De coalitie houdt, maar twijfel over succes groeit

Bin Laden blijft onvindbaar en de Taliban houden stand. De bombardementen op Afghanistan duren vier weken en het eind is niet in zicht....

Van onze buitenlandredacteur Wim Bossema

Na de terroristische aanslagen in de Verenigde Staten was de verontwaardiging wereldwijd. Washington besloot niet onmiddellijk terug te slaan, maar eerst een brede internationale coalitie tegen het terrorisme te bouwen onder de bezielende leiding van Colin Powell, minister van Buitenlandse Zaken. Pas daarna begonnen de luchtaanvallen op Afghanistan. Wat zijn tot nu toe de gevolgen van de bombardementen voor de publieke opinie, de strijd tegen terreur, de coalitie?

De publieke opinie

Bin Laden is nog steeds spoorloos en de Taliban geven geen krimp. De publieke opinie in de VS en Groot-Brittannië blijft achter de leiders staan, maar het vertrouwen in een goede afloop van de operatie in Afghanistan slinkt. De Amerikanen vragen zich af wat de bombardementen kunnen uithalen tegen de miltvuurbrieven.

Er zijn weinig televisiebeelden uit Afghanistan. Dat is waarschijnlijk de grootste fout van de Taliban, schreef Jonathan Steele in The Guardian, want beelden van dode en gewonde Afghaanse burgers zou de publieke opinie snel doen omslaan. Dat geldt ook voor de vluchtelingenstromen, die nu onzichtbaar zijn omdat de Afghaanse vluchtelingen Pakistan niet in mogen. Zodra de grens echt opengaat, zal dat veranderen. Lubbers' Unhcr vreest voor een chaotische en rampzalige opvang.

De strijd tegen terreur

De ongerustheid, vooral in de Arabische wereld, over de oorlog tegen de Taliban is schadelijk voor de andere terreinen waarop het terrorisme wereldwijd moet worden bestreden, zoals Stanley Hoffmann, hoogleraar aan de universiteit van Harvard, schreef in een artikel in de New York Review of Books. Het bevriezen van de financiële bronnen en banktegoeden van terreurorganisaties als Bin Ladens Al Qa'ida, rechercheurswerk als de infiltratie van de cellen en het oprollen van netwerken zijn volgens hem effectiever dan de oorlog. Daarvoor zijn de bondgenoten - zeker landen als Egypte en Saudi-Arabië, broedplaatsen voor islamistische terroristen - onontbeerlijk. De Amerikaanse regering heeft aanvankelijk de nadruk gelegd op die benadering, maar nu overheerst de oorlog.

De coalitie

De coalitie houdt stand, maar staat onder grote druk. In de moslimwereld neemt de weerzin tegen de aanvallen toe, naarmate ze langer duren. De ene na de andere moslim-leider spreekt zijn verontrusting uit over de burgerslachtoffers in Afghanistan. De Taliban en de Amerikaanse regering voeren een macabere woordenstrijd over de aantallen slachtoffers.

De oorlog heeft de coalitie veranderd. Het 'wie niet bij ons hoort, hoort bij de terroristen' van president Bush is nu menens. Hoffmann wijst erop dat de coalitie alleen levensvatbaar is als het een club wordt waarvan de leden iets te zeggen hebben. De VS moeten afzien van hun vertrouwde 'bossism', vindt hij, want als de coalitieleden vazallen van Washington zijn, krijgen ze binnenlandse problemen.

De Britse premier Blair moest woensdag op bezoek bij de Syrische leider Assad jr. een tirade van zijn gastheer aanhoren tegen het gebrek aan westerse inspanningen voor de Palestijnen en tegen bombardementen in Afghanistan waarbij onschuldige slachtoffers vallen. Syrië is misschien een militant antiwesters land, maar heeft sinds kort wel een zetel in de Veiligheidsraad van de VN.

De Verenigde Naties

De regering-Bush heeft zich verzekerd van de steun van de Veiligheidsraad in de strijd tegen het terrorisme, maar bij de aanvallen op de Taliban staan de VN buitenspel. De hulpverlening aan de Afghanen (een jaarlijkse operatie) door de VN en andere organisaties is in het honderd gelopen door de oorlog. Het netwerk dat de VN via de hulp nog hebben in Afhanistan scheurt.

De speciale VN-gezant voor Afghanistan, de Algerijn Lakhdar Brahimi, is na twee jaar impasse weer aan het werk gezet. Hij moet proberen een consensus in de regio en de Arabische wereld te vinden voor een overgangsbewind voor het geval de Taliban ten val worden gebracht. Zijn gesprekspartners komen onder groeiende druk van een anti-Amerikaanse beweging in hun landen, hoe langer de oorlog duurt, en zullen zich steeds terughoudender opstellen. Nu Afghanistan alle aandacht krijgt, wordt steeds duidelijker dat de verdrijving van de Taliban geen simpele bevrijding zal zijn, maar het begin van een onzeker tijdperk met als hoofdrolspelers dubieuze krijgsheren van de Noordelijke Alliantie en een stokoude ex-koning.

Pakistan

De sleutelfiguur is de Pakistaanse leider, generaal Musharraf, die een duidelijke keuze voor de Amerikanen heeft gemaakt, maar het zand tussen zijn vingers ziet weglopen. Zijn verzet tegen nieuwe kampen met vluchtelingen uit het buurland is begrijpelijk: niet alleen vreest hij te worden overspoeld met vijandige strijders vermomd als vluchteling, hij is ook bang voor een volksopstand onder Pakistanen tegen de komst van de vluchtelingenstroom.

Wie anders dan Bin Laden begrijpt dat goed? Die riep de Pakistanen op de heilige strijd ook tegen hun militaire leider, die heult met de ongelovige vijand, te voeren.

De moslims

De grote verliezers van het conflict zijn nu al de moslims, vermorzeld tussen een valse profeet en een supermacht, meent Béchir Ben Yahmed, directeur en hoofdredacteur van het weekblad Jeune Afrique/l'Intelligent. De jonge moslims en anderen in de Derde Wereld die in Osama bin Laden een nieuwe held zien die het machtige Amerika op zijn grondvesten deed schudden, vergissen zich deerlijk, schreef hij. De VS zullen juist sterker, en almachtiger uit de confrontatie komen. Bovendien is het voorlopig gedaan met de steun aan democratische veranderingen in de Arabische wereld en bijvoorbeeld Afrika. Meedoen aan de strijd tegen het terrorisme is nu voldoende. Dictaturen zijn acceptabele coalitiepartners geworden.

Hoe langer de oorlog duurt, hoe dieper en mogelijk gewelddadiger de verdeeldheid binnen de moslimsamenlevingen zal worden.

De Taliban en Bin Laden

De Taliban houden stand. Dat is op zich een vorm van overwinning, zoals ook Saddam Hussein en Milosevic zich een tijdlang voelden groeien door te incasseren. De bombardementen lijken de Taliban weinig te deren. De Noordelijke Alliantie profiteert niet van al die bommen. De VS schrikken terug voor het inzetten van grondtroepen, met een guerrilla in het vooruitzicht. Maar de Taliban zijn aan de verliezende hand. Hun militair materieel zijn ze kwijt, ze moeten zich steeds meer schuil houden, hun rigide samenleving is grondig verstoord.

Alleen Bin Laden weet zich zeker van de overwinning, omdat hij een nederlaag als martelaarschap ziet.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden