'De crimineel zelf is de zwakke schakel'

Interview Lodewijk van Zwieten Illegale onlinehandel aanpakken is verdomd lastig, erkent de nationale speurder naar cybercriminaliteit. Maar hij geeft niet op.

Lodewijk van Zwieten Beeld Jiri Buller

Voorlopig ziet het er best zonnig uit voor Nederlandse drugshandelaren die via anonieme marktplaatsen op internet hun klanten bedienen. Zolang ze behoedzaam opereren, hun communicatie versleutelen en geen afspraken maken met pseudokopende politieagenten, hoeven ze niet al te bang te zijn voor justitie en politie.

Voor de duidelijkheid: dat is niet de uitspraak van Lodewijk van Zwieten, landelijk officier van Justitie voor de opsporing van internetcriminaliteit. Maar wie goed naar zijn verhaal luistert, kan de conclusie moeilijk ontgaan. De opsporing van verkopers op anonieme darknets op het internet, zegt Van Zwieten in de Rotterdamse kantoorflat van het Openbaar Ministerie, is technisch 'bijzonder gecompliceerd' en vergt 'langdurige inzet van mankracht'.

Als er al onlinehandelaren worden gepakt, zoals het groepje dat afgelopen week voor de rechter stond, komt dat doordat de crimineel zich buiten de digitale wereld waagt of anderszins een stommiteit uithaalt. Gelukkig gebeurt dat ook, stelt hij vast.

'Zolang er ergens in de keten een persoon aan de knoppen zit, worden daar fouten gemaakt. Hoe fantastisch geavanceerd en hightech het systeem ook wordt opgezet, de crimineel zelf is de zwakke schakel in zijn keten.'

De grootste verkopers houden daarmee rekening. Ze leveren bijvoorbeeld niet in Nederland zelf, om onder uw radar te blijven.

'Dat zou je kunnen zien als een compliment, maar zover wil ik niet gaan. Volgens mij speelt mee dat wie hier wiet of pillen wil, die altijd wel bij ergens kan krijgen. Je hebt internet hier minder nodig.'

Niemand hanteert een leeftijdsgrens en soft- en harddrugs worden door elkaar verkocht. Bedreigt dat ons softdrugsbeleid?

'Deze handel valt natuurlijk niet onder het gedoogbeleid en is onder alle omstandigheden strijdig met de wet. Het interessante aan de vermenging van soft- en harddrugs is dat de onlinehandelaren in de fysieke wereld kennelijk voldoende aanvoer hebben van al deze middelen. Ook als je ziet welke kwaliteiten soms worden aangeboden, doet dat vermoeden dat er een kort lijntje bestaat tussen de onlinewinkel en een meer geprofessionaliseerde drugsorganisatie. Ik heb nog niet de indruk dat grote handelaren in cocaïne, heroïne en xtc nu al hun eigen webwinkels hebben opgezet. Maar als de handel groot genoeg wordt, kan dat op een zeker moment aantrekkelijk worden.'

Kent u de grootste onlinecoffeeshop die vanuit Nederland opereert?

'Ja en nee. Wereldwijd zijn er duizenden van dit soort sites. Het overgrote deel is relatief klein. Bovendien kan een handelaar zeggen dat hij uit Nederland komt terwijl dat niet zo hoeft te zijn. Het is moeilijk te controleren.'

Toch is die grootste aanbieder niet moeilijk te achterhalen.

'Ik heb het niet paraat, maar er zijn onderzoeken gedaan. Vooral internationaal. Het is geen raketwetenschap om de tien belangrijkste handelaren en sites op een rijtje te zetten. Als u het kunt, kunnen wij dat ook.'

Weet u hoe omvangrijk de handel is?

'De onlinehandel is een grote ergernis omdat die kennelijk in alle openheid plaatsvindt. Iedereen ziet het en dat is buitengewoon onwenselijk. Maar daardoor lijkt het groter dan het is. We moeten accepteren dat onlinedrugshandel een fractie is van de totale drugshandel. Het gaat niet om scheepsladingen, maar om pakjes. Zonder de precieze statistieken te kennen, denk ik dat we bij de grote jongens al snel boven een miljoen euro omzet per jaar zitten. Maar daarvan zijn er geen tientallen.'

En wat doet u met hen?

'Het aanpakken van de grote jongens heeft het meeste effect. Enerzijds omdat je een directe afname ziet in de handel, en ook omdat daarvan het grootste schrikeffect uitgaat naar hun eigen omgeving. Het platform waarop ze zaken doen, moeten we ook niet ongemoeid laten, anders gaan de strafbare feiten gewoon door.'

Lodewijk van Zwieten Beeld Jiri Buller

Maar de grootste Nederlandse handelaren doen al jaren ongestoord zaken. De omzet van de grootste online-aanbieder is eerder twaalf miljoen dan de door u geschatte één miljoen.

'Mijn cijfers komen met een natte vinger. Dat er geen zichtbare actie is van opsporingsinstanties wil niet zeggen dat er geen onderzoek plaatsvindt. Onderzoek en aanpak van dit soort sites is verschrikkelijk uitdagend. Waar staan die computers en servers nou echt? Mijn ervaring is dat als je er hier een stekker uit trekt, er ergens anders weer lampjes gaan branden en het systeem daar doordraait. Ook is het in deze wereld niet ongebruikelijk om na een half jaar de boel op te pakken, en weer ergens anders naartoe te gaan. Dit zijn onderzoeken die jaren kunnen duren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.