'De code die op mij zit geplakt, is dat ik groot en agressief ben'

Welke rol speelt afkomst in Nederland? Dat onderzoekt de Volkskrant in een reeks interviews. Acteur Werner Kolf (35): 'Ik dacht dat ik misplaatst zou zijn op de Toneelschool.'

Acteur Werner Kolf Beeld Casper Kofi

Werner Kolf wijst naar een ander tafeltje in de Coffee Company aan het Amsterdamse Javaplein en zegt: 'Zij vindt het goed.' Aan dat tafeltje zit de Vlaamse dame die hij 'mijn lief' noemt. Het ging over de naam die hun toekomstige kind ooit zal krijgen. 'Dat wordt een Afrikaanse naam. Zwarte mensen zijn in Nederland zo goed geïntegreerd, ikzelf ook, dat we niet genoeg weten over onze eigen cultuur. Onze kinderen weten niet dat ze prinsen en prinsessen zijn. Ze zoeken hun geschiedenis op en lezen in de schoolboeken alleen: wij waren slaven.'

Zelf heet je Werner.

'Een Duitse naam, ik geloof dat mijn ouders die bedachten toen ze naar een film keken. Ik vind het niet jammer dat ik zo heet. Voor mij werkt het goed. Ik ben niet wat je verwacht bij een Werner. En nog een voordeel: vroeger ging het eerste contact bij sollicitaties over de telefoon. Vrienden met een Arabische naam mochten niet eens op gesprek komen. Als ik aan de telefoon mijn tong goed draaide, zagen ze pas tijdens het gesprek dat ik zwart was. Dan ben je al binnen.'

Je ouders kwamen uit Suriname?

'Mijn moeder ging hier studeren, daarna kwam mijn vader. Hij was zoals veel vaders in die tijd: zorgen dat er brood op de plank komt en verder alleen een beetje corrigeren. Ik denk dat hij niet begreep hoe je moet opvoeden omdat hij het zelf niet had geleerd van zijn vader. Witte vriendjes leerden dingen van hun vader waarvan ik dacht: hoe weet je dat? Simpele dingen zoals: zet wat geld op de bank, dan krijg je rente. Ik zeg niet dat alle zwarte vaders zo waren, maar ik zag het bij veel vrienden om me heen. Je hebt niet voor niets een moeder en een vader, toch?

'Mijn vader was een eerste-generatie-immigrant, hij had hier geen basis. De familie van witte vriendjes woonde hier al eeuwenlang, zij kenden de maatschappij. Het is niet iets positiefs of negatiefs en ik hou niet van een slachtofferrol, maar als zwarte man of vrouw moet je scherper zijn. Dat is gewoon zo. Als wij een misstap maken, is die twee keer zo erg. Je weet dat op zo'n moment meteen duidelijk wordt: jij bent niet die Nederlander. Wanneer ik op straat een fiets zie omwaaien, wil ik hem overeind zetten. Voordat ik hem oppak, denk ik toch een seconde: wat als er net een gek aankomt die denkt dat ik deze fiets aan het stelen ben?

'Met mijn vriendin ging ik wandelen in de Ardennen. Ik had een lange jas aan en een flesje water in mijn zak. Wandelkleren. In Verviers kocht ze in een kiosk een tijdschrift. Zij rekende af en ik stond in die kiosk te wachten. Ik zag de man achter de kassa naar me kijken en ik wist al: daar krijgen we het weer. Hij waarschuwde een collega en ze begonnen in mijn zakken te voelen of ik iets had gestolen. Ik weet honderd procent zeker: als ik daar agressief op had gereageerd, was ik het geweest die door de politie werd opgepakt.'

Werner Kolf

(Nederland, 1982) speelt tot 31/3 de hoofdrol in de toneelvoorstelling Othello van Het Nationale Theater. Ook is hij momenteel in de bioscoop te zien in de film Patser.

Waarom ging je pas op je 24ste naar de Toneelschool?

'Ik dacht dat ik daar misplaatst zou zijn. Dit was hoe ik de Toneelschool voor me zag: jongens met een gitaar en een hoedje op. Ik was te stom om zelf te ontdekken wat het was. Toen ik er uiteindelijk kwam, in Maastricht, dacht ik: is dit het nou? Het waren mensen zoals ik. Nou ja, niet helemaal zoals ik.

'In die tijd, tien jaar geleden, begonnen de toneelscholen zich meer open te stellen voor niet-witte talenten. Ze begonnen te zien dat het een verrijking is. Dat gaat langzaam. Alle codes in dit land, ook die bij het toneel, zijn geschreven door witte mensen. Wij bestudeerden stukken van Ibsen, Tsjechov en Shakespeare. Met hun werk is niets mis, alleen bestaat er zoveel meer rijkdom. In vier jaar heb ik geen zwarte schrijver gelezen.

'Nog een code: als een witte acteur moet spelen dat hij boos is en hij pakt het wild en agressief aan, wordt tegen hem gezegd: wat mooi en sterk dat je het zo groot durft te spelen. Tegen mij zegt de regisseur in zo'n geval meestal: hou het klein. Hoe komt dat? De code die op mij zit geplakt is dat ik al groot en agressief ben.'

Nederlands
'Altijd, vooral in het buitenland.'
Surinaams
'Ik kan niet zo goed koken, maar ik moet wel Surinaams eten hebben.'
Eten
'Heri heri.'
Partner
'Ze is Vlaams. Ik vind het interessant om twee werelden bij elkaar te hebben.'
Nederlandse joods-christelijke traditie
'Ik begrijp niet eens wat ze daarmee bedoelen.'

Je speelde een hoofdrol in het toneelstuk Race en nu de titelrol in Othello. Hoe is het om steeds rollen te spelen die verbonden zijn aan je afkomst?

'Mijn rollen in Race en Othello gaan niet alleen over kleur, ook over inhoud. Ik wil inhoudelijke rollen spelen. Dat ik de vader speel in een verhaal over een gezin, een man die Kees of Piet heet: het komt wel, dat weet ik zeker. Ik heb nog dertig jaar te gaan, ik moet geduld hebben. Mijn carrière is niet belangrijk, een acteur is alleen de uitvoerder. Het gaat om de hele industrie erachter. De regisseurs, casting directors, producenten en distributeurs die belang hebben bij verandering zijn nog in de minderheid.

'Het Filmfonds vraagt nu advies over diversiteit aan gekleurde vakgenoten, maar ze mogen niet zelf in het fonds zitten. Dat begrijp ik niet. Waarom mogen ze alleen van buitenaf adviseren? Waarom mogen we niet zelf in het Filmfonds? Waarom niet de rigoureuze keuze maken: dit vinden we belangrijk voor onze samenleving en daarom gaan we het vanaf nu anders doen? Als je zulke kleine stapjes blijft maken, wil je het in mijn ogen niet werkelijk veranderen.'

In gesprek

Schrijver Robert Vuijsje (Alleen maar nette mensen, Beste vriend) interviewt voor de Volkskrant Nederlanders over de rol die afkomst speelt in hun leven. Mede gebaseerd op deze serie verscheen vorig jaar zijn boek Kaaskoppen. Hij spreekt onder anderen nog met kunstenaar Raquel van Haver (Colombiaans) en acteur Phi Nguyen (Vietnamees).

Hoe is het om als Nederlander een deel van de week in België te wonen?

'Antwerpen is mooi, alleen ben ik een echte Amsterdammer. Ik mis de energie van de grote stad. En mijn lief is geschrokken van hoe racistisch het daar is. Tegen mij zijn ze in your face, openlijk racistisch. België loopt achter op Nederland. Ze hebben geen Jandino, geen Humberto Tan of Simone Weimans, je ziet amper gekleurde Belgen op televisie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden