De chaotische overgang van Trump is geen uitzondering

Transitie van Obama naar Trump

Het overgangsteam van Donald Trump moest opnieuw beginnen nadat leider Chris Christie de deur was gewezen. De ophef erover is misplaatst, verklaart transitiedeskundige David Eagles. 'Outsiders zonder ervaring stellen goede vragen.'

Na een roerige eerste week van vereffende rekeningen en radicale benoemingen door het team-Trump oordeelt David Eagles, directeur van het Center for Presidential Transition van het onpartijdige Partnership for Public Service in Washington opmerkelijk mild over de nieuwkomers in het Witte Huis. 'Het is normaal dat de spanningen in zo'n team na de verkiezing loskomen. Dat is het proces. De hiërarchie wordt opnieuw bepaald. Ik zou het geen gevecht willen noemen.'

Eagles (36), die vier jaar geleden het transitieteam van Mitt Romney leidde en toen al vóór de verkiezingen een kandidaatregering van zeshonderd man klaar had staan - die nooit aantrad - leidt nu een onpartijdig instituut in Washington dat beide presidentskandidaten heeft geholpen. Het doel is een zo glad mogelijke overgang naar het Witte Huis, zonder aanzien des persoons - het landsbestuur staat voorop.

'Dit is de grootste overname ter wereld, van een organisatie met een begroting van 4.000 miljard dollar, met 4 miljoen werknemers in honderden afdelingen, van wie de nieuwe baas er 4.000 moet benoemen', zegt Eagles. 'Tijdens zo'n overname moeten veel beslissingen worden genomen. Dat kan er chaotisch uit zien.'

Chris Christie, Kellyanne Conway, Stephen Bammon en Hope Hicks luisteren naar Donald Trump tijdens een toespraak op een verkiezingsfeest in New York op 8 november 2016. Foto anp

Niets geregeld

Bedacht moet worden dat in Amerika ook veel ambtenaren worden vervangen na wisseling van de wacht. Van ambassadeurs tot inlichtingendirecteuren, van het milieuopperhoofd tot de baas van de politie: de benoemingen zijn allemaal politiek. Pas in de lagen daaronder geldt de continuïteit van de vierde macht.

Historisch verliepen presidentiële transities altijd geïmproviseerd chaotisch. Er was niets geregeld. De uitgaande president en zijn staf deden vaak weinig om de binnenkomende president te begeleiden, en de binnenkomende president dacht vaak dat hij de uitgaande niet nodig had. 'Deze ontmoeting heeft weinig aan mijn kennis toegevoegd, en mijn planning voor het nieuwe kabinet niet veranderd', schreef Dwight Eisenhower in zijn memoires over de ontmoeting met voorganger Harry Truman. 'Ik heb de President toch maar bedankt voor de medewerking.'

'Transities zijn nooit echt goed gegaan', zegt Eagles. George W. Bush heeft een eerste poging gedaan het te professionaliseren, maar deze transitie wordt echt anders, zegt hij. 'Er is wetgeving gekomen om het te structureren. Vroeger gebeurde er helemaal niets tot de dag van de verkiezingen. Nu zijn we al maanden bezig. De uitgaande president is verplicht al maanden voor de verkiezingen te overleggen met de teams van de twee kandidaten. Die hebben voor de stembusgang al drie of vier keer vergaderd met verschillende overheidsdiensten. Wie komt er, wie gaat er, dat soort dingen. Ook het transititieteam van Trump is al maanden bezig.'

Alleen werd dat team geleid door Chris Christie, de gouverneur van New Jersey, die een schandaal rond een verkeersopstopping moest verwerken en niet lekker lag bij Trumps invloedrijke schoonzoon, Jared Kushner. Sterker nog: juist omdat hij niet lekker lag, mocht hij het transitieteam leiden. Ten tijde van de benoeming was dat een klusje in de marge, waarmee Christie van het podium verdween; bovendien geloofden weinig campagneleiders dat het zover zou komen. Na Trumps verkiezing werden Christie en zijn getrouwen alsnog aan de kant gezet en kreeg aanstaand vice-president Mike Pence de leiding over de overname.

Geheimhouding

Ineens moest een groep nieuwe mensen met de ambtenaren en Obama's staf gaan praten. Er moesten nieuwe geheimhoudingsverklaringen worden getekend - Pence tekende de zijne woensdag pas. 'Dat is in te halen', zegt Eagles. De komende weken zijn doorslaggevend. De benoeming van de stafchef, Reince Priebus, was precies op tijd. Nu moet het kabinet worden gevuld.'

Eagles, nog steeds bij de transitie betrokken, wil bij de inauguratie honderd belangrijke functies hebben gevuld (de Senaat moet duizend benoemingen goedkeuren). 'Obama had er op dat moment zeven - wat veel was.'

Hoewel de benoemingen door veel waarnemers kritisch zijn ontvangen, ziet Eagles ze vooral als een opmaat van een grote normalisatie. 'Het silly season van de campagne is voorbij. Nu is het tijd het land te besturen. Regeren is groter dan politiek.'

En ja, er worden meer mensen van buiten DC gehaald. Eagles noemt dat 'geografische diversiteit' - een nieuwe opvatting van dat politiek correcte begrip dat vaker slaat op etniciteit, sekse of seksuele voorkeur. 'Ze hebben minder ervaring dan normaal. Maar dat is oké. Dat krijg je met een outsider. Ze stellen wel goede vragen.'

Is het dan een vriendelijke of vijandige overname? Eagles lacht. 'Trumps campagne had voor de verkiezingen twee scripts. In het ene was de Senaat in Democratische handen, in het andere in Republikeinse. In het eerste geval moet je meer werken met bestaande mensen. We zitten nu in het tweede scenario, de onvriendelijke overname. Dat betekent: met benoemingen van nieuwe outsiders.'

En laat de zittende ambtelijke macht dat over zijn kant gaan? Accepteert het milieuagentschap EPA een klimaatscepticus aan het roer? 'Ik geloof oprecht dat carrière-ambtenaren van levensbelang zijn voor de uitvoering van het beleid', zegt Eagles, die zowel onder George W. Bush als onder Obama adviseur was op het ministerie van Huisvesting en Stedelijke Ontwikkeling. 'Om de vier of acht jaar komt er een nieuwe partij aan de macht, met nieuw beleid. Die moet je dienen, daar ben je civil servant voor.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.