De D66-mens moet nog even wachten

Ook in 2032 is het nog handig te weten dat Kiev dichterbij ligt dan Moskou.

Beeld -

Kijk naar de foto hierboven. U herkent Jeroen Dijsselbloem en schuin achter hem Halbe Zijlstra. Rechts Martin Bosma, denkhoofd van de PVV. Uiterst links Tofik Dibi, toen nog in de Kamer voor GroenLinks. Boris van der Ham niet te vergeten, D66. De foto is het staatsieportret van de commissie-Dijsselbloem. Dat was veel politiek talent bij elkaar, in 2008. Het vonnis van hun parlementaire enquête echode nog jaren na. Een paar decennia onderwijsvernieuwingen waren funest geweest, want het onderwijsniveau was over de hele linie afgezakt.

Deze week is de erfenis van deze bijzondere club ten grave gedragen. Er zit weer een vernieuwing aan te komen. Ons Onderwijs2032 is dit keer de naam. Jasper van Dijk (SP) had de Kamer voorgesteld om deze vernieuwing langs de lat van 'Dijsselbloem' te leggen. Het heet officieel toetsingskader en moet onbekookte nieuwlichterij tegenhouden. De voorwaarden zijn: wetenschappelijke onderbouwing, genoeg tijd en geld, en eerst een proef om te kijken of het allemaal wel werkt. Jasper van Dijk kreeg geen meerderheid. Ook de VVD van Halbe Zijlstra wilde die toetsing niet, de PvdA van Dijsselbloem evenmin. Wat de beide heren er zelf van denken, vertelt het verhaal niet.

Ons Onderwijs2032 is het eindadvies van een commissie onder aanvoering van Paul Schnabel. Het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs moeten worden vernieuwd, en het is alsof de klok tien jaar teruggaat. De argumenten, de bewoordingen, de oplossingen, het is een feest van herkenning. Net als bij de vernieuwingen die Dijsselbloem onder de loep nam, is het Nederlandse onderwijs goed, maar kan het veel beter. Het moet anders, niet een beetje anders, maar heel anders. En het moet snel, want de wereld verandert snel. Destijds had staatssecretaris Netelenbos het over de halfwaardetijd van kennis, die door de computer was teruggelopen van dertig jaar naar drie jaar. Dat zal nu wel drie maanden zijn.

Het onderwijs moest niet langer worden opgelegd, maar kwam uit de leerlingen zelf. Dat heette het nieuwe leren. Nu is wederom het onderwijs te cognitief. Voor kennis hebben we immers de computer. De kern kan terug naar vijf vakken, Nederlands, rekenen/wiskunde, Engels (ook op de basisschool), 'digitale geletterdheid' en burgerschap cq persoonsontwikkeling. Want onderwijs, dat is het ontdekken van je persoonlijke drijfveren en ambities. Zo zei staatssecretaris Dekker (VVD) het in de Kamer zelf. Je zou net als toen weer bijna gaan schamperen over Montessori met een muisarm.

Hoe de wereld er in 2032 uitziet, weten we niet. Maar het lijkt me sterk dat de stelling van Pythagoras niet meer opgaat. Ook is het dan nog handig te weten dat Kiev dichterbij ligt dan Moskou. Of dat 'hij vindt' met dt is. Tien jaar terug schreef ik over het nieuwe leren. Ook toen kon het vak geschiedenis worden ingeruild voor 'grotere gehelen'. Verhaal van een leraar van toen: staat een stagiaire voor de klas. Leerling steekt vinger op: juf, u hebt het over de Tweede Wereldoorlog, was er ook een Eerste? Stagiaire: weet ik niet, hebben we niet gehad.

Toch is er iets veranderd. In de tijd van de vorige onderwijsvernieuwingen was de Partij van de Arbeid de baas. Het streven was gelijkheid. Tijdens de enquête werd voormalig onderwijsminister Van Kemenade ondervraagd. Hij moest niets hebben van de 'zelfontplooierij' van het nieuwe leren. Dat ging ten koste van gelijke kansen. Intussen is het gelijkheidsideaal bijna verdwenen, samen met de Partij van de Arbeid. Flexibiliteit, diversiteit, maatwerk, dat zijn de woorden van 2016.

Flexibel onderwijs moet flexibele mensen opleveren. Het advies van Schnabel verwijst vaak naar onderzoek van de rijkelandenclub OESO. Daar vinden ze de belangrijkste factor bij de ontwikkeling van een land 'menselijk kapitaal'. Dat zijn flexibele mensen. De flexibele mens heeft een maatwerkdiploma, bedacht door de onderwijswerkgevers. Met dit Schnabeladvies komt er een flexibele leraar bij. In 2032 kan de geschiedenisleraar ook aardrijkskunde geven, en zijn collega Duits ook Frans. Dat is misschien niet bevorderlijk voor de kwaliteit, maar goedkoper is het wel. Met een maatwerkdiploma zakken ze veel minder, en een flexibele leraar kan breed worden ingezet.

De leerling is in 2032 'vaardig, waardig en aardig', dixit Paul Schnabel. Maar wie is die leerling? Engels op de lagere school, digitale geletterdheid, zelf je ambities uitvinden, dat wijst op havo of vwo. Prima onderwijs dus voor de flexibele D66-mens. De PvdA-lobby van vroeger is inderdaad weg, overgenomen door de nieuwe onderwijspartij. Schnabel in de senaat, met Alexander Rinnooy Kan en Thom de Graaf, tevens voorzitter van de HBO-raad. Paul van Meenen in de Kamer.

Paul Schnabel met Sander Dekker. Beeld anp

Maar de helft van de kinderen gaat nog altijd niet naar havo of vwo en het probleem is niet digitale geletterdheid, maar de echte ongeletterdheid bij 15 procent van de bevolking. Indertijd sprak ik een lerares. Ze gaf Nederlands op een zwarte school. Ze zei: 'Die kinderen hebben geen Nederlandse kranten, kijken thuis niet naar een Nederlandse televisiezender. Vaak weten ze helemaal noppes! Ik geloof dat leerlingen domweg dingen moeten leren. Ja, stampen ook. Maar dat moet je tegenwoordig verdedigen als leraar.' De enige die het in de Kamer opnam voor de allochtone leerling was voormalig leraar op een zwarte school Harm Beertema. Hij is van de PVV.

Laatste nieuws. Na het Kamerdebat zou fluks een 'ontwerpteam' aan de slag gaan. Nu hebben de onderwijsbonden hun kont tegen de krib gegooid. De leraren vinden dat hun niks is gevraagd, en ze willen uitstel. De D66-mens moet nog even wachten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden