De chaos van een liefdesleven

Hij dichtte over zijn scheiding, scheidde toch niet, en nu weer wel. Erik Jan Harmens dicht nog één keer over het einde van zijn huwelijk.

je bent een bijl ik wil je likken


bekommerd om ooit ons


kouder dan mijn vader


al kankerlang onder de grond


als ik je aanraak zeg je au


op zo'n manier dat ik het wil verbinden


uiteindelijk sta je niet met lege handen


maar wat je vasthoudt wil je niet hebben


Uit: Open mond

Erik Jan Harmens (43) zit aan tafel in zijn woning in Landsmeer - of nee, het is de woning van zijn vrouw en twee kinderen. Hijzelf woont er niet meer. Sinds april slaapt hij afwisselend bij zijn moeder in Alphen aan den Rijn, bij vrienden en in een stacaravan in Den Ilp, een dorp verderop.


Over de scheiding gaat zijn nieuwe gedichtenbundel, Open mond. Niet letterlijk, natuurlijk. 'Ik heb een bundel over mijn overleden vader geschreven, maar in de kritieken dachten ze dat het over een of andere fascist ging. Dus zo duidelijk is het allemaal niet. Maar dit is wel een bundel van de gescheiden man die in zijn tijdelijke woninkje zit, letterlijk met open mond naar buiten kijkt en denkt: wat is mij in vre-des-naam overkomen? Die ik-figuur lijkt verdacht veel op mij. De open mond komt steeds terug. Deze gedichten gaan over dingen die je had willen zeggen maar niet zei, of dingen die je wel zei, maar niet had willen zeggen. De chaos van een liefdesleven.'


Het is niet de eerste keer dat Harmens een gedichtenbundel over zijn scheiding schreef. Eerder maakte hij Echte mannen scheiden niet, samen met zanger Rick de Leeuw. Toen die bundel in 2012 verscheen, was De Leeuw inderdaad gescheiden. Harmens was terug bij zijn vrouw. 'Gelukkiger dan ooit', zei hij toen.


Hond Pleun ligt in de mand, Harmens roert in zijn oploskoffie. 'Ik ben hier nu een paar dagen per week. Voor de rest zwerf ik een beetje. Ik heb die stacaravan, maar daar ga ik over drie dagen uit omdat het te koud wordt. Mijn ex en ik zijn nu best ver met alles, dus ik ben er vrij zeker van dat ik vóór de jaarwisseling een woning heb.' Binnensmonds: 'Ja, ja, ja.'


Je gaat nu wel echt scheiden?

'Ja. Dat is wel duidelijk, al heeft het lang geduurd. Dat is het moeilijke, als je niet gaat vechtscheiden, maar op een harmonieuze manier uit elkaar gaat. Dan is het lastig loskomen van de ander. Het heeft jaren gekost.'


Erik Jan Harmens (43) werd in 2002 bekend als de eerste Nederlands kampioen poetry slam. 'Veel dichters waren verontwaardigd; ze vonden dat poëzie niet is bedoeld om mee te winnen. Humor, seks en geweld in gedichten - schijnt allemaal niet te mogen, maar ik doe het toch. Binnen de traditionele poëziewereld bestaat een strak idee van wat poëzie zou moeten zijn. Veel gedichten lijken daardoor op elkaar; een beetje mistig, maar niet te, met vaak een soort woordgrapje aan het eind. Taalgrapperij. Daar zouden dichters zich niet mee moeten bezighouden.'


Waarmee wel?

'Met het bezingen van het nu en het vernieuwen van de taal. Ik wil geen poëzie maken die vijftig jaar geleden kan zijn geschreven. Daarom ben ik niet geïnteresseerd in poëzie over boomschors, maar wel in poëzie over vreemdelingenhaat. Ik vind dat in een gure tijd de poëzie ook guur moet zijn. Verder vind ik het belangrijk dat een dichter niet bang is. Ik ben een groot bewonderaar van De Jeugd van Tegenwoordig: ze durven, zijn ongelooflijk creatief en hebben plezier. Dat avantgardistische mis ik soms in de literatuur.'


Had die stacaravan nog iets van romantiek?

'Helemaal niet. Het ding staat letterlijk achter een autogarage, in z'n eentje. Ik heb er geen mens ontvangen. Ik heb het alleen even aan mijn moeder, zus en broer laten zien, mijn zoon heeft er één nacht geslapen. Verder is niemand er geweest. Ik kon er fijn schrijven, boeken lezen en Sopranos kijken, maar ik vond het sneu om er mensen te ontvangen - dan zou het ineens wel héél erg een stacaravan worden, zeg maar.'


Je woonde ook een tijdje bij je moeder in Alphen aan den Rijn.

'Ik heb de liefste moeder van de wereld, maar het is niet goed om als 43-jarige man terug naar je moeder te gaan. Op dat moment kon ik niet anders, als ik het goed wilde doen. Bij anderen zie ik scheidingen misgaan omdat mensen haast hebben, gaan roepen dat ze recht hebben op van alles. Dat gaat ten koste van henzelf, van de kinderen. Daarom heb ik een tijdje overal en nergens gewoond. En ik heb gewoon een ruimte hier in huis. Dat kan. We steken elkaar niet de ogen uit.'


Het blijft vreemd: eerst schrijf je een bundel over je scheiding, daarna zeg je in interviews terug te zijn bij je vrouw en nooit zo gelukkig te zijn geweest, en uiteindelijk, twee jaar later, ga je alsnog scheiden.

Zucht. 'Nee, het is niet erg consistent.' Grinnikt. 'Mijn ex-vrouw en ik hebben het gewoon heel erg geprobeerd. Dat vonden we belangrijker dan een consistent verhaal. Toen Echte mannen scheiden niet op het punt van verschijnen stond en wij weer bij elkaar waren, dacht ik: niet handig dit, voor de achterflap. En nu moet ik zeggen: we zijn alsnog uit elkaar. Daar is natuurlijk geen chocola van te maken.'


Je bent een twijfelaar?

'Ik twijfel de hele dag. Over alles. Ik kies wel, omdat het anders niet opschiet. Maar daarna denk ik altijd: wat als ik het andere had gedaan? Bij grote en kleine dingen, bij elk kledingstuk dat ik koop. Behalve tijdens het schrijven. Dan weet ik precies welke zin goed is en welke niet.'


Naast dichter is Harmens ook corporate writer bij een financieel communicatiebureau, hij maakt media-analyses voor grote bedrijven. 'Ik werk nu halve dagen, omdat ik een negatief aantal uren per week overhield. Dat brak me op.'


Met zijn gedichten is hij voortdurend bezig, ook tijdens het lezen van de Financial Times. 'Het is soms vermoeiend, dat ik bij alles denk: kan ik dit gebruiken? Als ik die knop af en toe niet omzet, word ik knettergek. Want je moet ook gewoon léven. Ik ben bezeten van dichten. Echt bezeten. Aan de ene kant is dat goed, aan de andere kant wil ik er ook niet aan onderdoor gaan, en ik loop wel dat risico.'


Waarom?

'De persoon die in de stacaravan woont - ik - gaat vervolgens kijken hoe hij die stacaravan in een gedicht kan fietsen. Dus dan zit ik te schrijven, maar tegelijkertijd heb ik het koud, is het gas op en ik denk: waar de fuck haal ik een gasfles en hoe sluit ik die vervolgens aan? Als ik niet de hele tijd aan het dichten was, was ik die gasfles allang gaan kopen. Dat is normáál leven. Wat ik doe, is niet normaal leven. Het is ongezond om jezelf de hele tijd te beschouwen terwijl je aan het leven bent.'


Open mond was de eerste bundel die Harmens compleet nuchter schreef. 'Als je drinkt en schrijft, lijkt wat je schrijft briljant. De volgende dag is het dat natuurlijk niet. Ik vond dat ik te veel dronk, ja, het was belangrijk daar een keer een keuze in te maken. Ik heb er jaren over nagedacht, want alles wat ik doe, is ermee doordrenkt; boekenfeestjes, recepties, afspraken met vrienden. Ik voel me niet herboren, natuurlijk is het een worsteling. Maar ik ben er het grootste deel van de uren van overtuigd dat dit het goede is. Ik vind schrijven belangrijker dan drinken. Dat is een duidelijke keuze. Er zijn ook dichters die willen schrijven, maar nooit wat publiceren omdat ze te dronken zijn.'


Harmens gaat nu een jaartje niet dichten, heeft hij zich voorgenomen. 'Héérlijk. Omdat die knop dan uit kan. Ik kan nu echt een jaar gaan léven, zeg maar. En ik ga nooit meer schrijven over mijn scheiding. Dat is echt afgerond. Mijn volgende gedichten worden liefdesgedichten.'


Best een gek voornemen, voor iemand die net gescheiden is, toch?

'Nee hoor, heel logisch. Ik ben nu alleen, dus op een gegeven moment zal ik wel iemand treffen die mooi is, ofzo, en die ga ik dan bezingen. Dat is mijn plan. Eigenlijk zoek ik een model, zoals een schilder een model zoekt. Ik hoef geen enorme relatie, maar een model zou goed zijn.'


Erik Jan Harmens: Open mond.

Lebowski; euro 15,-.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden