AnalyseHugo de Jonge

De coronaminister sleept zich naar de Kerst, een murw land in zijn kielzog

Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) tijdens een debat in de Tweede Kamer over de vaccinatiestrategie. Beeld ANP
Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) tijdens een debat in de Tweede Kamer over de vaccinatiestrategie.Beeld ANP

Op zijn laatste benen debatteerde minister De Jonge donderdag in de Tweede Kamer. En ook al geeft hij zijn zwakten niet graag bloot, hij moest toch toegeven dat het zorgstelsel kwetsbaar is. Maar de Kamer dwong hem niet het anders te doen of eerder met vaccineren te beginnen. Voorlopig moet het land het doen met wat er ligt.

‘Dank voor uw medeleven, maar zo zwaar is het nou ook weer niet!’ Het liep donderdag in de Tweede Kamer al tegen middernacht toen Hugo de Jonge door PvdA-leider Asscher voorzichtig werd uitgenodigd misschien even wat gas terug te nemen. Was het niet handiger om te erkennen dat onder zijn leiding niet altijd alles op rolletjes loopt? Asscher toonde begrip voor de omstandigheden. ‘De minister heeft een superzware week, na de persconferentie enzo...’

Maar dat was buiten De Jonges overtuiging gerekend dat een politicus z’n zwakten nimmer moet etaleren en al helemaal niet in een zaal waar hij toch al maanden wordt afgeschilderd als een afgedraaide manager die zijn zaken niet op orde weet te krijgen. ‘Ik vind het juist mooi om met dit thema van vaccinatie bezig te zijn!’ Waarna hij nog een keer met nauw verholen ergernis begon aan de verklaring waarom een vaccinatiecampagne nog niet zo eenvoudig te organiseren is. ‘Ik dacht dat ik dit net al heel uitvoerig had uitgelegd...’

Nationale crisiscoördinator

Dat de nationale crisiscoördinator zich op z’n tandvlees naar de Kerst sleept, wordt hem op het Binnenhof niet kwalijk genomen. Veel Kamerleden zijn er nauwelijks beter aan toe. De laatste vergaderweek van 2020 stond in hoge mate model voor het rampjaar: aan het begin van de week kwam de lockdown, harder dan voorzien. Daarna het lichtpuntje van de spoedige goedkeuring van het vaccin en toen meteen de domper dat het in Nederland allemaal wat langer gaat duren. In de eenstemmige, vertwijfelde teleurstelling die uit vele monden klonk, toonde de Kamer zich een ware volksvertegenwoordiging in een murw gebeukt land: ‘Hoe is dit nou toch mogelijk?’

De Jonge dacht maanden geleden al klaar te zijn voor de vaccinatie. Het vertrouwde fijnmazige netwerk van huisartsen en verpleeghuisartsen lag klaar. De wereld zou nog verbaasd opkijken van het vernuft van de Nederlandse gezondheidszorg, één van de beste stelsels ter wereld. Toch? Totdat begin december bleek dat fabrikant Pfizer het vaccin diepgevroren en in grote hoeveelheden aanlevert, waardoor het te complex is om te beginnen met de verpleeghuisbewoners. Dan eerst het personeel maar, op grote centrale locaties in het land, op te zetten door de toch al overvraagde GGD - een dienst die van oudsher juist niet zo werkt.

Kwetsbaarheden

Daarmee was er meteen een achterstand op Duitsland, waar van meet af aan op centrale vaccinatie werd gemikt. Waar hadden we dat eerder gehoord, vroegen Asscher en anderen zich prompt af. ‘Toen het over het testen ging, werd gezegd dat Nederland een fijnmaziger systeem had, van een hogere kwaliteit. Daarom deden we niet die domme massatesten zoals bijvoorbeeld de Denen’, herinnerde de PvdA-leider zich. ‘Toen het over het bron- en contactonderzoek ging, werd gezegd: ‘Dat is onze kerntaak, dus wij kunnen het eigenlijk met minder uren af dan heel veel andere landen.’ En bellen deden we ook niet, want dat paste niet bij de volksaard.’ Zou het mogelijk zijn, suggereerde Asscher, ‘dat ons systeem gewoon niet toereikend blijkt te zijn voor deze crisis?’

De Jonge lijkt zelf intussen tot die conclusie te zijn gekomen. ‘Over ons zorgstelsel valt een hoop moois te vertellen, maar je kunt ook kwetsbaarheden aanwijzen. De decentrale vormgeving is er een van. Maar ik vind niet dat we dat nu midden in deze crisis tot een oplossing moeten brengen.’ Voorlopig moet het land het doen met wat er ligt.

Broze vaccinatiebereidheid

Een extra complicatie die hem afremt, is de broze vaccinatiebereidheid. Er mogen geen fouten worden gemaakt met onvoorziene bijwerkingen, want die zouden de animo kunnen aantasten. Na de voorzichtige opstartfase zal snel worden opgebouwd. De Jonge: ‘Het is uiteindelijk niet de startdatum die bepaalt of je als samenleving beschermd bent, maar de vaccinatiegraad. Het gaat er niet om wanneer je begint maar wanneer je klaar bent.’

Uiteindelijk dwong de Kamer hem niet om het anders te doen. Zoals er uiteindelijk ook geen bevel kwam om wél nog dit jaar te beginnen. VVD-fractieleider Dijkhoff speelde nog wel even met het idee: zet gewoon een groep ‘jonge, fitte mensen’ klaar, die zeker bestand zijn tegen bijwerkingen. En dan hup, live op tv de spuit er in. ‘Dat helpt om de burger moed te geven!’ Dat zou onzinnige symboolpolitiek zijn, wierp de minister tegen, en Dijkhoff legde zich daar bij neer: liever zorgvuldig dan snel.

Groeiend ongeduld

De Jonge zal zich intussen niet verheugen op 27 december, als de eerste Belg en de eerste Duitser poseren met de naald in de arm en hier het ongeduld onvermijdelijk weer groeit. Het nieuwe jaar moet verlichting brengen. Als tenminste de leveringen op tijd komen, de wankele computersystemen het houden en er op tijd voldoende inenters gereed staan. ‘Ik zal de verwachtingen nog wel vaker moeten bijstellen’, keek de minister alvast vooruit. En, voor alle zekerheid: ‘Ik gebruik het woord beloven nooit.’

Lees ook

Waarom Nederland pas 8 januari gaat vaccineren: ‘Het is een chaos. Elke dag komen er meer vragen bij’
De eerste vaccinaties tegen het coronavirus vinden in Nederland plaats op 8 januari. Dat heeft minister De Jonge de Kamer laten weten. Daarmee begint de vaccinatiecampagne een kleine twee weken later dan in andere Europese landen.

De Jonge houdt vol tegenover getergde Kamer: ‘Eerder vaccineren is niet zinnig en verantwoord’
Eerder dan op 8 januari beginnen met vaccineren is niet zinnig en verantwoord en daarom zal het in Nederland niet gebeuren. Met die boodschap van minister De Jonge van Volksgezondheid moet de Tweede Kamer het doen: ‘Het gaat er niet om wanneer je begint, het gaat erom wanneer je klaar bent.’

Zwemt Big Pharma straks in het geld dankzij coronavaccins?
Bij velen leeft het idee dat de zilvervloot op het punt van binnenlopen staat voor de farmaceutische industrie nu regeringen aller landen zich reppen om hun bevolkingen in te enten. Is dat terecht?

‘Tot de dag van vandaag vragen mensen of het weer een beetje met me gaat. Bruno Bruins hoort bij corona, althans bij het begin’
Bruno Bruins ging onderuit ­tijdens een coronadebat in de Tweede Kamer en moest op doktersadvies de dag erna ­vertrekken als minister voor ­Medische Zorg. Hij kijkt – voor één keer – terug.

Mireille de Jonge ziet op school de directe gevolgen van het beleid van haar man: ‘Ik vertel Hugo wat ik meemaak. Wat hij daarmee doet, is aan hem’
Als schoolmaatschappelijk werker ziet Mireille de Jonge de soms schrijnende gevolgen van de maatregelen waarvoor haar man Hugo verantwoordelijk is. Hoe gaat ze daarmee om? En wat vindt zij er zelf van?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden