NieuwsCorruptie Shell en Eni

De corruptieaffaire van Shell en Eni: eerste celstraffen zijn een feit

Twee tussenpersonen in de grote corruptieaffaire in Nigeria waarbij Shell en de Italiaanse oliemaatschappij Eni zijn betrokken, zijn veroordeeld tot elk vier jaar cel. Het zijn de eerste vonnissen die de rechtbank in Milaan in deze zaak velde.

Logo's van Shell en Eni.Beeld AFP

Het is een van de grootste corruptiezaken ooit. Onder andere Shell, Eni en dertien van hun (ex-)medewerkers staan terecht. De veroordeling is een slecht voorteken voor de andere verdachten. Van Shell gaat het onder anderen om voormalig bestuurslid Malcolm Brinded, en de voormalige Afrika-baas van Shell, Peter Robinson. Van Eni staat zelfs de hoogste baas terecht, Claudio Descalzi en ook zijn voorganger Paolo Scaroni.

De affaire draait om het olieveld OPL 245, een olieveld in Nigeria. Hoofdrolspeler is Dan Etete, voormalig minister van energie in Nigeria. In 2000, toen hij minister was van oliezaken, kocht hij met zijn private onderneming Malabu de rechten op dit olieveld van de Nigeriaanse staat. Hij was dus zowel koper als verkoper.

In 2011 kregen Shell en Eni van de Nigeriaanse overheid het recht de olie te winnen. De twee maatschappijen betaalden daarvoor 1,3 miljard dollar. Volgens de Italiaanse justitie wisten ze donders goed dat het grootste deel van dat geld, 1,1 miljard, onmiddellijk zou worden doorgesluisd naar Etete en diens vrienden, onder wie de Nigeriaanse oud-president Goodluck Jonathan.

Overtuigd van steekpenningen

Shell en Eni stellen dat ze daar geen weet van hadden, maar de Italiaanse justitie denkt van wel. Met de veroordeling van de twee tussenpersonen lijkt duidelijk dat ook de Milanese rechtbank ervan overtuigd is dat er steekpenningen zijn betaald.

De twee veroordeelden werken bij Shell noch Eni. Het gaat om de Nigeriaan Emeka Obi, en de Italiaan Gianluca di Nardo. Van hen werden ook miljoenenbedragen (94,8 miljoen dollar en 21 miljoen Zwitserse frank) in beslag genomen.

De zaak heeft veel weg van een boeiende, maar net iets te ingewikkelde thriller, waarbij eigenlijk alleen de moorden ontbreken. Het verhaal gaat om het verdwijnen van ongeveer 900 miljoen euro in onbevoegde zakken. Er spelen ministers en presidenten mee, twee mensen van geheime dienst MI6 (ingehuurd door Shell), en de bovenwereld is vertegenwoordigd door Eni en Shell.

Gestuntel

De zaak kwam aan het rollen dankzij gestuntel van Obi en Etete. Obi ging in Londen procederen tegen Etete, omdat hij meende recht te hebben op een groter deel van de steekpenningen. Etete verscheen warempel ter zitting om zijn kant van de zaak te belichten, maar verklapte in één moeite wie er in het complot precies welke positie had. De Italiaanse justitie maakte dankbaar gebruik van al die gegevens.

Het had voor de nu veroordeelde Di Nardo en Obi nog veel erger kunnen uitpakken. Toen de Zwitserse justitie, in een totaal andere corruptiezaak, een inval deed bij de bankier Olivier Couriol, troffen ze daar een koffer vol documenten van Obi aan. De Italiaanse justitie wilde die koffer dolgraag hebben, maar heeft hem tot nu toe niet gekregen. Di Nardo en Obi kozen voor de vlucht naar voren: zij kozen voor een versnelde rechtsgang, waarbij ze minder ruimte kregen voor hun verdediging. Maar daarvoor kregen ze twee dingen terug: het vonnis zou worden geveld nog voordat de bewuste Geneefse koffer met documenten in Milaan was aangekomen, en ze konden rekenen op strafverlichting.

Shell en Eni kozen niet voor de versnelde rechtsgang, en hun dertien medewerkers ook niet. Hun rechtszaak begint aanstaande woensdag pas echt.

Anticorruptieorganisatie Global Witness publiceerde twee jaar geleden e-mails van een Shell-medewerker aan de toenmalige bestuursvoorzitter Peter Voser over de zaak, waaruit zou blijken dat Shell wel degelijk wist dat het geld vooral naar Etete zou gaan. ‘Etete kan het geld ruiken’, kreeg Voser te lezen.

Van Beurden 

Ook de Nederlandse justitie speelt een rol in het onderzoek. In februari 2016 deed justitie een inval bij het Haagse hoofdkantoor van Shell. Ook werd bestuursvoorzitter Ben van Beurden afgeluisterd, en de transcripties van zijn telefoontje belandden bij de Italiaanse krant Il Sole 24 Ore. Dat was gênant, maar het heeft tot nu toe geen juridische gevolgen: Van Beurden behoort niet tot de lijst van verdachten. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden