DE COÖPERATIEVE SCHOOL

HET kon niet uitblijven. Het eerste boek over de oorzaken van de dodelijke schietpartijen op Amerikaanse high schools is verschenen....

Hij maakt onderscheid tussen voor de hand liggende en door vele politici naar voren gebrachte omstandigheden waaronder de gebeurtenissen plaatsvonden (zoals de gemakkelijke toegang tot handwapens, het veelvuldige geweld op de televisie en het gebruik van metaaldetectors bij de ingang van scholen) en de diepere oorzaak.

Die diepere oorzaak ligt naar zijn mening vooral in de overheersende competitiezucht op vele Amerikaanse scholen, waardoor leerlingen heel snel door hun medeleerlingen het stempel van winner en van loser krijgen opgedrukt. De leerlingen die niet goed mee kunnen komen of die zich 'vreemd' gedragen, worden zo geïsoleerd van de klas en komen, mede door de sociale uitsluiting in eigen kring, in de verleiding om zich uit te leven in fantasieën van wraak en wrok. Ook verliezers willen, al is het maar voor één dag, een heldenrol.

Ouders doen er alles aan om dit competitieklimaat te versterken door de beste rollen voor hun eigen kinderen op te eisen. Dit geldt niet alleen voor de leerprestaties en de cijfers maar ook voor de sociale activiteiten, zoals schooltoneel of sport. Een tweedeling ontstaat binnen de school en vaak al binnen één klas.

Overeenkomstig dit onderscheid in uiterlijke omstandigheden en diepere oorzaken, vallen ook de remedies en sociale interventies uiteen in oppervlakte-maatregelen (die niet per se oppervlakkig hoeven te zijn) en diepte-maatregelen. Het viel Aronson op dat de politici allemaal een grote voorkeur toonden voor de snelle, bijna mechanische oplossingen.

Na de schietpartijen zijn de volgende maatregelen serieus voorgesteld en hier en daar al ingevoerd: de herinvoering van het gezamenlijke gebed en het aan de muur hangen van de Tien Geboden (opvoeding in normen en waarden), de leerlingen meer respect bijbrengen door hen de leerkrachten weer met meneer en mevrouw te laten aanspreken, het achter de decoder brengen van gewelddadige films en een straffere controle op wapenbezit. Tenslotte wordt veel verwacht van het scherper controleren van de als gevaarlijk aangemerkte scholieren, net zo lang totdat ze zich gaan gedragen 'als alle anderen'.

Tegenover deze soldeeroplossingen stelt Aronson dat het sociale en culturele klimaat van de scholen drastisch moet gaan veranderen. Het gaat hem vooral om het weer terugbrengen van een coöperatieve gezindheid op school. Tussen de leerlingen onderling, tussen leerkrachten en leerlingen en tussen ouders en leerkrachten. Zo'n samenwerking wordt vooral gevonden in de manier waarop les gegeven wordt en niet per se in wat er geleerd wordt.

Het gaat er vooral om zoveel mogelijk leerlingen te bereiken op een manier die bij hen het vermogen tot empathie en emotionele intelligentie aanboort en laat ontwikkelen. Het samen oplossen van opgaven kan hiervoor een sleutel zijn. Dit staat echter haaks op de door de ouders steeds meer geëiste distinctiedrift, die ze in hun kinderen projecteren.

Is de analyse van Aronson voor Nederland relevant? Zijn zijn conclusies ook hier nuttig te maken? Ik denk niet dat dodelijke schietpartijen in Nederland veel zullen gaan voorkomen (de schietpartij vorig jaar in Veghel kwam voort uit etnisch paternalisme). Maar kleiner geweld op scholen is al wel een serieus probleem.

Bovendien zijn het onderwijsbeleid en het onderwijsklimaat in Nederland in hoog tempo veranderd in strenge wedijver. Er zijn al honderden meetmomenten waarop de afzonderlijke leerlingen van basisonderwijs en voortgezet onderwijs steeds mechanischer worden afgerekend (en daarvoor eerst worden afgericht). Hetzelfde geldt voor de afrekencultuur van de afzonderlijke leerkrachten en scholen. Dit systeem, gepropageerd door minister, inspectie, dagblad Trouw, oud-ambtenaar R. in 't Veld en bijna alle onderwijsdeskundigen, creëert dus steeds meer nieuwe losers.

Al op drie- of vierjarige leeftijd wordt streng gecontroleerd of die arme kinderen al genoeg woordjes geleerd hebben en o wee als het er een tiental te weinig zijn. Dan worden ze al apart gezet. Dit gaat door totdat de kinderen in hun adolescententijd er op een eigenaardige, ongewenste manier tegen in opstand komen. De oorzaken van de betreurde schooluitval ligt in het systeem zelf.

Een bizarre onderwijsfilosofie heeft zich meester gemaakt van een van de belangrijkste maatschappelijke taken, namelijk het bijbrengen van het vermogen tot samenwerken. In Nederland werken alle krachten samen om de coöperatie uit het onderwijs te halen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden