Column

'De crisis toont aan hoezeer het Nederland ontbreekt aan veerkracht'

Nederland weet zich absoluut geen raad met de crisis. Het land lijkt een geestelijke instorting nabij, schrijft Martin Sommer. 'We hebben in dit land te weinig ervaring met rampen.'

Een screenshot gemaakt van de uitzending van Zomergasten met Hans Teeuwen.Beeld anp

Het saldo van een Nederlandse zomer: enerzijds het geruststellende gevoel dat hier nooit iets gebeurt. Een Tour de France met twee middelmatige helden, de sigaret van Hans Teeuwen en het walvisprotocol van Sharon Dijksma. De weeksamenvattingen in de zaterdagkrant eindigden steevast in 'blijf nog maar even weg'. In dit land is niks aan de hand, recht zo die gaat, doe je ding dan doe ik het mijne. Kortom, alles volgens de eeuwige ironie die resteert van het progressieve gedachtengoed.

Daartegenover: één velletje met slechte economische cijfers van het CPB en een column van Paul Krugman die beweert dat de Belgen het beter doen, en het ganse land zakt in een depressie. Jantje-lacht-en-jantje-huilt. Het typeert een klein land, afhankelijk van de wereldeconomie en altijd zorgelijk over wat anderen wel van ons denken. En tegelijk die besmuikte arrogantie: hoe is het mogelijk dat de Belgen beter zijn dan wij?

Sentiment
Krugman meent dat het gebrek aan beleid in België meer vruchten afwerpt dan het Nederlandse bezuinigen. Beter de economie stimuleren zonder regering dan afknijpen mét. Jammer dat hij meteen werd afgedroogd, want hij raakte wel iets aan. Niet met zijn gedram over geld in de economie pompen. Wel waar hij wees op het sentiment dat het Nederland zo slecht gaat. In de krant werd met een zekere wellust vastgesteld dat wij nu in het rijtje van Portugal en Spanje staan, nog nét voor Cyprus. Dat is natuurlijk onzin, en tegelijk voel je aan je water dat Nederland zich absoluut geen raad weet met de crisis. Het zou mij niet verbazen als de Belgen zich inderdaad beter staande houden.

Hoewel het economisch veel minder kan, lijkt Nederland een geestelijke instorting nabij. Het overheersende gevoel is dat de boel volstrekt vastdraait. Hier bestaat wel degelijk verschil met België. Nederland is niet bestand tegen onverwachte schokken, tegen de 'events, my dear boy' waar de Britse ex-premier Harold MacMillan al zo bang voor was. In Nederland denkt men dat politiek een plan van het CPB is, of een regeerakkoord, en dat dan keurig uitvoeren.

Maar politiek is hollen van crisis naar crisis, en dat weten de Belgen beter. Ze zijn resistenter, aangezien dat land min of meer permanent in een existentiële crisis verkeert. Bovendien rekenen de Belgen politiek gezien nergens op terwijl in Nederland een schrijnende, knagende teleurstelling heerst over de regering die wéér niet doet wat ze belooft. Het vertrouwen in de over ons gestelden is nog altijd groot, maar in een crisis helpt dat de veerkracht niet.

Wie wil weten over crisis en overlevingsdrift, kan terecht in het net verschenen boek Antifragile van de Libanees/Amerikaanse hoogleraar risicomanagement Nassim Nicholas Taleb. Taleb is een woeste denker, soms onbegrijpelijk en een onuitstaanbare ijdeltuit. Maar zijn boek is een must. Ondertitel: 'Hoe we moeten leven in een wereld die wij niet begrijpen.'

Kwetsbaarder
We moeten een manier vinden om met het onverwachte om te gaan, met willekeur, chaos, onzekerheid, onvoorspelbaarheid, schrijft Taleb. 'Naarmate samenlevingen complexer worden, met meer specialisatie en het neusje van de zalm aan fijnregeling, worden ze ook kwetsbaarder voor instorting.'

Dat is Nederland, dacht ik. Deze week lezen we in de krant dat de voorscholen niet aansluiten bij de kinderopvang, en dat de kinderen hun diploma C niet meer halen. Reuze ernstig allemaal, maar wel prutsen op de vierkante millimeter. Echt grote gebeurtenissen zoals het einde van de Sovjet-Unie, de aanslag op de Twin Towers of de eurocrisis zijn allemaal even ingrijpend als onverwacht en wat dan?

Grote ongelukken kun je niet voorspellen. Je kunt je er niet tegen verzekeren aangezien onbekend is wat er zal gebeuren, wat de omvang en de ernst zal zijn. Je kunt wel op zoek gaan naar manieren om de chaos te bedwingen. Taleb heeft het over 'antifragiele systemen' die juist sterker worden van willekeur en onzekerheid. Een fraai Nederlands voorbeeld zijn de rivieroverlopen om de onbekende stijging van het waterpeil in banen te leiden, beter dan hogere dijken die het op zeker moment zullen begeven.

Veerkrachtig
Veerkrachtig betekent: liever klein dan groot, liever eenvoudig dan complex, liever decentraal dan topdown, liever improvisatie dan regel. En dan nu de toestand in Nederland: samenvoeging, schaalvergroting en fusies wat de klok slaat; financiële constructies en administraties die geen mens begrijpt; zonder protocol geen uitrukkende politie of brandweer, en dit alles onder het aanroepen van een regering die eindelijk eens de leidsels in handen moet nemen. Met andere woorden, wij slaan een bar slecht figuur.

Het zal aan mij liggen, maar anders dan die rivieroverlopen kan ik nauwelijks een voorbeeld bedenken van vaderlandse veerkracht. Of misschien ligt het ook niet aan mij: het water is een onbetrouwbare vriend en dat weten we al sinds de Middeleeuwen.

Optimistische premier
Voor de rest zou het probleem weleens kunnen zijn dat Nederland weinig ervaring heeft met rampen. Waarom je prepareren op chaos en ellende als het allemaal wel goed komt. Zie onze onverwoestbaar optimistische premier, met zijn oproep om eens flink geld uit te gaan geven.

Dat laatste vertikken de Nederlanders, die kennelijk de boodschap van Taleb beter hebben begrepen. Sparen is veerkracht organiseren voor slechte tijden. Geld uitgeven en zeker schulden maken, zowel particulier als overheidsgewijs, is je kwetsbaar maken. Met schulden ben je afhankelijk van de luimen van anderen, de financiële markten bijvoorbeeld.

Niet doen dus.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.


 
Deze week lezen we dat de kinderen hun diploma C niet meer halen. Reuze ernstig allemaal, maar wel prutsen op de vierkante millimeter.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden