Column

'De coalitie en samenleving lopen op hun laatste benen'

Alle opluchting na de 'heldere' verkiezingsuitslag van 2012, die de VVD en PvdA de grootste maakten, is voorbarig gebleken, schrijft Thomas von der Dunk. 'De electorale stukken vliegen in het rond.'

Mark Rutte en Diederik Samsom schudden elkaar de hand tijdens de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen. Beeld anp

Het was dat Jan Nagel, wiens ouderenpartij als nagel aan de­ doodskist van de klassieke volkspartijen is bedoeld, na de deconfiture van Henk Krol - 'wij staan pal voor ieders recht op een goed pensioen' - vrijdagavond in Nieuws­uur even geen tekst meer had, zodat het electorale gevaar voor de coalitie van VVD en PvdA van die zijde voorlopig is afgewend.

Maar de spagaat tussen de eisen van Brussel, bij monde van begrotingstsaar Olli Rehn, en de weerzin van veel Nederlanders daartegen, verwoord door FNV-voorzitter Ton Heerts, is niet verminderd, integendeel. Beiden tegelijk te vriend houden lijkt godsonmogelijk. Dat zet de stabiliteit in Den Haag duurzaam onder druk, dat zich weliswaar financieel in het kamp der Duitsers waant, maar politiek steeds meer in het kamp der Italianen en Grieken verzeild is geraakt.

Zeker: zo erg als in Amerika, waar de door de Tea Party gekaapte Repu­blikeinen bereid zijn om het hele land naar de kelder te jagen, is het bij ons niet. Zo erg lijkt het zelfs bij de Italianen (net) niet te zijn, nu Berlus­coni bakzeil heeft moeten halen. Maar in Rome was het wel een uitermate narrow escape, en behaalde resultaten vandaag bieden zeker daar nooit enige garantie voor de toekomst.

Gejubel over 'heldere' uitslag bleek voorbarig
Politiek stabiel: wie naar de peilingen kijkt, kan Nederland daartoe allang niet meer rekenen. Alle opluchting (en zelfs gejubel in Brussel) na de 'heldere' verkiezingsuitslag van 2012, die VVD en PvdA met afstand de grootste maakten, is voorbarig gebleken - juist omdat deze 'heldere' uitslag door haar helderheid tot een onmogelijke samenwerking bleek te dwingen, waarvan dan nu ook de electorale stukken in het rond vliegen.

Ook zonder Henk Krol, om de onmetelijke pijn van een paar procent koopkrachtver­lies voor welvarende bejaarden op eloquente wijze te ver­woorden, zal dat de komende maanden niet anders zijn. Nu Buma heeft afge­haakt, om een in sociaal-economisch opzicht rabiaat-rechtse antikoers te volgen (wat zou Ruth Peetoom hier trouwens van vinden?), mogen Rutte c.s. proberen D66, GroenLinks, CU en SGP aan elkaar te plakken.

Zowel de coalitie als de samenleving lijkt, gezien de steeds moeizamer koehandel respectievelijk aanzwe­llende protesten van buitenaf, op haar laatste benen te lopen. En niemand weet een alternatief. Redding vanuit het buitenland valt niet te verwachten. Als de zes miljard aan bezuinigingen niet gehaald wordt, dreigt vanuit Brussel een miljarden­boete, tenzij er nog veel sneller 'hervormd' wordt, maar dan ontploft het sociaal akkoord. Op veel medelijden van andere lidstaten hoeft Nederland, dat onder Rutte-I vooraan stond - 'geen cent meer naar de Grieken' - om ervoor te zorgen dat de Brusselse wurgkoorden bij anderen zo strak moge­lijk aangehaald werden, niet te rekenen. Met Dijsselbloem als Europees financieel chef moet Den Haag zéker het 'goede voorbeeld' geven.

 
Ook zonder Henk Krol, om de onmetelijke pijn van een paar procent koopkrachtver­lies voor welvarende bejaarden op eloquente wijze te ver­woorden, zal dat de komende maanden niet anders zijn.
De nieuwe fractievoorzitter Norbert Klein (L) en medeoprichter Jan Nagel van 50PLUS. Beeld anp

Knellende korset van de euro
In het bij alles doorslaggevende Duitsland heeft Merkel de verkiezingen gewonnen, maar nog geen coalitie gereed. Of het uiteindelijk de SPD of de Groenen wordt, zal voor de essentie - streng tegenover wanpresterende eurolanden - weinig uitmaken: daarvoor voelen de Duitse politici tezeer de adem van de eurosceptische nieuwe partij Alternative für Deutschland in de nek: die heeft de kiesdrempel immers ook maar nèt niet gehaald.

Intussen heeft het strenge beleid van Brussel een aantal Zuid-Europese landen steeds verder in een spiraal naar beneden gebracht en in sociale zin steeds meer slachtoffers gemaakt. Het eerste slachtoffer is daar overigens de demo­cratie: Portugezen, Spanjaarden, Italianen en Grieken mogen welis­waar voor een andere regering kiezen, alleen niet voor een andere politiek, omdat het knellende korset van de euro hen elke keuze­vrijheid ontneemt.

In Rome is de regering-Letta, net als de regering-Monti, niet zozeer de uitkomst van een vrije keuze van de Italianen, als wel van een Brussels dictaat. Berlusconi kwam als premier ten val als gevolg van buitenlandse interventie. Tegelijkertijd maakte zijn electorale wedergeboorte bij de laatste verkiezin­gen duidelijk, hoe groot zijn steun onder de bevolking nog was - en hoe diep de rot dus zit.

Het Italiaanse geworstel de afgelopen jaren illustreert de onmo­ge­lijkheid om een corrupte politieke cultuur op hoger Brussels bevel in een brand­schone te veranderen. Niet alleen bleek Berlusco­ni dezer dagen bereid om de belangen van Italië aan zijn persoonlijke op te offeren. Dat zijn banditis­me bij nieuwe verkiezingen zou worden afgestraft, was geens­zins zeker. Daarvoor appelleert hij tezeer aan een in Italië wijd verbreide mentali­teit die belastingont­duiking als iets legitiems be­schouwt.

 
Portugezen, Spanjaarden, Italianen en Grieken mogen welis­waar voor een andere regering kiezen, alleen niet voor een andere politiek, omdat het knellende korset van de euro hen elke keuze­vrijheid ontneemt.
De Italiaanse ex-premier Silvio Berlusconi. Beeld reuters

Electo­raal boeme­rang-effect
En dan Griekenland, waar Nieuwe Dage­raad vanwege de snel groeiende sociale ellende én het zelfbedieningsgegraai van de elite enorm aan popula­ri­teit gewonnen had, als gevolg van de - dankzij door Brussel afgedwongen bezuinigingen - terugtredende overheid in sommige volkswij­ken met haar knokploegen de dienst uitmaakt en sterk de politie heeft geïnfiltreerd. Weliswaar heeft de regering de partijtop als een criminele organi­sa­tie laten arresteren, maar vrijwel iedereen is alweer vrijgela­ten, en als deze justitiële actie zo op niets uitloopt, heeft dat een electo­raal boeme­rang-effect.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist voor Volkskrant.nl.

Gemaskerde politiemannen begeleiden de plaatsvervangende leider van de Gouden Dageraad, Christos Pappas, naar het gerechtshof in Athene. Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden