nieuws co2-taks

De CO2-taks komt er, maar hoe gaat die eruitzien? Deze knopen moeten nog worden doorgehakt

Het kabinet wil toch een CO2-heffing, maar daarmee begint de discussie pas. De komende weken moeten drie cruciale knopen worden doorgehakt. Hoe zwaar wordt die belasting, wie profiteert van de opbrengst, en welke uitzonderingen gelden er straks?

Kolencentrale op de Maasvlakte. Beeld Hollandse Hoogte / Berlinda van Dam

Knoop 1) Hoe duur?

Na ruim tachtig Nederlandse economen, het Internationaal Monetair Fonds en De Nederlandsche Bank (DNB) is dan eindelijk ook het kabinet om. Er komt ‘een verstandige vorm van een CO2-heffing’ voor de industrie, kondigde premier Rutte woensdagmiddag aan in een eerste reactie op de doorrekening van de klimaatplannen. Zo’n prijs op uitstoot is volgens vrijwel alle deskundigen de meest effectieve manier om broeikasgassen terug te dringen. Ook handig: de vervuiler betaalt.

Daar houdt de consensus op. Er circuleren tal van varianten op de CO2-taks. Het eerste grote politieke twistpunt wordt de prijs. Wat gaat de uitstoot van 1 ton CO2 kosten? Hoe duurder, hoe steviger de prikkel voor bedrijven om hun productie in hoog tempo klimaatvriendelijk te maken. De door de Nederlandse industrie gevreesde ‘Klavertaks’ begint met 25 euro in 2020, om vervolgens snel op te lopen naar 100 euro in 2030. De Nederlandsche Bank ging eind vorig jaar in een studie uit van 50 euro per ton.

Het kabinet wil nog geen concreet bedrag noemen. ‘Een absolute vereiste is dat de industrie niet uit Nederland wegrent’, stelt minister Wiebes van Economische Zaken en Klimaat. Opvallend is wel dat de Nederlandse heffing boven op de al bestaande CO2-prijs komt die uit het Europese systeem voor emissiehandel (ETS) rolt. Op dit moment betalen bedrijven in dat kader ruim 20 euro per ton CO2. Naar verwachting loopt dat op naar ruim 46 euro in 2030.

Knoop 2) Wie profiteert?

Gaat de opbrengst van de CO2-taks naar de industrie, of naar de burger? Het lijkt een klassieke links-rechts-tegenstelling. In een interview met deze krant pleitte hoogleraar economie Rick van der Ploeg voor een ‘CO2-dividend’ voor armlastige huishoudens, te financieren uit de koolstofheffing. ‘Of verlaag de inkomstenbelasting. Dan krijg je wél breed maatschappelijk draagvlak voor klimaatbeleid’.

Het kabinet kiest er in plaats daarvan voor om het belastinggeld terug te sluizen naar de industrie. Die moet hiermee investeren in vergroening. Dat is ook wat zowel DNB als de onderzoekers van CE Delft bepleiten. Volgens een rapport van de centrale bank eind vorig jaar heeft een koolstofbelasting ‘geen grote gevolgen’ voor de Nederlandse economie als geheel. Specifieke sectoren, zoals de metaal, chemie en kunstmest, zien hun concurrentiepositie wel verslechteren. Maar die pijn kan volgens DNB worden verzacht door met de koolstoftaks klimaatvriendelijke technologie te stimuleren.

Knoop 3) Welke uitzonderingen?

De schoonheid van een koolstofbelasting zit hem volgens economen in de eenvoud. Dit in tegenstelling tot de in het voorlopige klimaatakkoord voorgestelde aanpak, waarbij bedrijven een boete krijgen als ze hun beloften onvoldoende nakomen. Het gevolg zou heel veel bureaucratie zijn, eindeloos juridisch getouwtrek en gesteggel over afspraken.

Toch leert de ervaring in het buitenland dat ook een CO2-taks niet honderd procent immuun is voor kapitaalkrachtige lobby’s. Neem gidsland Zweden. Dat land voerde al in 1991 een heffing in. Geleidelijk is die opgelopen tot 114 euro per ton CO2 (inclusief ETS-prijs). Maar niet elk bedrijf hoeft de portemonnee te trekken. Voor de meest vervuilende industrieën werden aanvankelijk uitzonderingen getroffen. Tegenwoordig betalen sectoren als de mijnbouw en internationale transportbedrijven alleen de veel lagere Europese emissieprijzen.

Gezien de felle campagne van bedrijven als Tata Steel, Shell en Dow Benelux tegen een CO2-heffing, ligt het voor de hand dat ook in Nederland stevig zal worden aangedrongen op speciale regelingen. De grote vervuilers hebben daarvoor nog ruim zes weken de tijd. Eind april wil het kabinet haar nieuwe klimaatplannen hebben uitgewerkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden