Nieuws

De centrale eindexamens gaan van start: zijn leerlingen er klaar voor na drie weerbarstige schooljaren?

Donderdag beginnen zo’n 188 duizend scholieren aan hun centrale eindexamen. Ze hebben drie pittige schooljaren vol coronamaatregelen en lesuitval achter de rug. Zal dit zijn weerslag hebben op de resultaten? En gaan zo alle remmen los als de uitslagen binnen zijn? Vijf vragen.

Irene de Zwaan
Eindexamenleerlingen van de 2College Jozefmavo in Tilburg genieten van een barbecue om even te ontspannen voor de examens beginnen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Eindexamenleerlingen van de 2College Jozefmavo in Tilburg genieten van een barbecue om even te ontspannen voor de examens beginnen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Gelden ook dit jaar versoepelde eindexamenregels vanwege corona?

Ja, net als vorig jaar mogen leerlingen om te beginnen een extra vak herkansen – in totaal zijn dat dus twee herkansingen in plaats van één. Ook mogen ze de examens spreiden over twee tijdvakken. De eerste periode begint donderdag en loopt tot 30 mei, dan is er nog een tweede tijdvak van 13 tot 24 juni. Door hun vakken te spreiden hebben leerlingen meer voorbereidingstijd, maar duurt de examentijd ook langer.

Als de uitslagen binnen zijn en een leerling is gezakt, dan kan hij één vak met een onvoldoende wegstrepen. Dit vak (het mag geen kernvak zijn, zoals Nederlands, Engels of wiskunde) blijft wel zichtbaar op de cijferlijst, maar de uitslag telt niet mee. Vorig jaar slaagde zo’n 10 procent van de leerlingen dankzij deze ‘duimregeling’.

Kamerleden van onder meer de VVD en het CDA spraken hun twijfels uit over een verlenging van de regeling, omdat ze vrezen dat een diploma hierdoor minder waard wordt. Toch vond minister van Onderwijs Dennis Wiersma het gerechtvaardigd om eindexamenkandidaten weer de kans te geven een vak weg te strepen, omdat veel scholen te maken hebben gehad met lesuitval door ziekte en quarantaine van leerlingen en leraren.

‘Deze omstandigheden komen bovenop de gevolgen van corona op het onderwijs die deze examenleerlingen al tweeënhalf jaar ervaren, die ook hun weerslag hebben op de mentale gezondheid van leerlingen’, schreef Wiersma begin dit jaar aan de Kamer.

Hebben de coronamaatregelen effect gehad op de leerprestaties van scholieren?

Dat is lastig te zeggen. Waar in het basisonderwijs elke zes maanden voortgangstoetsen onder leerlingen worden afgenomen, kent het voortgezet onderwijs dergelijke vaste meetmomenten niet. ‘Van de middelbare scholen die leerlingen wel voortgangstoetsen laten afleggen, weten we dat er achterstanden zijn ontstaan op het gebied van basisvaardigheden als rekenen, schrijven en begrijpend lezen’, zegt Martijn Meeter, hoogleraar onderwijswetenschappen aan de Vrije Universiteit. ‘Die achterstanden waren het grootst op het vmbo.’

Maar vorig jaar had dit geen gevolgen voor de slagingspercentages: in 2021 slaagde, met de versoepelde examenregeling, gemiddeld 94,8 procent van de eindexamenleerlingen. In de periode 2015-2019 slaagde 92,2 procent.

In 2020 werd, kort na de uitbraak van de coronapandemie, het centraal eindexamen helemaal geschrapt en slaagden nagenoeg alle leerlingen op basis van het schoolexamen, dat bestaat uit een gemiddelde van meerdere toetsen die in de afgelopen twee jaar zijn afgenomen.

Ondervinden leerlingen uit de coronalichting problemen als ze doorstromen naar het vervolgonderwijs?

Daar is geen bewijs voor, stelt hoogleraar Martijn Meeter. Hij verwijst naar een voorbeeld uit 1968 uit Frankrijk, waar als gevolg van stakingen in dat jaar het eindexamen niet doorging. Het gevolg: meer jongeren gingen studeren, wat leidde tot een jaargang met meer economisch succes ten opzichte van de lichtingen daarvoor.

Het ziet ernaar uit dat ook de ‘coronascholieren’ moeiteloos doorstromen naar vervolgonderwijs. ‘Tot nu toe is er geen enkele indicatie dan hun cijfers lager zijn of de uitval hoger is’, zegt Meeter. ‘Het enige is dat docenten klagen dat deze studenten passiever zijn en een grote voorkeur hebben voor online-onderwijs. Blijkbaar hebben veel studenten dat toch als prettig ervaren.’

Hoe is het gesteld met de examenstress?

Het is voor veel scholieren een grote opluchting dat ook dit jaar weer versoepelingen gelden voor de eindexamens, zegt Iben Maas, voorzitter van het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS). ‘Aan het begin van het jaar, toen dit nog niet duidelijk was, heb ik heel veel scholieren gesproken die zeiden: regel iets, we gaan het op deze manier niet halen. Nu is er meer rust, maar examens blijven natuurlijk altijd spannend.’

Maas (16 jaar, 5 vwo) merkt wel dat scholieren minder vertrouwen hebben in zichzelf. ‘Iedereen heeft de afgelopen tijd vooral achter een laptop gezeten. De informatie is minder blijven hangen en sommigen zijn door al dat online-onderwijs hun motivatie verloren.’

Ook Frank Kraus, directeur van de 2College Jozefmavo in Tilburg, proeft in de gangen dat sommige scholieren twijfelen of ze wel goed genoeg zijn voorbereid op hun examens. Van de mogelijkheid om deel te nemen aan ‘het extra lesuurtje op dinsdag’, bedoeld om eventuele achterstanden in te halen, werd afgelopen jaar gretig gebruik gemaakt. ‘Het was op vrijwillige basis, toch kwam nagenoeg de helft van de 136 eindexamenkandidaten opdagen.’

Scholieren zijn hun ritme kwijtgeraakt, zegt Kraus. Toch heeft hij volop vertrouwen in de capaciteiten van zijn leerlingen. ‘Ze hebben ook heel veel geleerd van deze tijd. Ze weten nu dat ze niets cadeau krijgen, dat ze zelf keuzes moeten maken en ervoor moeten gaan. Er is een nieuwe energie vrijgekomen.’

Zal er na drie corona-schooljaren extra hard worden gefeest als de uitslagen binnen zijn?

‘Ik denk het wel’, zegt Iben Maas van het LAKS. ‘In mijn omgeving hoor ik vooral: nog 1,5 maand bikkelen en dan gaan we los!’ Ook de leerlingen van de 2College Jozefmavo in Tilburg staan te popelen om te feesten, weet directeur Frank Kraus. ‘Uit solidariteit wachten we eerst alle uitslagen af, dus ook die van de scholieren die ervoor kiezen om examens in het tweede tijdvak te doen. Dat betekent dat we het pas op 15 juli kunnen vieren.’

De gevreesde examenstunt heeft de schoolleiding dit jaar ‘afgekocht’ door scholieren twee dagen voor het eerste examen te verleiden tot een dagje Efteling, gevolgd door een ‘reusachtige barbecue’.

Of leerlingen die tijd niet beter hadden kunnen gebruiken om te studeren? ‘Welnee’, zegt Kraus. ‘Op deze manier konden leerlingen nog even ontspannen en hebben ze het gevoel gekregen dat ze samen iets afsluiten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden