De dader, het DNA en het NFI

Een oude moordzaak in Groningen had eerder opgelost kunnen worden, als het NFI de rechter beter had geïnformeerd over een DNA-onderzoek, zegt klokkenluider Harrie Timmerman....

Met enige trots meldde het Openbaar Ministerie (OM) in Groningen indecember 2005 dat een oude moordzaak was opgelost. Uit DNA-onderzoek wasgebleken dat Omer A. de dader moest zijn van de moord op het Groningseechtpaar Van der Lei, in 1991. Hij had het echtpaar vastgebonden, gemartelden gewurgd. Destijds was er te weinig bewijs, maar dat was alsnog geleverddoor de onderzoekers van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI).

Volgens Harrie Timmerman, voormalig medewerker van de politie, had dezaak veel eerder opgelost kunnen worden. Het is de tweede keer dat hijdergelijke kritiek uit. Vorig jaar openbaarde hij, als klokkenluider, datbinnen het NFI twijfel bestond over de zaak van de Schiedamse parkmoord,waarvoor een onschuldige man in de gevangenis zat.

Timmerman is van origine psycholoog. Hij was door de universiteitGroningen gedetacheerd bij het Cold Case Team van de politie Groningen, datonderzoek deed naar oude zaken. Een van die zaken was de moord op Lisa (23)en Leendert (29) van der Lei.

'Er was een touw in beslag genomen bij Omer A., de Turkse zwager van defamilie', zegt Timmerman. 'We vermoedden dat de slachtoffers met dat touwvastgebonden hadden gezeten. Destijds was er nog geen DNA-onderzoekmogelijk, maar we hoopten dat het met moderne technieken alsnog zou lukken.Daarom stuurden we het touw in juni 2003 naar het NFI.

'Na een paar maanden hoorden we van Richard Eikelenboom, onderzoeker bijhet NFI, dat het spoor er hoopvol uit zag. Hij had DNA gevonden van hetechtpaar en de verdachte. Maar hij was bang dat de man die het NFI-rapportmoest ondertekenen, dat niet in het rapport zou zetten. Toen is het touwook onderzocht in Leiden, door een ander laboratorium.

'Een half jaar later, in juni 2004, kregen we twee rapporten. Hetrapport van het andere laboratorium was enigszins belastend voor deverdachte. Maar in het rapport van het NFI schreef de DNA-deskundige - diehoger in de hiërarchie stond dan Eikelenboom - dat het spoor nietbetrouwbaar genoeg was. Alleen de aanwezigheid van Lisa werd nietuitgesloten.'

Die conclusie was niet stevig genoeg om de verdachte te laten oppakken.Dat wordt bevestigd door de Groningse officier van justitie Pieter vanRest. 'Hier konden we niets mee.'

Op verzoek van het Cold Case Team kwam Eikelenboom naar Groningen, vooreen lezing over DNA. Timmerman weet nog precies wat daar werd verteld. 'Hijzei dat het NFI heel strenge normen hanteert voor DNA-profielen van sporen.Maar in de praktijk is dergelijk DNA vaak beschadigd door contact met luchten vocht. Daarom keurden de deskundigen van het NFI dit soort DNA-profielenvaak af.

'Ik vond dat de rechter moest weten dat er DNA van de slachtoffers zatop het touw van de verdachte. Dat zou genoeg zijn om hem te veroordelen.We hadden zoveel andere aanwijzingen.'

Timmerman ging met de chef van zijn politieteam naar het NFI om eenuitgebreider rapport te vragen, en hij zocht steun bij de leiding van hetpolitiekorps. Maar het had geen effect. Zijn frustratie werd nog groternadat het NFI een onbevredigend rapport had opgesteld over een spoor in eenandere affaire, de zaak-Gonda Smit. Op zijn advies deed het Cold Case Team iets ongebruikelijks: het liet het onderzoek overdoen, door de farmacoloogDonald Uges. Die toonde wel een spoor aan.

Kort daarna besloten Timmerman en zijn collega Dick Gosewehr de mediain te schakelen. Ze tipten het tv-programma Netwerk over een andere zaak,de Schiedamse parkmoord, omdat zij hun eigen onderzoeken niet in gevaarwilden brengen. 'Wij wilden duidelijk maken dat het NFI niet altijd dewaarheid meldt.' Door hun contacten met journalisten kwamen de tweepolitiemedewerkers in de problemen. Naar hun functioneren begon een internonderzoek. Al snel kreeg Timmerman te horen dat zijn contract zou wordenbeëindigd.

Vlak daarna kwam er een nieuw en opmerkelijk rapport van het NFI, overde zaak-Van der Lei. Op verzoek van het OM was opnieuw naar deDNA-profielen gekeken. De conclusie, negen maanden na de eerste rapporten:op het touw zat toch DNA van de slachtoffers en de verdachte.

Timmerman: 'Dat vind ik de waanzin ten top. Op basis van dezelfdeprofielen met verschillende conclusies komen. Ik kan dat alleen verklarendoor de druk die wij op deze zaak hebben gezet. Ze waren bang dat wijhierover met de pers hadden gesproken.'

Het nieuwe rapport leverde het benodigde bewijs tegen Omer A.. Het OMprobeerde hem meteen op te sporen in Turkije, waar hij naartoe wasgevlucht. Maar al snel bleek dat A. ruim een half jaar eerder wasoverleden. Hij was in augustus 2004 dood aangetroffen; zijn 11-jarigedochter lag dood naast hem. Op hun lichamen is geen sectie verricht.Timmerman gaat ervan uit dat A. zijn dochter en zichzelf heeft gedood. 'Datis wat de politie denkt; hij heeft eerder een kind vermoord.'

Het heeft 'schandalig lang' geduurd voordat de zaak-Van der Lei wasopgelost, vindt hij. 'Als het NFI niet zo voorzichtig was geweest, haddenwe de verdachte eind 2003 kunnen pakken. Misschien had de dochter van Omerdan nog geleefd.'

Harrie Timmerman werkt niet meer voor de politie. De kritiek op het NFIwerd hem zeer kwalijk genomen, blijkt uit een brief die zijn korpschef hemstuurde over de beëindiging van zijn contract. 'U had behoren te beseffendat een negatief imago van het NFI ernstige schade had kunnen toebrengenaan een succesvolle vervolging van strafbare feiten.'

Ook andere leden van het Cold Case Team hadden een slechte relatie methet NFI. 'De contacten met het NFI verlopen doorgaans erg moeizaam',schreef de chef van Timmerman in een interne brief. 'Wij krijgen regelmatighet gevoel dat er uitslagen achtergehouden of afgezwakt worden.'

Het Cold Case Team is opgeheven. Gosewehr, die een glanzende carrièretegemoet ging, werkt nu bij de recherche in Winschoten (Timmerman: 'Hij isgedegradeerd'). Ook de officier van justitie die leiding gaf aan het team,Gert Souër, is op een zijspoor gezet.

'Dat is geen toeval', zegt Timmerman: 'Het OM is doodsbang dat rechtersniet meer blind accepteren wat het NFI zegt. Dan valt de basis onder veelzaken weg. Daarom moest onze kritiek binnenskamers blijven.'

Het Openbaar Ministerie bestrijdt dit. Het Cold Case Team is ontbondenomdat het niet goed functioneerde, liet hoofdofficier van justitie Elandonlangs weten. Timmermans contract is niet verlengd, omdat hij zondertoestemming met journalisten sprak.

Timmerman vindt dat hij het recht had - en heeft - om met de pers tepraten. 'Het gaat niet om het imago van het NFI, maar om de waarheid. DeSchiedamse parkmoord wordt afgedaan als een incident. Maar er is heel watmeer mis bij het NFI. Dat moet maar eens gezegd worden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden