Column

De Charlie Hebdo's zijn dood, leve Voltaire

Beeld -

Heel fijn dat Voltaires Verhandeling over de tolerantie het na de aanslag op Charlie Hebdo zo goed doet. Maar is het ook terecht? Mwah, vindt Wilma de Rek.

De Charlie Hebdo's zijn dood, leve Voltaire: vorige week stoof diens Traité sur la tolerance (verhandeling over de tolerantie) de toptien van best verkochte religieuze boeken van amazon.fr binnen, wat knap is voor een boek van ruim 250 jaar oud.

In NRC Handelsblad sprak Marc Leijendekker het vermoeden uit dat de plotselinge populariteit van het boek alles heeft te maken met dit beroemde citaat: 'Ik ben het voor geen woord eens met wat u zegt, maar ik zal me tot mijn dood inzetten voor uw recht om het te zeggen.' Geweldige zin, alleen is hij in de hele Traité sur la tolérance niet te vinden. Vermoedelijk, schrijft Leijendekker, is het citaat afkomstig uit The Friends of Voltaire van Voltaires Britse biografe Evelyn ­Beatrice Hall.

Wie het boek in het Nederlands wil lezen moet nog een weekje geduld hebben: op 30 januari brengt uitgeverij Van Gennep het uit als e-book, te koop voor 6 euro en 25 centen. Lees in afwachting daarvan komende week vooral eerst even Het verdorven genootschap van Philipp Blom, in 2011 verschenen bij De Bezige Bij.

Dat is niet alleen een schitterend portret van de denkers en schrijvers die in de 18de eeuw in de salons van Parijs discussieerden over God, wetenschap en de mens, maar schetst ook een ontluisterend beeld van Voltaire als rijke en jaloerse snob die vooral zijn eigen vrijheid van meningsuiting belangrijk vond: 'Voltaire was zonder enige twijfel de invloedrijkste en bekendste figuur van de Verlichting, maar zijn filosofische bijdrage stelt niet veel meer voor dan een flinke dosis gezond verstand met wat ironische geestigheden.'

Volgens Blom waren de echte voormannen van de Verlichting Denis Diderot - drijvende kracht achter de fameuze Encyclopédie - en Paul-Henri Thiry d'Holbach, auteur van Le Christinianisme dévoilé, een voor die tijd ongekend harde aanval op het christendom ('schadelijke onzin die mensen tot slaaf maakt van een illusoire macht', aldus Holbach): het boek kon alleen in het diepste geheim worden gedrukt en verspreid.

Of de mannen van Charlie Hebdo het ooit hebben gelezen, weet ik niet; vast en zeker zullen ze weinig bezwaar hebben gehad tegen het baanbrekende werk waarin God voor het eerst werd afgeschilderd als despoot en tiran.

Wie er wel groot bezwaar tegen had, was Voltaire. Slecht geschreven vond hij het, en, belangrijker: inhoudelijk druiste het geheel tegen zijn principes in. 'Dit boek leidt tot atheïsme', schreef hij verontwaardigd aan een vriend, 'en dat verafschuw ik. Ik keur dit boek af omdat de auteur veel te scherp stelling neemt tegen overheid en kerk. Van mensen die denken zoals hij kan alleen maar anarchie komen.' De makers van Charlie Hebdo zouden aan Voltaire nog een zware dobber hebben gehad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden