De culturele bouwput van Europa

Brussel,..

Wat ik ook zo’n aandoenlijk volkje vind: Amsterdammers. Nee, ik ga het nu niet over die kostelijke soap hebben die bekend staat als ‘de aanleg van de Noord-Zuidlijn’. Om de bereikbaarheid van de binnenstad te vergroten is de binnenstad van Amsterdam binnenkort alweer een decennium onbereikbaar – althans voor mensen die zonder lieslaarzen, uitklapbaar ponton of amfibivoertuig de stad in gaan. Huizen wankelen, technisch mirakels geavanceerde damwanden lekken naast water tegenwoordig ook bouwgrond en de tientallen miljoenen euro’s stromen zelfs nog sneller weg. In de Vijzelstraat en rond het Centraal Station wordt het terrein rond de bouwputten in steeds wijdere omtrekken allengs drassiger. Iedere maand is er wel weer een volgend hilarisch bericht over wat ze daar ‘nieuwe tegenvallers’ noemen.

En zij zijn er nog maar met twee van de tien stations bezig. Met de aanleg van de tunnelbuis zelf moet nog begonnen worden.

Meesterlijk materiaal voor de onderzoeksjournalistiek of een dagelijkse rubriek net voor het journaal: speelt zich hier inderdaad de grootste bouwfraude uit de vaderlandse geschiedenis af of lijkt dat maar zo? Bij zoveel gestoethaspel kun je alvast zonder veel risico één voorspelling doen: de Brug over de Straat van Messina en de Stormvloedkering voor Venetië zullen er eerder liggen dan die betrekkelijk korte metrolijn.

Het is inmiddels het bespottelijkste infrastructurele project van Europa – alleen tot de Amsterdammers wil dat maar niet doordringen.

Opscheppers zijn het. Het lijkt wel of zij nog altijd bedwelmd zijn door de rol die hun stad in de 17de eeuw even heeft kunnen spelen. Sindsdien gelooft iedere nieuwe generatie Amsterdammers dat zij in een metropool leeft, een stad die zich serieus kan meten met Berlijn, Londen, Parijs en Rome, ja, eigenlijk een soort New York is. Ook als ‘Amsterdam’ begonnen, ten slotte, die stad aan de Hudson.

Dat levert komische taferelen op, vooral in de culturele sector, taferelen waarin een voorname rol is weggelegd voor een kleine oligarchie van elkaar afdekkende potentaatjes. Zij identificeren zich nog altijd met de ondernemende mannetjesputters die Rembrandt op zijn Staalmeesters portretteerde – en hebben kennelijk niet in de gaten dat zij, via de gezapige huisvaders van Nicolaas Beets in de 19de eeuw, vandaag de dag nog het meest op een kaartclub lijken die de speelkaarten al lang geleden heeft vervangen voor een kwartetspel. ‘Mag ik van jou bestuurslidmaatschap A, dan krijg jij van mij voorzitterschap B.’ Er zijn eronder die al langer aan de macht zijn dan Robert Mugabe.

Verleden week hadden de Amsterdamse cultuurprimaten de verbluffende ingeving dat er aan de befaamde Zuidas van hun stad dringend een ‘kunsthal’ moest komen. Die Zuidas ligt er helemaal nog niet en geen mens wil erheen, maar dat lijkt de heren niet te deren. Dergelijke kunsthallen staan immers inmiddels in heel Europa en in sommige steden boeken zij opvallende successen met het inrichten van kunsthistorisch niet al te dubieuze exposities. Daar komt veel volk op af: dat is goed voor de stad en dat is plezierig voor het publiek.

Kunsthallen met megatentoonstellingen – iedereen krijgt er een goed humeur van. Denk aan Rotterdam, waar de kunsthal die Rem Koolhaas ontwierp al zowat twintig jaar in bedrijf is: trekpleister, reputatie, fraai gebouw – en de directeur ervan kon onlangs zelfs moeiteloos doorschuiven naar de vacante directeurszetel van het Rijksmuseum in Amsterdam.

Dat leek de mannenbroeders van tussen de Amstel en het IJ ook wel wat. Zij dachten aan een wereldberoemde architect, een spectaculair gebouw en een samenwerkingsverband van de grote musea in hun stad om een tentoonstellingsprogramma op te stellen. Hardop fantaserend verwezen zij naar de expositie van de late schilderijen van Mark Rothko die momenteel in de Tate Modern in Londen te zien is en die honderdduizenden bezoekers trekt.

Bilbao in de Bijlmer, Rothko in Buitenveldert, de Tate aan de spoorlijn naar Schiphol: hoe wereldvreemd zijn deze kwartetspelers eigenlijk? Ik bedoel, is het groepsdementie, grootheidswaanzin of de vertrouwde hoofdstedelijke hoogmoed waar deze wichtigmachers aan lijden? Wat zou er eigenlijk in hun jenever zitten als zij vergaderen, en wordt er wel op toegezien dat dat op meer dan vijfhonderd meter van een coffeeshop is?

Want van de vier beoogde deelnemende musea aan het kunsthal-project zijn er twee al vanaf het begin van deze eeuw dicht, worstelt een derde met zijn identiteit – en is alleen het vierde volop in bedrijf met tentoonstellingen waarvoor je geen kunsthal nodig hebt. De meeste van hen kunnen, kortom, nog niet eens een gewone museale tentoonstelling maken of laten zien.

Wat moeten die in ’s hemelsnaam met een kunsthal?

De bruikleengevers van Rothko’s werk zien ze aankomen: in geen jaren een tentoonstelling van enige importantie gemaakt, geen ervaring meer met het maken van serieuze catalogussen en of zij nog een publiek hebben is in nevelen gehuld.

En dan die wereldberoemde architect met zijn spectaculaire gebouw: zou het de zwetsers van de Amsterdamse cultuur ontgaan zijn dat men in hun stad nog niet eens een fietstunneltje onder een bestaand museum kan verbouwen zonder in de problemen te geraken? Of de lijdensweg die het ontwerp voor het verbouwde Stedelijk Museum aflegde voordat de architecten in wanhoop de handdoek in de ring gooiden?

Hun wel – maar die beroemde architecten vermoedelijk niet.

Heren, heren, hou nou toch op met die bizarre luchtkastelen. Zorg er liever voor dat het herstel van het Rijksmuseum en de vernieuwing van het Stedelijk Museum eerder klaar zijn dan die Noord-Zuidlijn. En dat de verloren generatie der conservatoren weer tentoonstellingen leert maken, en de verloren generaties van het jeugdige museumpubliek de regelmatige gang naar het museum ontdekken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden