De crisis is voorbij, maar in de VS sluimert een nieuw financieel schandaal

De financiële crisis is voorbij, maar dat lijkt niet te gelden voor de bankenschandalen. In wat uit kan groeien tot een nieuwe sjoemelaffaire, heeft de Amerikaanse justitie het vizier gericht op de grootste markt voor schulden ter wereld: de handel in Amerikaanse staatsobligaties.

De New York Stock Exchange. Beeld afp

Vermoed wordt dat een aantal banken de prijs hiervan manipuleerde voor eigen gewin. Afgelopen maand hebben openbare aanklagers in de Verenigde Staten drie Europese concerns opgedragen daarover extra informatie te verstrekken. Dat meldde persbureau Bloomberg maandagavond op basis van anonieme bronnen. De drie banken die onderwerp van onderzoek zijn, zijn het Zwitserse UBS, de Britse Royal Bank of Scotland (RBS) en BNP Paribas uit Frankrijk.

Officieel hebben de autoriteiten, sinds het begin van het onderzoek twee jaar geleden, nog geen enkele bank in staat van beschuldiging gesteld. Wel lopen er civiele rechtszaken tegen de banken. Volgens diverse beleggers, waaronder pensioenfondsen, hebben de banken zich ten koste van hen verrijkt. Daarmee heeft de affaire veel weg van eerdere financiële schandalen. Bij de bekendste daarvan, de manipulatie van de cruciale Libor-rentes, was ook de Rabobank betrokken. Andere beruchte bankenaffaires van de laatste jaren betroffen onder meer manipulatie van de wisselkoersen en de zilverprijs.

De omvang van de markt voor Amerikaanse treasuries is met 14.000 miljard dollar enorm. Banken treden op als tussenpersoon bij de aan- en verkoop van die schuldpapieren. Zij bemiddelen tussen de Amerikaanse overheid, die de obligaties uitgeeft, en investeerders die ze willen kopen. Mogelijk hebben banken daarbij geknoeid met de voorverkoopprijzen van de obligaties. Banken zouden die prijzen bewust hebben opgedreven, ten nadele van hun klanten, de beleggers. Vervolgens betaalden zij op de dag van uitgifte zelf zo min mogelijk voor de staatsobligaties. Het verschil tussen de voorverkoopprijs en de prijs die zij zelf aan de overheid betalen, konden zij in hun zak steken.

Het nieuwste informatieverzoek van de Amerikaanse justitie komt op een pikant moment. De afgelopen weken presenteerde de ene na de andere bank schitterende kwartaalcijfers. Daarbij wekten de banken graag de indruk dat de talrijke financiële schandalen verleden tijd zijn en dat de sector schoon schip heeft gemaakt. Maar de nu onderzochte manipulatie van de Amerikaanse staatsobligaties zou plaats hebben gevonden tot in 2014. Dat is tot ver na de onthulling van de Libor-fraude in 2012.

Eerdere bankenschandalen

Libor-rentes
Van hypotheken tot creditcardleningen: over de hele wereld werden tal van rentetarieven bepaald aan de hand van de London Interbank Offered Rate. Des te groter was de ophef toen in 2012 bleek dat banken hiermee jarenlang geknoeid hadden. Door de Libor-rente nu eens hoger, dan weer lager voor te spiegelen, maakten zij winst over de rug van hun klanten. Fameus werden achteraf de kleurrijke bewoordingen waarin de bankiers onderling communiceerden over hun bedrog: 'Ik verander in rap tempo in jouw Libor-bitch!' Vele miljarden euro's aan boetes en tientallen rechtszaken later is deze affaire nog altijd niet geheel afgesloten.

Wisselkoersen
De grootste financiële markt ter wereld stond onder economen tevens bekend als de meest 'vrije' en 'perfecte'. Dagelijks gaat er voor meer dan 5 biljoen (5000 miljard) dollar om in de valutahandel. Toch wisten handelaren van uiteenlopende banken de wisselkoersen te manipuleren. Hiervoor overlegden zij in virtuele gespreksclubjes. Te oordelen naar de namen daarvan, voelden zij weinig noodzaak hun ware intenties te verhullen. Eén van de chatgroepen heette 'het kartel'. Een ander werd 'de bandietenclub' genoemd.

Van olie tot zilver
In het kielzog van Libor hebben autoriteiten zich wereldwijd gestort op de mogelijke manipulatie van nog een hele reeks belangrijke prijzen: van olie en andere grondstoffen tot goud en zilver. De Europese Commissie heeft haar onderzoek naar gesjoemel met de olieprijs inmiddels gestaakt - in dat kader werd onder meer in 2013 Shell getrakteerd op een inval. Bij de vermoede zilverfraude was het wel raak. Vorig jaar stemde Deutsche Bank in met een miljoenenschikking wegens beïnvloeding van de prijs van het edelmetaal. Wellicht volgen er meer banken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden