De christenen in Irak gaan het zelf doen

De christenen in Irak pakken de wapens op, want van anderen hoeven ze niets te verwachten tegen Islamitische Staat. Een groep Amerikaanse veteranen staat hen bij.

Christelijke milities bewaken hun partijkantoor in Al Qosh met wapens die zijn betaald door sympathisanten in de VS. Beeld Alex Potter

De Assyrische christenen van Irak gaan het zelf doen, zegt Athra Kado (25). Daarom staan voor hun partijkantoor in Al Qosh vijf forse jongemannen in woestijnkleurig camouflagepak, de machinegeweren strak voor het bovenlijf geklemd. Op de borst van Athra hangt een kralenarmband met 'Free Assyria' naast het heft van een Rambo-mes.

Het handjevol wapens, betaald door sympathisanten in de VS, moet het begin vormen van de Beschermingseenheden van de Vlakte van Nineveh, een christelijke militie die zich opmaakt hun dorpen op Islamitische Staat (IS) te heroveren. Want niemand anders in Irak gaat het voor ze doen, zeggen de acht mannen binnen, die net een maandlang infanterietraining hebben doorlopen.

Naar het voorbeeld van de soennieten, de sjiieten en zelfs de yezidi's beginnen ook de christenen van Irak zich te bewapenen. Zoals de meeste leden van de christelijke minderheid in Irak, zijn ook Athra en zijn maten etnische Assyriërs. De voorouders van deze groep stichtten 4.500 jaar geleden een van de eerste beschavingen op de historische Nineveh-laagvlakten van Irak - een regio die voorkomt in het bijbelboek Genesis. Met hun neus boven een kop thee keuvelen de mannen onderling in een dialect van het Aramees - de taal die ook Jezus Christus zou hebben gesproken. Wat ze bespreken, is zorgwekkend.

Begin augustus bereikte Islamitische Staat bijna Athra's dorpje Al Qosh, een kleine plaats op een heuvel met een groot, wit kruis erbovenop en een weids uitzicht over de groen-bruine Nineveh-laagvlakten eronder. De terreurgroep lanceerde in die dagen een offensief vanuit Mosul, en rolde vanuit daar over andere delen van Nineveh. Koerdische troepen hadden die regio moeten beschermen, maar namen de benen. In hun kielzog ontvluchtten enkele honderdduizenden leden van religieuze en etnische minderheden hun dorpjes.

Beeld Alex Potter

Die gast met de Jezustatoeage

In een rokerige kamer in Dohuk zit een groep westerse ex-militairen klaar voor de strijd tegen IS. Maar vechten mogen ze nog niet voor de christelijke militie. Lees hier het hele verhaal (+).

'De Koerden hebben niet één schot gelost om onze dorpen te beschermen', zegt Athra. 'Ze zeggen dat ze te weinig wapens hadden om Islamitische Staat tegen te houden. Maar op de een of andere manier kunnen ze wel hun eigen gebieden beschermen. Ik weet nog de nacht dat er opeens een hele colonne Koerdische peshmerga­strijders onze kant op kwam, uit de richting van Mosul. Ze reden Al Qosh zó voorbij, zonder een waarschuwing. Wij wisten helemaal niet dat IS ze op de hielen zat.'

Voor Al Qosh liep die nacht met een sisser af: IS stopte haar opmars enkele tientallen kilometers voordat ze het dorp zou bereiken, kennelijk tevreden met de terreinwinst. Maar de aftocht van de Koerden zette kwaad bloed onder sommige Assyriërs. Eerder sloeg ook het Iraakse regeringsleger al op de vlucht, toen Islamitische Staat Mosul veroverde. Athra en zijn vrienden hebben er lering uit getrokken.

Beeld Alex Potter

Ik spreek hier puur op persoonlijke titel', zegt Athra. 'Maar ik kan niet naast een Koerd of een Arabier wonen. Ik kan alleen andere Assyriërs vertrouwen.' En dus hebben ook de Assyrische christenen van Irak geen andere keus dan zelf de wapens op te pakken, en een extra dimensie toe te voegen aan de gewelddadige religieuze en etnische versplintering van hun land. Daarmee sluiten ze zich aan bij de sjiieten, soennieten, Koerden, en andere, kleinere bevolkingsgroepen die besloten hebben het lot in eigen handen te nemen.

Zo ziet een uiteenvallende natie er dus uit: geen vertrouwen in de regering - die wordt gedomineerd door sjiitische moslims en vooral haar eigen belangen dient - of de andere bevolkingsgroepen; iedereen die naar de wapens grijpt; en allerlei groepen met plannen voor zelfbestuur over hun historische geboortegrond.

'Ik denk niet dat Irak als land weer in elkaar gezet kan worden', zegt Marina Ottaway, Irak-specialist bij het Amerikaanse Wilson Center. 'Bagdad geeft niemand echt een reden om deel van Irak te blijven, behalve de sjiieten. De Koerden hebben betere relaties met minderheden. Maar er blijven spanningen. Om eerlijk te zijn hebben minderheden zoals yezidi's en christenen maar twee keuzes: een modus vivendi ontwikkelen met de Koerden, of emigreren.'

Dat laatste doen steeds meer Assyriërs. Irak - en de wijdere regio - stroomt steeds verder leeg; de afgelopen 12 jaar is het aantal christenen afgenomen van 1,5 miljoen naar zo'n 400 duizend. De Nineveh-laagvlakten zijn al duizenden jaren een lappendeken van minderheden - kleine lokale groepen die vasthouden aan hun eigen talen, culturen, en religies. Maar ook uit Al Qosh is een op de vijf inwoners de afgelopen maanden vertrokken. Naar landen als Jordanië of Libanon, of verder - richting Europa of de Verenigde Staten.

Het voortbestaan van een van 's werelds oudste nog levende beschavingen komt daarmee in gevaar - en ze waren de afgelopen eeuw al zo uitgedund. De mannen tellen op hun vingers een hele rij genociden in alleen al de afgelopen eeuw. Die door de Ottomanen begin vorige eeuw, waardoor mogelijk 750 duizend Assyriërs omkwamen. Die in Irak in 1933, waardoor veel Assyriërs vluchtten naar Syrië. De sektarische oorlogen na de val van Saddam Hoessein, die 400 duizend Assyriërs Irak deed ontvluchten.

En nu is er de campagne van IS, die naast de Assyriërs de hele Nineveh-vlakte probeert te ontdoen van de minderheden die al duizenden jaren in het gebied wonen: yezidi's, shabaks, chaldeeërs. 'Dit is ons laatste land', zegt Athra. 'Als er geen Assyriërs in Nineveh meer zijn, dan is er straks geen Assyriër op de wereld meer over. Als we vluchten naar Frankrijk of de VS, dan zullen we opgaan in die samenlevingen. Over vijftig jaar is het dan afgelopen met ons. Waarom laat de internationale gemeenschap dat

Beeld Alex Potter

Zelf zullen Athra en zijn maten vooralsnog weinig verschil maken. Motivatie te over, maar middelen des te minder. Ze hebben inmiddels 571 man getraind, met de hulp van Amerikaanse vrijwilligers, en nog 4.500 staan paraat. Maar de Assyriërs hebben niet de beschikking over een trainingslocatie, fondsen, wapens, of zelfs genoeg kogels. Voor die ene training leenden ze wapens van de Koerden, maar sindsdien hebben ze van Bagdad noch de Koerden hulp gekregen.

De mannen maken zich dan ook geen illusies. Gevraagd of ze een verschil gaan maken, of er over tien jaar nog een Assyrische gemeenschap in Nineveh is, valt de groep stil. We doen ons best, zegt een van hen uiteindelijk. Ashour, een 39-jarige strijder, leunt naar voren en opent zijn handen. 'Het afgelopen jaar heeft 30 tot 40 procent van de Assyriërs het land verlaten', zegt hij. 'De rest zit elders in Irak. Als we niet krijgen waar we om vragen, dan is het binnenkort afgelopen met ons. Daar is geen tien jaar voor nodig.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden