De curve van de spaarkameel

Hoewel bepaald niet zielig, zijn tweeverdieners evenmin goudhaantjes. Samen verdienen ze in Nederland meestal tussen de zestig- en negentigduizend gulden....

SUZANNE BAART

RIJKE TWEEVERDIENERS zijn uitermate schaars. De kloof tussen twee- en alleenverdieners is volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek een mythe. Het tweede inkomen is daarvoor te gering. Zes van de tien partnerinkomens zitten ver beneden het minimumloon. Bovendien zakt het gezinsinkomen als er kinderen komen. Een van beiden, meestal de vrouw, zal dan minder gaan werken terwijl de uitgaven stijgen, want kinderen kosten veel geld. De hoogte van het gezinsinkomen is dan ook sterk afhankelijk van de fase waarin het gezin verkeert.

'De inkomensontwikkeling in de moderne levensloop gaat als het ware over kamelenbulten', zegt Peter Cuyvers, stafmedewerker van de Nederlandse Gezinsraad. De dinki's - dubbel inkomen, nul kinderen - zitten vooral in de leeftijdsgroep tot dertig jaar. Beide partners werken dan nog fulltime. Het inkomen is weliswaar relatief nog laag, maar ze hebben volop te verteren: mooi huis, dure auto's, verre vakanties en vaak in de stad eten.

'Daarna begint het financiële afglijden. Het eerste kind wordt geboren en de vrouw - soms ook de man - gaat minder werken. Het inkomen loopt weer op naar de volgende inkomenspiek als de kinderen het huis uit gaan, het inkomen op zijn top zit en de vrouw weer of meer gaat werken.'

Echt vermogend zijn de 65-plussers. Het totale vermogen binnen deze groep bedraagt ruim 180 miljard gulden, waarvan minder dan de helft (zeventig miljard, waarvan zes miljard hypotheek is) in de eigen woning zit. Jaarlijks laten zij, na overlijden, negen miljard na en schenken ze nog eens twee miljard gulden. Dat alles voor zover bekend bij de belastingdienst.

Cuyvers ziet eerder een kloof tussen werkenden en jonge uitkeringsgerechtigden, dan tussen de overigens sterk groeiende groep tweeverdieners en de slinkende groep alleenverdieners. 'De werkelijkheid van de Nederlandse samenleving laat een hoofdkostwinner zien, samenwonend of getrouwd met een vrouw die in deeltijd werkt. Samen verdienen ze gemiddeld tussen de zestig- en negentigduizend gulden bruto per jaar. Het verschil in gezinsinkomen met de alleenverdiener ligt op ongeveer negenduizend gulden netto per jaar. De helft daarvan gaat op aan extra beroepskosten.'

Tweeverdieners zijn dan wel niet de rijken waarvoor ze worden gehouden, maar zielig zijn ze ook niet, vindt Cuyvers. Als er al sprake is van een kloof, dan ligt die eerder tussen gezinnen met en zonder kinderen (zie ook bijgaande portretjes). 'Paren zonder kinderen hebben gemiddeld zo'n tienduizend gulden per jaar meer te besteden dan gezinnen. Ik heb het dan over bedragen die al zijn gecorrigeerd voor het verschil in grootte van huishoudens.'

Maar omdat het krijgen van kinderen een persoonlijke beslissing is, hoeft niemand medelijden met hen te hebben. Cuyvers: 'Gezinnen in Nederland zijn in het algemeen niet zielig. De keuze voor kinderen is vrij en de meeste ouders investeren met veel genoegen in het nageslacht. De ongelijke verdeling van het inkomen over het arbeidzame leven is echter wel een bron van zorg, meent Cuyvers.

Een evenwichtiger verdeling van het inkomen over de levensloop zou problemen kunnen voorkomen. Geld uit de rijke perioden - de bulten van de kameel - zou naar de magere jaren overgeheveld moeten kunnen worden.

Cuyvers heeft daar ideeën voor ontwikkeld. 'Particulieren kunnen in de vette jaren alvast sparen, wat ze nu ook al blijken te doen. Ook zouden handige verzekeringsmaatschappijen een combinatie van premie en lening kunnen ontwikkelen. De overheid zou dan moeten zorgen voor een bodem onder het systeem. De kosten van kinderen moeten op het minimumniveau worden gedekt in een Algemene Ouderschaps- en Verzorgingswet, de AOVW. In een opvoederscontract kan dan de zorg voor kinderen worden geregeld, net als nu het huwelijk. Er kan dan worden gekozen voor jong ouderschap, of de ouderschapsrechten worden bewaard, zodat eerst carrière kan worden gemaakt.'

Misschien is het voorstel een utopie, maar Cuyvers gelooft dat 'over honderd jaar een nationaal stelsel voor de kosten van kinderen net zo vanzelfsprekend is als nu de Ziektewet'. Hij vindt dat aan zijn voorstel nog andere voordelen zitten. Niet alleen het inkomen is ongelijk verdeeld over het leven, ook de verplichtingen zijn dat. 'Tussen het 25ste en 45ste jaar moet alles tegelijk worden gerealiseerd: een relatie, de carrière en het krijgen van kinderen.'

Van die stressperiode worden vooral vrouwen het slachtoffer. Volgens het instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg Nivel klagen vrouwen die betaald werk en het verzorgen van kleine kinderen trachten te combineren, het meest over vermoeidheid. Mannen in dezelfde situatie hebben daar overigens veel minder last van.

Cuyvers kijkt er niet van op. 'Werkende vrouwen met jonge kinderen proberen een digitale en een analoge organisatie met elkaar te combineren, en dat kan niet. Werk-activiteiten kunnen in het algemeen achter elkaar worden verricht. Als het niet lukt om een rapport op tijd af te krijgen, dan wordt het een dagje later. In een gezin met jonge kinderen komt altijd alles tegelijk en alles moet direct gebeuren.'

Supervrouwen die erin slagen zes kinderen op te voeden, een volledige werkweek te hebben en ook nog te promoveren, zijn niet representatief, vindt Cuyvers. 'De meeste ouderparen tobben wat af en lopen regelmatig in de vork.' Cuyvers, die zelf een aantal jaren voor vijf kinderen zorgde, heeft de mooiste herinneringen aan de tijd toen hij studeerde en zijn vrouw niet werkte. 'Geen geld, maar wel veel tijd.'

Hoewel er nadelen aan kleven en hij het beslist niet wil propageren, is het volgens Cuyvers niet zo'n slecht idee om de volgorde om te gooien: eerst kinderen krijgen en pas daarna carrière maken. De trendsetters die hiervoor kiezen, zijn in de Randstad al gesignaleerd. Maar of het doorzet, is nog de vraag. 'Vaak gaat het bij trendsetters om hele kleine groepjes, die weliswaar direct door journalisten worden geportretteerd, maar die vaak niet verder komen dan een reportage in HP/de Tijd. Op maatschappelijk niveau is hun aantal te verwaarlozen.'

Het moderne dilemma is het ontbreken van voldoende zorgtijd. Cuyvers: 'Het klinkt natuurlijk conservatief, maar het was goed geregeld toen de man werkte en de vrouw thuis bleef. De maatschappelijke zorgtijd was de helft van het totaal, alhoewel ongelijk verdeeld. Als we klakkeloos gaan individualiseren, moet die zorgtijd straks opnieuw op de werkgever worden veroverd. De politieke hang naar individualisering lijkt eerder een nadeel dan een voordeel voor vrouwen. Alsof het een list is van de mannen om het emancipatiestreven de wind uit de zeilen te halen. Het werkt alleen als mannen en vrouwen een gelijke uitgangspositie hebben en daar is nog geen sprake van.'

De tweeverdieners in de portretjes hebben uit privacy-overwegingen andere namen gekregen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden