Nieuws

De ‘cocaïnenijlpaarden’ van Escobar worden eindelijk gesteriliseerd, maar zijn misschien al te ver van huis

Toen de Colombiaanse regering in 1993 de privédierentuin van de gestorven drugsbaron Pablo Escobar overnam, liet zij vier nijlpaarden zitten. Bijna honderd nazaten worden nu chemisch gesteriliseerd om de natuur voor een potentiële catastrofe te behoeden. Al is het middel een gok.

Een bezoeker voert een nijlpaard in het Hacienda Nápoles-park in Puerto Triunfo, Colombia.  Beeld AP
Een bezoeker voert een nijlpaard in het Hacienda Nápoles-park in Puerto Triunfo, Colombia.Beeld AP

De voor de bestaande natuur invasieve ‘cocaïnenijlpaarden’ liggen al tweehonderd kilometer van elkaar verwijderd aan de oevers van de Río Magdalena, de grootste rivier van het land. Dat is veel verder dan vooraf voor mogelijk was gehouden. Daardoor voelt Colombia harder dan ooit de noodzaak tot ingrijpen. Een nieuw, Amerikaans anticonceptievaccin moet nu een oplossing bieden.

Het middel, genaamd GonaCon, maakt het veel moeilijker voor nijlpaarden om te baren. Tot nu toe zijn 24 van hen ermee geprikt. Het doel is om uiteindelijk de gehele populatie in te enten. Het zou de eerste serieuze poging van Colombia zijn om het nijlpaardenprobleem een halt toe te roepen, nadat eerdere pogingen strandden vanwege de kosten.

Naar schatting leven er nu tachtig tot honderd nijlpaarden in Colombia, meer dan in welk land ook buiten Afrika. Zij stammen af van het kwartet dat aan het einde van de jaren zeventig naar het land werd gehaald door Pablo Escobar. De toenmalig leider van het Medellín-kartel importeerde meer dan 1.200 exoten voor zijn privédierentuin op zijn luxueuze landgoed Haciendo Nápoles. Onder meer giraffen, olifanten en kangoeroes moesten de cocaïnehandelaar vermaken, maar alleen de vier moeilijk te vangen nijlpaarden bleven na zijn dood in 1993 achter.

Het overgrote deel van de hedendaagse populatie bevindt zich nog rond Escobars voormalige landgoed, dat tegenwoordig een toeristenattractie is. Het zijn juist de naar de rivier ‘ontsnapte’ nijlpaarden – nu een stuk of vijftien, maar dat kan snel oplopen – die natuurexperts en de Colombiaanse bevolking zorgen baren. In een artikel in de Biological Conservation spreken nijlpaard-onderzoekers over ‘een ecologische tijdbom’ die ‘binnen tien of twintig jaar’ kan ontploffen. Ter vergelijking: in 2012 telde Colombia nog 35 nijlpaarden, nu bijna het drievoudige.

Nijlpaardendebat

Voor het lot van bijvoorbeeld rivierschildpadden, otters en lamantijnen wordt gevreesd. Positievere ecologen wijzen op de mogelijkheid van rewilding: de komst van invasieve exoten kan ook goede veranderingen teweegbrengen in de natuur, omdat ze een rol kunnen spelen die sinds de uitsterving van oersoorten niet is vervuld. In het geval van de Colombiaanse nijlpaarden lijkt dat risicovol wensdenken, concludeerde invasiebioloog Rob Leuven, hoogleraar aan de Radboud Universiteit, vorig jaar in de Volkskrant. ‘Als niet wordt ingegrepen, kunnen er in 2050 in Colombia zevenduizend nijlpaarden zijn. Dat kan aanzienlijke effecten hebben op de biodiversiteit.’

Daarnaast worden de nijlpaarden, zeker in dorpen langs de rivier, met weinig enthousiasme ontvangen. De beesten maken wereldwijd jaarlijks zo’n vijfhonderd menselijke slachtoffers en behoren tot de dodelijkste zoogdieren voor de mens. Vorig jaar bracht een Colombiaans nijlpaard zwaar letsel toe aan een kind.

Hoewel de noodzaak tot actie al jaren wordt erkend, kabbelde het nijlpaardendebat de laatste decennia met matige urgentie voort in Colombia. Het vangen en chirurgisch steriliseren van de dieren is erg duur, terwijl afschieten veel verzet oproept. Dankzij een ‘donatie’ van de Verenigde Staten komt nu de grootschalige poging tot chemische sterilisatie op gang – de Colombiaanse regering hoeft voorlopig niets te betalen.

Charismatische diersoort

Nog steeds is de kritiek op het plan fors, want niemand weet hoe goed de chemische sterilisatie werkt. GonaCon boekt weliswaar veelbelovende resultaten bij olifanten, paarden en herten, maar het is nog nooit geprobeerd op nijlpaarden. Ook is niet zeker of het middel de dieren een leven lang zal behoeden voor zwangerschap, al vergroot het de kans door de drie noodzakelijke doses over een langere periode uit te strekken. Linksom of rechtsom zouden de Colombianen meermaals op jacht moeten naar de nijlpaarden.

David Echeverri López, namens natuurbehoudsorganisatie Cornare betrokken bij het project, noemt het plan in dagblad El Colombiano ‘een experiment om te kijken wat haalbaar is voor ons’. Of dat genoeg is om een exponentieel groeiende populatie aan te pakken, valt te bezien. Onderzoekers in de Biological Conservation schreven in het voorjaar dat het afschieten van nijlpaarden de enige manier is om de hoeveelheid in Colombia in de hand te houden, al zien zij in hoe gevoelig dat ligt. ‘Het nijlpaard is een charismatische diersoort.’

Volwassen nijlpaarden op het vliegtuig zetten naar een ander land is logistiek en financieel niet te doen. Bovendien zijn de ‘cocaïnenijlpaarden’ tegenwoordig net zo’n onderdeel van Colombia als de salsa, arepa-broodjes en de boeken van Gabriel García Márquez. De dieren ‘zijn inmiddels niet Afrikaans meer’, zegt ecoloog Nataly Castelblanco Martínez tegen El Tiempo. ‘Ze zijn Colombiaans en dragen de ziekteverwekkers, bacteriële flora en parasieten bij zich die horen bij dit land.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden