De City herrijst

Bouwkranen en drilboren in het financiële hart van Londen: is de crisis voorbij? Bankiers maken weer overuren, maar er is veel veranderd op de werkvloer.

Gerry staat al 27 jaar voor de ingang van Lloyd's of London. Waarschijnlijk is de portier nog de enige persoon in de City, het Londense zakencentrum, die een hoed draagt. Een zwart exemplaar, met gouden versiering van 's werelds grootste verzekeringsmarkt. De jas van zijn driehonderd jaar oude uniform heeft dezelfde kleur rood als die van de guards die de wisseling van de wacht voltrekken bij het koninklijk paleis. 'Of de City is veranderd?' Hij peinst even. 'Wat er binnen die gebouwen gebeurt, weet ik niet, maar ze worden steeds hoger. Ik zie ze dagelijks groeien.'


Crisis, welke crisis? Bouwnijverheid is het eerste wat opvalt bij het betreden van de Square Mile. Het gedril van boren klinkt als de soundtrack van het gebied waar de Londense banken, handelshuizen en verzekeraars sinds mensenheugenis gevestigd zijn. Er komt een metrostation van Crossrail, de nieuwe oost-westlijn, en op bijna elke straathoek verrijzen glanzende kantoren. Te glanzend, soms. De bijna voltooide 'Walkie-Talkie' kwam tijdens de hittegolf vorige week in het nieuws omdat het door haar vorm als een vergrootglas blijkt te werken. Een geparkeerde Jaguar begon te smelten en het tapijt van een kapsalon verschroeide. Bij elke bouwput staan borden met de grote letters 'Improving the image of construction'.


Het zijn niet alleen de bouwbedrijven die hun imago proberen te verbeteren. Sinds de bankencrisis is bankierskastijding uitgegroeid tot een nationaal gezelschapsspel waar politici, de Londense burgemeester Boris Johnson uitgezonderd, enthousiast aan meedoen. De volkswoede richtte zich op de masters of the universe met hun prachtige namen: Fred Goodwin, Bob Diamond en, recenter, Rich Ricci. De City werd een soort hedendaagse melaatsenkolonie. 'Het beeld dat gewone Britten na 2008 van de financiële sector hebben, is negatief', beaamt Roger Gifford, de Lord Mayor van de City, 'maar begint langzaam te verbeteren. Bij financiële professionals die van waar ook ter wereld met Londen handelen, is het imago nooit slecht geweest.'


Rijen spaarders

Hoe slecht het imago was, merkte Laurens Vis toen hij ten tijde van de crisis naar de City ging om leiding te geven aan het filiaal van de KAS Bank. In zijn kantoor vertelt hij dat zijn dierbaren zich afvroegen of dat nu wel verstandig was. De val van Northern Rock vond hij schokkender dan die van Lehman. 'Toen stonden rijen spaarders bij de banken. Ik had niet verwacht dat nog mee te maken. Het raakte de grondvesten van het financiële stelsel. Eens in de zoveel tijd is er een collectieve gekte, een massale vorm van amnesie. Oudere bankiers wisten dat ze Lehman met geen pook moesten aanraken.' Ter illustratie wijst hij uit het raam. 'Zie je dat gebouw? Daar zat de South Sea Company, ten onder gegaan bij de South Sea Bubble, driehonderd jaar geleden.'


Vis heeft nog dagelijks te maken met de gevolgen van de crisis. 'Er heerst een angst dat geld om de verkeerde reden op de verkeerde plek belandt en vervolgens verdwijnt. Er wordt een stuk zorgvuldiger omgegaan met geld van derden. Dat geld is er om te beheren, niet om voor eigen gewin mee te speculeren. De moraal is aan het terugkeren. De tijd is voorbij dat het niet uitmaakte hoe de winst werd gemaakt. Mensen voelen zich nu verplicht om naar de toezichthouder te stappen wanneer ze dingen zien die niet in de haak zijn. Meer in het algemeen kun je stellen dat het vertrouwen in elkaar verdwenen is.'


De versobering brengt een magnifieke regelgeving met zich mee en een vraag naar mensen die kunnen nagaan of de regels worden opgevolgd. Compliance officers (juristen die toetsen of aan de regelgeving wordt voldaan) werden voor de crisis beschouwd als feestverstoorders, maar nu genieten ze respect en kunnen ze door een sterke vraag hoge salarissen eisen. 'Contracten zijn veel dikker dan vroeger en ze moeten naar de letter worden uitgevoerd. Bankiers hebben minder vrijheid van handelen wat dat betreft. Bij het afsluiten van transacties moet tegenwoordig precies inzichtelijk worden gemaakt wie de betrokken partijen zijn. Kortom, er worden enorm veel gegevens verzameld en ik ben weleens nieuwsgierig wat er allemaal mee gebeurt.'


Terwijl de afdelingen compliance en risico zijn gegroeid, lijken alle andere te zijn gekrompen. Werkten er in 2008 nog 350 duizend mensen in de financiële dienstverlening, dat aantal ligt nu bijna 100 duizend lager. 'Er hing een sfeer van angst', herinnert Huzairah Annuar zich, indertijd werkzaam als interne auditor bij de Franse bank Crédit Agricole. 'Zeker op de handelsvloer, waar de hardste klappen vielen. Elke dag reis je dan met angst en onzekerheid naar je werk. Elke dag weer las je in de krant over ontslagrondes. Het bedrijf bezuinigde ondertussen op alles. In 2007 bestond het kerstfeest uit een black-tie gala, met dans en champagne. Een jaar later was iedereen allang blij nog werk te hebben.'


Nachtwerk

De aantrekkingskracht van de financiële wereld is echter onveranderd gebleven. Jonge mensen doen alles om een betrekking te krijgen, liefst bij een van de grote zakenbanken. Soms met fatale gevolgen. Onlangs werd een stagiair van Merrill Lynch na nachten te hebben doorgewerkt dood gevonden in zijn kamertje. 'De City is en blijft natuurlijk een toplocatie', zegt een dertiger die op de afdeling global markets van een grote bank werkt. 'Je hebt veel internationale contacten en speelt een belangrijke rol voor 's werelds grootste bedrijven en fondsenbeheerders. Er is wel een verschil met vroeger. Jonge bankiers zijn zich bewust van hun imago. Tien jaar geleden zou ik hebben gezegd dat ik bankier was, nu zeg ik dat ik voor een bank werk.'


Op de werkvloer ziet hij veranderingen. 'De banencarrousel draait veel langzamer. Oudere werknemers blijven langer op hun post waardoor het voor jonge honden lastiger is om snel carrière te maken. Daar komt bij dat de bank zich bij het werven meer dan ooit richt op de talenten van een paar topuniversiteiten. Hierdoor is de concurrentie groter dan ooit. Het uitdelen van bonussen blijft steeds vaker beperkt tot mensen op sleutelposities. Sowieso wordt er sterk op de kosten gelet.'


Een belangrijke secundaire arbeidsvoorwaarde blijft de Square Mile zelf met al haar Engelse kroegen, Franse restaurants en Italiaanse kleermakers. 'Het prettige is dat het geen puur zakendistrict is waar je alleen komt om te werken', zegt Robert, een Amerikaan met een vlinderdas die een sigaretje staat te roken naast de ingang van een verzekeringskantoor. 'Je kunt zelfs even een kerk binnenlopen als je daar behoefte aan hebt. Het is allemaal een stuk informeler dan toen ik kwam, eind jaren negentig.' Het is te zien. Mannen in pak rijden op Barclays Bikes, spelen pingpong en de aktetas maakt plaats voor de man bag.


En steeds meer mensen gaan ook wonen in de oudste wijk van de Britse hoofdstad. De tijd is voorbij dat het een spookstad was waar je op zondag een kanon kon afschieten zonder iemand te blesseren. Al is de donkere kant van 's werelds financiële centrum nooit ver weg. Begin dit jaar zag de cocktailbar Coq d'Árgent, naast de Bank of England, zich genoodzaakt een hek te plaatsen op het dakterras nadat de laatste vijf jaar vier mensen een dodelijke val hadden gemaakt. Zelfverkozen. En met drank in de hand.


Melkpakken

Eén aspect van de drankcultuur in de City is hetzelfde gebleven. De melkboer maakt 's ochtends nog steeds een rondje langs de kantoren, al zijn de flessen vervangen door pakken. Deze tijdloze charme ontbreekt enkele mijlen oostwaarts in de Docklands. De verlaten pakhuizen, waar Mick Jagger en David Bowie de clip van Dancing in the Street opnamen, hebben na de Big Bang halverwege de jaren tachtig plaatsgemaakt voor Londens tweede zakendistrict, de Docklands. Destijds waren de wolkenkrabbers successymbolen, tegenwoordig lijken ze meer op schandpalen. HSBC? Witwaspraktijken en verkoop van onzinverzekeringen. Barclays? Rentemanipulatie.


En daar is recentelijk JP Morgan Chase bijgekomen, nadat een van haar handelaren, bijgenaamd The London Whale, 6,2 miljard dollar had verspeeld. Dat gebeurde in hetzelfde, mogelijk behekste gebouw waar vijf jaar geleden werknemers van Lehman Brothers met hun dozen naar buiten kwamen lopen. Terwijl de voormalige Lehmanites zich over de zakenwereld en daarbuiten hebben verspreid, zijn de rekenmeesters van PricewaterhouseCoopers in een belendende wolkenkrabber nog steeds bezig met het afwikkelen van het faillissement. Ze willen er niets over kwijt.


'In de tijd voor Lehman was het werk veel avontuurlijker en riskanter. Het was een tijd voor cowboys', zegt een werknemer van een nabijgelegen bank, 'maar de stemming is van de ene op de andere dag veranderd. Alles is nu gericht op het voorkomen van fouten. Elke handeling wordt twee, drie keer gecontroleerd. Het maken van verlies is niet langer acceptabel.'


De nieuwe prudentie brengt ook nieuwe bekommernissen met zich mee. Een veelgehoorde vraag in Londen is nu of het geen verlammende werking heeft op het innovatieve vermogen en of de stad haar leidende positie zal verliezen. Alistair Milne, auteur van The fall of the house of credit. What went wrong in banking and what can be done to repair the damage?, denkt dat het wel mee zal vallen. 'Londen blijft het financiële centrum, zeker op het gebied van valutahandel, geldmarkten en derivaten. Haar infrastructuur is zo goed dat geen stad ook maar in de buurt kan komen. En als andere Europese landen financiële transactiebelasting gaan heffen, wordt Londen alleen maar sterker. Maar het geheugen is kort. Wacht tien, vijftien jaar en we zitten misschien weer in de penarie.'


In zijn glazen poorthuisje wacht de deftige portier van Lloyd's het allemaal rustig af. Het zou hem vooral verheugen als er na alle kostenbesparingen geld overblijft voor een kacheltje. 'In de winter is het hier bar koud.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden