PostuumKaing Guek Eav

De commandant van de Cambodjaanse martelgevangenis S-21, Kaing Guek Eav, overleden

In Cambodja is woensdag de voormalige kampcommandant Kaing Guek Eav, beter bekend als ‘Duch’, overleden. Duch voegde zich in de jaren zeventig bij communistische Rode Khmer en klom op tot hoofd van een gevangenis waar vermeende intellectuelen en andere vijanden van het regime werden gemarteld en gedood. Hij kreeg in 2012 levenslang. 

Kaing Guek Eav was verantwoordelijk voor de ‘bekentenis’ van 12.000 mensen die daarna werden omgebracht.Beeld AFP

Iedere arrestant die naar hem werd gestuurd, was in feite al doodverklaard, vertelde de Cambodjaanse Kaing Guek Eav in 2009 tijdens zijn proces. ‘Kameraad Duch’ (spreek uit Doik), stond tijdens het gruwelijke bewind van de Rode Khmer (1975-1979) aan het hoofd van Tuol Sleng, de beruchte martelgevangenis in de hoofdstad Phnom Penh. In 2012 werd hij door het Cambodjatribunaal tot levenslang veroordeeld voor de dood van ruim twaalfduizend gevangenen. Woensdag overleed de 77-jarige Duch aan de gevolgen van ademhalingsproblemen.

Als hoofd van Tuol Sleng, of ‘S-21’, een tot detentiecentrum omgebouwd schoolgebouw, was het zijn taak om van elke gevangene een bekentenis af te dwingen. Dat gebeurde onder meer met speciaal ontworpen martelwerktuigen, elektrische schokken of door teennagels uit te trekken. Na marteling werden de gevangenen – mannen, vrouwen, kinderen – ter plekke gedood of doorgestuurd naar de beruchte ‘Killing Fields’ waar de Rode Khmer hen afmaakte. Ook baby’s werden omgebracht, zodat latere generaties geen wraak zouden nemen. Toen Vietnamese troepen het kamp op 7 januari 1979 bevrijdden, waren er nog zeven gevangenen in leven.

De communistische Rode Khmer greep in 1975 in Cambodja de macht om een ‘boerenparadijs’ te stichten. Alles wat daarmee in strijd was, zoals stadsbewoners, werd uitgeroeid. De Rode Khmer joeg inwoners van Phnom Penh massaal het platteland op. Bij deze klopjacht op de ‘intellectuelen’ en andere ‘vijanden van het volk’ vonden zeker 1,7 miljoen mensen de dood – een kwart van de bevolking. Ze werden vermoord of stierven door honger en malaria.

Duch was een wiskundeleraar die zich al in een vroeg stadium bij de communisten had aangesloten. Na de machtsovername werd hij benoemd tot commandant van de belangrijkste gevangenis. Niet alleen intellectuelen kwamen hier terecht. Het dragen van een bril of vermeende interesse in buitenlandse talen kon al genoeg zijn om als ‘intellectueel’ en vijand van het regime te worden bestempeld.

Bewijs van de misdaden in Tuol Sleng was er voldoende. Duch liet elke gevangene fotograferen, en van iedereen zijn de ‘bekentenissen’ genoteerd. Veel foto’s, getuigenissen en sommige van de martelwerktuigen zijn tegenwoordig tentoongesteld in de voormalige gevangenis, die nu een museum is voor de Cambodjaanse massamoord.

Berouw

Mede dankzij de overdaad aan bewijzen was Duch een van de eersten die in 2010 door het door de VN gesteunde tribunaal werd veroordeeld. Toen het tribunaal begon was de leider van de Rode Khmer, Pol Pot, al overleden. Van zijn naaste handlangers waren er nog vier in leven. De zaak tegen een van hen, Ieng Thirit, werd geseponeerd omdat zij dement was geworden, de tweede, haar echtgenoot Ien Sary, overleed in 2013. De ‘broeder nummer twee’ van het regime, Nuon Chea, en oud-staatshoofd Khieu Samphan werden later veroordeeld tot levenslang.  Nuon Chea overleed in 2019, op 93-jarige leeftijd. Khieu Samphan zit nog gevangen. 

De keus om kampcommandant Duch als eerste te berechten was ook een pragmatische: hij was als enige bereid schuld te bekennen. Bij de bevrijding van de gevangenis was Duch verdwenen. Twintig jaar werd er niets meer van hem vernomen, tot de Ierse journalist Nic Dunlop hem in 1999 op het platteland herkende van een oude foto. Kaing Guek Eav was drie jaar daarvoor door Amerikaanse missionarissen bekeerd tot het christendom. Hij bekende meteen.

Zijn getuigenis tijdens het proces hinkte op twee gedachten. Enerzijds zei hij slechts een radertje in de machine te zijn geweest. ‘Ik vond mezelf terug in dienst van een criminele organisatie die op een enorme schaal haar eigen mensen vernietigde. Eenmaal deel van die organisatie, kon ik er niet meer uit.’

Anderzijds zei hij de volledige verantwoordelijkheid op zich te nemen voor de dood van de duizenden gevangenen. Hij vroeg zelfs te worden gestenigd. ‘Als de Cambodjanen deze straf zouden hanteren, dan zouden ze die mij mogen opleggen. Ik zou dat accepteren.’

Een van de advocaten van de nabestaanden wuifde de eerste verklaring van Duch weg. Volgens hem had hij als commandant van het martelcentrum genoeg macht om mensen te sparen, iets wat hij nooit heeft geprobeerd, aldus de advocaat.

In eerste instantie werd hij tot 35 jaar celstraf veroordeeld, waarbij de rechter onder meer rekening hield met het feit dat hij meewerkte en berouw toonde. De straf werd in hoger beroep omgezet in levenslang. ‘Zijn misdaden behoren zonder twijfel tot de ergste in de vastgelegde geschiedenis van de mensheid’, zei de president van het Tribunaal bij de veroordeling.

LEES VERDER

Rode Khmer-tribunaal - vloek of zegen voor Cambodja?
Twee stokoude kopstukken van de Rode Khmer werden veertig jaar na de door hen aangerichte genocide onder 1,7 miljoen Cambodjanen tot levenslang veroordeeld. Heeft het te lang geduurd en kostte het Khmer-tribunaal met 300 miljoen dollar te veel, of is het toch een succes doordat mensen weer over die gruwelijke periode praten?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden