Analyse

De Conservatieven zullen zelf moeten gaan puinruimen

De Conservatieve Partij moet naarstig op zoek naar een nieuwe leider. Een gouden kans om na Thatcher opnieuw voor een vrouw te kiezen?

Boris Johnson op bezoek bij David Cameron nadat hij in 2015 herverkozen werd. Johnson heeft aangekondigd niet mee te dingen in de race naar het premierschap.Beeld reuters

Vacaturebeschrijving. 'De kandidaat moet leiding geven aan een verdeelde partij in een verdeelde natie die aan de vooravond staat van moeilijke en ellenlange onderhandelingen met geïrriteerde leiders op het voze vasteland. De economie hapert, de terreurdreiging blijft hoog en het volk mort.' Wie wil er nog premier van het Verenigd Koninkrijk worden? De moeilijkste baan van het eiland, afgezien van die van bondscoach van het Engelse voetbalelftal.

Drie mannen en twee vrouwen gaan de strijd aan voor het leiderschap van de Conservatieve Partij, en daarmee het premierschap. In de Engelse pers zijn al vergelijkingen getrokken met de taak die Winston Churchill in 1940 op zich nam. Toen was er sprake van een nationaal kabinet en die suggestie is onlangs opnieuw ter sprake gekomen, ware het niet dat zo'n verbroedering onmogelijk lijkt te zijn zolang Jeremy Corbyn de Labour-oppositie in gijzeling houdt.

Bullingdon Club in Oxford

De Conservatieven zullen de puinhopen die ze zelf deels hebben veroorzaakt zelf moeten opruimen. Dat moet gebeuren zonder Cameron, die het referendum had uitgeroepen, en zonder Boris, die de Brexiteers naar de zege heeft geleid. Sommige commentatoren wezen er misprijzend op dat de twee lid waren van de Bullingdon Club in Oxford, een elitaire drankclub wier leden de gewoonte hadden om restaurants kort en klein te slaan, om vervolgens met achterlating van een cheque voor de geleden schade te vertrekken.

De eerste vraag die de fractieleden en gewone leden zich moeten stellen is of ze een Brexiteer in 10 Downing Street willen hebben of een kandidaat uit het Blijf-kamp. Deze vraag legt een kloof bloot. Het grootste deel van de fractie was tegen een Brexit, maar het grootste deel van de achterban voor. De verleiding zal zijn om de taak aan een Brexiteer te geven, maar die zal te maken hebben met een argwanende fractie. Bij Labour is op extreme wijze te zien waar dat toe kan leiden.

Lees ook:

Boris Johnson droomde van Downing Street. Het mocht niet zo zijn. De man die Groot-Brittannië naar de Brexit leidde ziet af van het premierschap.

Maar wie wordt wél de opvolger van Cameron?

Parlementsverkiezingen

Een elegante tussenweg is om een Blijver te kiezen, Theresa May bijvoorbeeld, en een Brexiteer, Leadsom bij voorkeur, te verheffen tot een minister van Brexit-zaken om deze met een ploeg naar Brussel te sturen voor de onderhandelingen. De kans bestaat zelfs dat reeds tijdens de verkiezingsprocedure een compromis wordt gevonden. Nu Labour in een doodstrijd verwikkeld is, hebben de Tories er belang bij om zich zo snel mogelijk als eenheid te presenteren, een partij die het landsbelang voorop stelt.

Bij het kiezen van een kandidaat zullen fractie- en partijleden ook kijken naar de beste leider voor tijdens de parlementsverkiezingen, die mogelijk dit jaar nog worden gehouden. Voor de Conservatieven, de partij van de emancipatie, is het een gouden kans om de tweede vrouwelijke premier te leveren - het vooruitstrevende Labour moet daar nog mee experimenteren - waarna, op Wales na, het hele koninkrijk door vrouwen wordt bestuurd, inclusief Hare Majesteit de Koningin.

Zware baan

Voor de Conservatieven betekenen deze verkiezingen ook een afscheid van de kostschoolgeneratie van Cameron (Eton), Johnson (Eton) en George Osborne (St Paul's), politici die zich competenter voordoen dan ze plegen te zijn. Door te kiezen voor een kandidaat uit de midden- of arbeidersklasse kunnen ze hun aantrekkingskracht verbreden, net zoals ze dat hebben gedaan onder kruideniersdochter Margaret Thatcher en John Major, zoon van een circusartiest.

Het leiden van de Conservatieve Partij is een zware baan omdat de partij amper onder controle te houden is, reden dat de leiders hun eigen partij vaak heimelijk versmaden. Stanley Baldwin, premier in de jaren '30, vergeleek zichzelf met een boer die een kudde varkens naar de veemarkt moest drijven. Het voordeel is dat de partij in moeilijke tijden doorgaans een eenheid vormt, om vervolgens de messen te trekken als de tijd zich ervoor leent. Elk Conservatief premierschap eindigt uiteindelijk in tranen.

Ook dat weten de kandidaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden