het voorjaar een Woonakkoord met oppositiepartijen D66, SGP en ChristenUnie, inmiddels bestempeld tot de 'Constructieve Drie' of C3. Hij ving bot bij het CDA, dat zich plots als fel oppositiepartij profileerde, en moest halsoverkop een nieuwe alliantie sluiten. Hij vond aansluiting bij de constructieve kleine christelijke partijen en het hervormingsgezinde D66. Het hart van het akkoord vormt een verhuurdersheffing, die vooral op het bordje van de woningcorporaties terecht komt, van 1,1 miljard in 2014 oplopend tot 1,7 miljard in 2017.

De heffing is een van de grootste besparingsmaatregelen van Rutte II. Duivesteijn, die zich altijd heeft ingezet voor betaalbaar wonen, is daar niet blij mee, een miljardenheffing zou een klap zijn voor de sociale woonsector. Hij eiste van Blok dat de heffing de investeringsmogelijkheden van de corporaties niet te veel zou schaden. Hij wil dat de heffing wordt gebruikt om te investeren in de woningmarkt, maar het kabinet heeft het geld nodig om de overheidsfinanciën op orde te brengen.

Wat gaat Duivesteijn doen?
Alleen in zijn onberekenbaarheid is Duivesteijn voorspelbaar. Hij bewaart zijn finale oordeel tot het moment van stemmen in de Eerste Kamer, maar zijn kritische opstelling verraadt zijn ideologisch standpunt. Durft hij het aan om het akkoord te torpederen en daarmee niet alleen de woonplannen van het kabinet onderuit te halen, maar ook alle andere akkoorden met de oppositie op losse schroeven te zetten? Het kabinet overlegt momenteel met diezelfde 'Constructieve Drie' over versobering van het pensioensparen. Die oppositiepartijen haken snel af als de coalitiepartijen de eigen gelederen niet gesloten kunnen houden.

Minister Stef Blok van Wonen staat de pers te woord.Beeld ANP

Er is echter een middenweg: voorstemmen in ruil voor concessies. 'Adri is een machtspoliticus, maar ook inhoudelijk gedreven', zegt de Eindhovense wethouder en politiek leerling van Duivesteijn, Staf Depla, in de Volkskrant. 'Hij zal deze situatie zo veel mogelijk in zijn voordeel proberen bij te buigen.' Voormalig collega-Tweede Kamerlid Rick van der Ploeg vindt dat de PvdA daar 'blij mee moet zijn, want ik geloof dat Duivesteijn gelijk heeft dat wat nu voorligt geen goed plan is'. Jim Schuyt, PvdA-lid en oud-directeur van corporatie De Alliantie, zegt in de krant: 'Adri speelde altijd ketelmuziek: hij streek steeds zijn vlag en alle regeringsplannen gingen gewoon door.'

Een reactie van Duivesteijn zelf aan de krant, hoe summier ook, spreekt boekdelen: hij geeft geen inhoudelijk commentaar omdat hij voor maximaal politiek rendement beter uit de publiciteit kan blijven. Hij wil het onderste uit de kan van Blok. De minister zal mogelijk akkoord gaan met het beperken van de verhuurdersheffing tot uiterlijk 2017, de termijn van dit kabinet. Die concessie zou aansluiten op eerdere toezeggingen aan de corporaties voor deze kabinetsperiode : 400 miljoen euro ter investering in energiebesparing en een btw-korting van 60 miljoen. Het was voor de woningcorporaties genoeg om het verzet de komende vier jaar (of voor de duur van dit kabinet) te staken.

Wanneer velt Duivesteijn zijn oordeel?
Om 14.40 uur begint het debat met minister Blok in de Eerste Kamer. Duivesteijn staat nu op de rol als een na laatste van de tien aangemelde sprekers. In eerste termijn zal hij nogmaals hoog inzetten zonder de knoop door te hakken. Na de dinerpauze reageert de minister op de vragen en kritiek uit de senaat. Daarna volgt een tweede kortere ronde met vragen van de Kamerleden en antwoorden van de minister. Die tweede helft staat gepland tot 22.45 uur, maar zal naar alle waarschijnlijkheid uitlopen. Pas daarna, tegen middernacht of mogelijk zelfs erna, volgt de stemming. Dan zal de ware aard van Duivesteijns kritiek blijken, of het principieel onwrikbaar verzet betreft of pragmatisch handjeklap op het scherp van de snede.

Fractievoorzitters van D66, ChristenUnie en SGP presenteren het begrotingsakkoord dat zij in oktober sloten met het kabinet.Beeld ANP

Zijn voorganger Han Noten ontwikkelde op basis van analyse van het stemgedrag van de senaat over een periode van tien jaar de wet van Noten: ' Een fractie in de Eerste Kamer zal een regering nooit aan een meerderheid helpen als haar partijgenoten in de Tweede Kamer tegen het betreffende wetsvoorstel hebben gestemd.' Vanavond moet blijken of die regel ook vice versa opgaat. Dit keer zit niet Noten, maar Duivesteijn aan de knoppen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden