De campagne had een hoog show-gehalte

DEN HAAG - Politieke partijen hebben hun campagne voor de statenverkiezingen tot in detail uitgestippeld. Vanavond weten ze of hun strategie heeft gewerkt.

Henk Bleker bezocht deze week de boerderij van Annemarie, bekend van Boer zoekt Vrouw. © anp Beeld
Henk Bleker bezocht deze week de boerderij van Annemarie, bekend van Boer zoekt Vrouw. © anp

Zes stellingen. Allemaal door de politici zelf bedacht. Wie graag over de stelling wil debatteren, moet drukken op de groene knop. Lekker spontaan dus, volgens de makers van het verkiezingsdebat van Pauw & Witteman dat enkele weken geleden werd uitgezonden.

Alleen was er weinig impulsiefs aan. De politici hadden vooraf al met elkaar afgesproken wie bij welke stelling op de groene knop zou drukken. Pijnlijk werd het toen Jolande Sap (GroenLinks) op rood (niet reageren) drukte. Terwijl ze juist wel met Elco Brinkman (CDA) in debat zou gaan. De regie zette het signaal snel op groen.

Polonaise
Politici die in polonaise door het beeldscherm liepen - letterlijk in het geval van PvdA'er Job Cohen. 'Spontaan' lepelden ze hun boodschappen op en discussieerden ze met concurrenten. Maar zo spontaan was het niet wat de kiezer zag. Maanden van tevoren hadden de politieke partijen besloten waarover ze het wel en niet wilden hebben.

En vooral met wie ze het daarover wilden hebben. De VVD over economie en veiligheid, liefst alleen met de PvdA en SP. Lekker tegen elkaar afzetten. Dat is wel zo helder voor de kiezer. Het komt de twee linkse partijen ook goed uit. De PvdA had al langer bedacht dat 'het eerlijker moet'. De SP wilde 'een protest'. Dat gaat nu eenmaal makkelijker tegenover de economisch rechtse VVD.

D66 en de VVD
Urenlang is hierover vergaderd tussen de programmamakers, leden van de campagneteams en debatleiders. Er waren vooraf al winnaars en verliezers, GroenLinks had daarbij het nakijken. De partij is immers ook voor ingrepen in het ontslagrecht en de WW, net als de coalitie. Iets waar de PvdA en de SP fel tegen fulmineren.

GroenLinks is een tikkeltje te liberaal geworden voor de VVD. Voor je het weet, snoept de partij zetels af. Vandaar dat D66 een steevast 'nee' kreeg op verzoeken om met de VVD in de media te debatteren.

Lastenverzwaring
De vrijzinnige leider Alexander Pechtold gaf zich niet gewonnen. Over onderwijs en economie wilde hij praten. Liefst met VVD-premier Mark Rutte. Geen gelegenheid liet D66 onbenut om dan maar desnoods te debatteren met de minister-president in de grote vergaderzaal van de Tweede Kamer. Over de lastenverzwaring wil hij het hebben met de premier.

De VVD liet het debatwerk over aan Loek Hermans (lijsttrekker Eerste Kamer) die zichtbaar moeite had met scherpe debatten. Toch hebben de liberalen er geen spijt van, zeggen ze nog steeds.

De 'premierbonus' (Rutte) werd selectief ingezet: een kritiekloos interview bij Joost Eerdmans van de rechtse omroep WNL, een uurtje alleen en zonder lastige opposanten bij Pauw & Witteman, en een 'debat' in De Telegraaf met Maxime Verhagen - nu één van de vele gezichten van het CDA. Dat laatste kan ook wel beschouwd worden als een steuntje in de rug voor de christen-democraten.

Sappelen voor het CDA
Want dat de campagne van het CDA niet echt lekker loopt, is voor iedereen duidelijk. Voorgaande jaren kon de partij nog profiteren van de premierbonus (in de persoon van Jan Peter Balkenende). Maar nu is het sappelen als derde partij. Al had Verhagen gewild, geen tv-programma was bereid hem een uur aan het woord te laten. De programmamakers wilden Rutte.

Dus zette het CDA zoveel mogelijk gezichten in, waar het maar kon. Staatssecretaris Henk Bleker in De Wereld Draait Door of Pauw & Witteman, en een dozijn Kamerleden in spel- en interviewshows. Elco Brinkman (lijsttrekker Eerste Kamer) moest de debatten doen. Op economisch terrein probeerde hij de partij af te zetten tegen de kille hervormingen van de VVD. Tegelijkertijd trachtte het CDA de oppositie weg te zetten als 'onverantwoorde niet-bezuinigers'. Een lastige spagaat.

Integratie
Zo'n zelfde houding heeft het CDA tegenover het vraagstuk van integratie. Hard en rechtvaardig. Alleen waren er dit keer weinig partijen die warmliepen voor dat onderwerp. Ja, Wilders. Maar de VVD en de PvdA weten dat ze het onderspit delven tegenover de PVV. D66 heeft een andere prioriteitenlijst. GroenLinks debatteerde wel tweemaal over hoofddoekjes met PVV-lijsttrekker Machiel de Graaf.

Saillant detail: ook in de verkiezingen voor de Tweede Kamer in juni vorig jaar probeerden enkele partijen sociaal-economische onderwerpen op de agenda te zetten. Behendig fietste Wilders daar doorheen door 'de massa-immigratie' weer aan de orde te stellen. Hij ging er met de buit vandoor, en werd gedoger van het kabinet-Rutte.

Wetten van Hilversum
Want ondanks alle planning blijkt een campagne altijd lastig te regisseren. Pas vanavond weten de partijen of hun strategie heeft gewerkt. De opkomst bij de provinciale statenverkiezingen is doorgaans laag. De vrees bij alle partijen is groot dat de achterban niet komt opdagen. Vandaar de bewuste keuze voor weinig inhoudelijk debat, en veel credo's in de hoop dat die blijven hangen in de hoofden van de kiezers.

Werd het daardoor een verkiezingscampagne met een te hoog showgehalte? Ook in de campagneteams wordt daarover geklaagd. Overgeleverd aan de wetten van Hilversum (zoals het drukken op de groene knop) is er weinig ruimte om je punten echt te kunnen maken, zeggen de partijen.

Maar het kan altijd erger. Er waren ook partijen die niet eens mochten meedoen aan de debatten op tv. Arme Jan Nagel van 50Plus. Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren liet het er niet bij zitten en spande een kort geding aan tegen de NOS. Dat verloor ze. Maar ze heeft in elk geval aan haar achterban laten zien dat ze er nog is.
Van onze verslaggeefster Kim van Keken

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden