De consument is een onbenul

De consument laat zich op geldgebied van alles aansmeren. Maar er is hoop: de financiële canon...

‘Een gemiddelde bankbediende kan u van alles wijsmaken. U laat zich kansloos in het pak naaien door om het even welke beleggingsadviseur. Dromerig naar de lucht kijkend, wandelt u in de grootste financiële valkuilen, omdat u financieel onvoldoende bent onderlegd. U springt onnadenkend om met uw geld.’ Dat u het even weet.

De prikkelend bedoelde beledigingen komen van de Vereniging van Effectenbezitters, de VEB. Deze belangenbehartiger voor particuliere beleggers zegt met lede ogen aan te zien hoe de ene affaire na de andere slachtoffers maakt onder financiële consumenten. En dat zijn we, kluizenaars en baby’s uitgezonderd, allemaal.

Maar niet alleen zaken zoals die rond Legio Lease, Icesave, DSB Bank, Palm Invest en de woekerpolissen hebben desastreuze gevolgen voor die financiële consument. Dat zijn alleen maar de naar misdaad ruikende uitschieters. Veel schadelijker is wat dag in dag uit gebeurt: klanten die te dure of onnodige financiële producten aanschaffen. ‘Consumenten betalen in Nederland miljarden te veel voor hun financiële producten’, is de stelling van VEB-voorman Jan Maarten Slagter. Een schatting, geeft hij toe. ‘Maar alleen al bij de woekerpolisaffaire ging het om 2 miljard euro.’

Spaarbankboekje
Hier moeten we iets tegen doen, bedacht de VEB. Ze kwam deze week met de Canon voor de Financiële Consument. Die bevat tien essentiële begrippen (zie kader) waarvan elke Nederlander die geld uitgeeft, zou moeten weten wat ze inhouden. En weet hij niet wat een obligatie, optie of aandeel is, dan moet hij zich er meteen in verdiepen. Want een hoger kennisniveau van consumenten, heeft minder desastreuze gevolgen voor hun financiële positie, vindt de VEB.

Dertig jaar geleden had de consument een spaarbankboekje en deed af en toe een overschrijving. ‘Nu verleidt de bank de consument met beleggingsfondsen, turbo’s en structured products met allerhande ingebouwde exotische derivaten’, zegt Slagter.

De banken spelen volgens hem een sleutelrol bij de miljarden die consumenten te veel betalen. ‘Een bank is per slot een bedrijf dat winst wil maken en producten weg wil zetten die het meeste opleveren.’ Alle beloftes ten spijt dat het belang van de klant de primaire drijfveer zou worden. ‘De bank verkoopt nog steeds net zo makkelijk een levensverzekering aan een vrijgezel met kind noch kraai.’

Onbenul van de consument is de goudmijn voor de bank, weten ze bij de VEB. Mensen weten niet dat samengestelde rente, gewoon rente-op-rente is. Klanten stappen in op bepaalde obligaties met een hoog rendement, maar weten niet dat die op een voor hen slecht moment ingewisseld zullen worden in aandelen die ze niet willen. ‘Op tv wist een mevrouw die economie had gestudeerd, niet wat een obligatie was’, zegt Patrick Beijersbergen, hoofdeconoom van de VEB. ‘Mensen weten niet wat er gebeurt met een put-optie als de koers van het aandeel stijgt.’ Of iets moeilijker: wat doet de waarde van een call optie als de rente stijgt. ‘Die stijgt ook, maar niemand weet dat.’

Beter onderwijs is volgens de VEB de enige manier om iets te doen tegen de endemische financiële onwetendheid van de Nederlander. Nu moeten Havo- en VWO-leerlingen slechts weten wat belasting, pensioen, hypotheek en een investering is. Maar die leerdoelen moeten van de VEB veel ambitieuzer.

Bankmedewerker
Adviseur Paul van Uffelen van het nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling is het met de VEB eens: er mag een flink tandje bij, bij de leerdoelen in het financieel onderwijs. Maar dat gaat zeker niet gebeuren. ‘Sinds de parlementaire commissie- Dijsselbloem gaat het wat het ministerie van Onderwijs betreft alleen nog om rekenen en taal’, zegt Van Uffelen. ‘Ambitieuzere leerdoelen op een ander gebied gaan ze niet omarmen.’

We weten niets over geld, of het interesseert ons niet. ‘We kunnen allemaal vrij goed rekenen’, zegt Beijersbergen, ‘maar dat vergeten we zodra er een bankmedewerker voor ons zit. Daar leggen we een enorm vertrouwen in en die heeft in trainingen ook geleerd dat uit te stralen.’ Dat vertrouwen van de klant in de bank is bovendien recht evenredig met de complexiteit van de te bespreken zaak. ‘De consument is de afgelopen dertig jaar beslist niet mondiger geworden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.