De Claim wordt verdraaid goed verteld

Het verleden is nooit helemaal voorbij, blijkt uit De Claim, over de strijd van Lion Tokkie rond familiebezit.

Still uit De Claim

'Kut,' fluistert Lion Tokkie junior. Hij grabbelt in een kartonnen doos en zegt het dan nog eens, op de toon van iemand die na lang denkwerk iets onomstotelijk heeft vastgesteld: 'Kut.'

Tot gisteren had ik nog nooit gehoord van de Restitutiecommissie. Bij die commissie kunnen nabestaanden van oorlogsslachtoffers zich melden om roofkunst te claimen. De zoektocht naar de achtergronden van een specifiek kunstwerk kan lang en taai zijn, het is een weg in het duister, bezaaid met vergeelde paperassen en doodlopende afslagen. In vergaderzalen wordt tot op het derde cijfer achter de komma gepalaverd over de werkelijke herkomst van een kunstwerk, niet zelden tevergeefs. Eeuwigdurende herstelwerkzaamheden van het verleden.

Je moet het maar durven, om over zo'n commissie een anderhalf uur durende film te maken. Aan de andere kant: ieder verhaal is de moeite waard, als het maar goed wordt verteld. En De Claim, de film van Ditteke Mensink die gisteravond wapperde als een vlag in de top van NPO2, wordt verdraaid goed verteld. Dat is te danken aan slim gebruik van archiefmateriaal, aan het bijna volledig ontbreken van uitleg en kunstgrepen van de maker, maar toch ook zeker aan Lion Tokkie junior.

Samen met een andere zaak, die van de familie Hamburger, draait het in De Claim om zijn strijd om het familiebezit - een werkje van Isaac Israëls - toegewezen te krijgen. Tokkie - tja, zo heet hij nu eenmaal - is een zegen voor de film. Steeds als hij in beeld is, begint het zachtjes te knetteren. De niet aflatende energie die hij steekt in zijn zoektocht naar de waarheid, trilt door in alles wat hij zegt, in alles wat hij doet en in iedere stilte die hij laat vallen.

Wanneer hij spreekt, hoor je de totale overgave van iemand die bezig is de klus van zijn leven te klaren. Iedereen herkent die toon. Uit Man bijt hond bijvoorbeeld, of De rijdende rechter of een ander programma waarin mensen worden geportretteerd voor wie de werkelijkheid zich soms tot hun levenstaak vernauwt. Tokkie wordt in De Claim geen moment zo'n aandoenlijke figuur. Enerzijds komt dat door de ernst van het onderwerp van zijn obsessie, anderzijds door de wijze waarop hij door Mensink wordt geportretteerd: geen moment wordt hij uit zijn tent gelokt. Al zijn hardop uitgesproken gedachten zijn het resultaat van een fascinatie, niet van hardhandig geduw en getrek van een onzichtbare regisseurshand. Soms zie je hem seconden lang met zijn vingers over allerlei oorlogsdocumenten glijden, zoekend naar zijn gelijk. Soms zegt hij 'Raak', of 'Het is rond'. En hoewel er eigenlijk niets te zien is, voelen die scènes als wilde achtervolgingen.

Aan het eind van de zaak , tegelijk het eind van de film , is er een zitting bij de Restitutiecommissie. Ik zal u de uitkomst besparen, want die kent u al. En zo niet, dan moet u De Claim maar snel inhalen.

Kan prima. Het verleden is nooit helemaal voorbij.

V's televisierecensententeam bestaat uit Julien Althuisius, Hanna Bervoets, Gidi Heesakkers, Haro Kraak en, deze week, Frank Heinen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden