De Caesar van cyberspace

Een film over een nerd die miljardair werd, trekt volle zalen in Amerika. Mark Zuckerberg gruwt van de ophef over 'zijn' Facebook, een vriendennetwerk met 500 miljoen leden. 'Het is allemaal niet zo dramatisch.' Door Peter van Ammelrooy

Bioscoopbezoekers in de Verenigde Staten konden afgelopen weekeinde kiezen uit vier nieuwe griezelfilms. De best bezochte film was desondanks The Social Network; het portret van een briljante, egocentrische nerd die op het idee kwam voor 's werelds populairste sociale netwerk, nadat hij was gedumpt door zijn vriendinnetje.


In de film sneuvelen geen zombies. Niemand wordt erin belaagd door psychopaten. Het script is grotendeels op ware feiten gebaseerd. Om die reden is het wél een griezelfilm. Horror voor de zonderling die ongewild zijn leven op het grote doek ziet verbeeld. The Social Network gaat over zijn schepping: Facebook. Zijn naam: Mark Zuckerberg.


Zijn Facebook is een economisch fenomeen. De toen 20-jarige Zuckerberg begon de website in 2004, vanuit een studentenhuis in Cambridge. Zijn studie aan de Harvard University brak hij af.


Toen Facebook uit zijn voegen barstte, verhuisde het bedrijf naar Palo Alto, het epicentrum van de internetrevolutie. Ook daar is de onderneming al weer weg. Steeds is er een groter kantoor nodig. Zuckerberg is anno 2010 de baas van 1.400 werknemers.


Facebook is een zelfstandige onderneming. Het hoeft geen winst- of omzetcijfers te publiceren. Een betrouwbare schatting houdt de omzet op 1,1 miljard dollar. Een beursgang zal 34 miljard tot 40 miljard dollar opbrengen. Een kwart van de aandelen is in handen van Mark Zuckerberg.


Facebook is vooral een ongekend cultureel en maatschappelijk fenomeen. Wereldwijd heeft het netwerk een half miljard gebruikers. Zij hebben een profiel aangemaakt met persoonlijke gegevens, zoals naam, leeftijd, woonplaats, muzikale voorkeur, literaire smaak, aangevuld met foto's en videofilmpjes. Velen delen die informatie letterlijk met de hele wereld.


Anderen bepalen liever zelf wie ze wel of geen toegang geven. Ze bevrienden andere leden of 'ontvrienden' ze. Deze laatste term is zo ingeburgerd in de Engelse taal dat het werkwoord inmiddels door de redactie van Oxford Dictionary of English is opgenomen in het woordenboek.


Een suggestie om ook een ander aan Facebook gerelateerd neologisme op te nemen, heeft het niet gehaald. Het is een synoniem voor 'iemand beduvelen': to Zuckerberg.


Het begrip valt niet in The Social Network. Het had wel gekund. De film neemt de toeschouwer terug naar de beginjaren van Facebook. Naar 2003, als de vriendin van Mark Zuckerberg, Erica, op het punt staat hem te verlaten na een knetterende ruzie.


'Luister', zegt de film-Erica. 'Je zult ooit succesvol zijn en rijk. Maar je zult altijd denken dat meisjes je niet leuk vinden omdat je een nerd bent. Ik kan je zeggen, uit de grond van mijn hart, dat dát niet waar is. Het is omdat je een klootzak bent.'


Subtiele wraak

Diezelfde nacht bedenkt de gekwetste Zuckerberg een website om subtiel wraak te nemen voor álle blauwtjes die hij ooit heeft gelopen. Op Facemash moeten bezoekers steeds de 'mooiste' kiezen uit twee foto's van studentes van Harvard. Zuckerberg plundert daarvoor de digitale smoelenboeken van de universiteit. Zo groot is de toeloop op Facemash, dat de servers van Harvards het begeven.


Het universiteitsbestuur roept de tweedejaars op het matje; op het nippertje voorkomt Zuckerberg een schorsing van een half jaar. De stunt trekt de aandacht van drie ouderejaars, die hem vragen een sociaal netwerk voor de universiteitsbevolking te ontwikkelen.


Als Zuckerberg achter hun rug om een eigen website begint, dan nog thefacebook.com geheten, en uitbreidt naar andere universiteiten, beschuldigt het drietal hem van diefstal. Dat zal jaren daarna tot een rechtszaak leiden, die Facebook in stilte schikt.


In de film is te zien hoe Zuckerberg niet alleen in onmin raakt met dit trio, maar ook met medeoprichters, geldschieters en vrienden. De film eindigt in het kantoor van Facebooks advocaten, waar net is besloten om een potentiële miljardenclaim af te kopen.


Vanaf een computer verstuurt de hoofdpersoon een Facebook-uitnodiging aan zijn ex, Erica. Zuckerberg blijft zijn profielpagina verversen, om te zien of ze die heeft geaccepteerd. Maar een antwoord krijgt hij niet.


Nauwkeurig beeld

Volgens vriend en vijand schildert de film een aangezet, maar niet geheel onnauwkeurig beeld van Zuckerberg. Hij wordt omschreven als een wat schuwe figuur, onhandig in de sociale omgang, niet geïnteresseerd in geld, maar wel volledig geobsedeerd door het fenomeen dat hij creëerde. Facebook is zijn baby.


Op internet circuleren verslagen van chatsessies waarin Zuckerberg een schokkend dedain toont voor de gebruikers van zijn eerste website.


Zuckergberg: 'Ik heb 4.000 e-mails, foto's, adressen.'


Vriend: Wat? Hoe heb je dat voor elkaar gekregen?


Zuckerberg: 'Mensen hebben dat gewoon ingevuld. Geen idee waarom. Ze vertrouwen me. Dumb fucks.'


Op zijn Facebook-profiel geeft Zuckerberg weinig prijs. Daarop is alleen te lezen dat hij drie zussen heeft. In de lijst van vrienden staan zijn moeder, Karen, en zijn vader, Edward, een tandarts in Dobbs Ferry (New York).


Zijn miljardairszoon houdt van mainstreammuzikanten als Green Day, Taylor Swift, Jay-Z en Shakira. Hij noemt slechts een favoriet boek. Zuckerbergs motto luidt dat hij 'de wereld tot een open plek wil maken door mensen te helpen, zodat ze contact met elkaar kunnen zoeken en dingen kunnen delen'. 911.747 gebruikers hebben de knop 'I Like This' bij het motto aangeklikt.


Bijna een miljoen leden mogen dan Zuckerbergs ideaal delen, de praktijk is weerbarstiger. De afgelopen jaren raakte het bedrijf juridisch om de haverklap in de problemen, omdat Zuckerberg soms ver voor de muziek uitloopt. Om adverteerders te paaien, dwong hij de gebruikers soms tot meer openheid dan ze werkelijk wilden toelaten.


Profielpagina

Het debacle rond Beacon is een sprekend voorbeeld. In november 2007 begon de website gebruikers te volgen als ze van Facebook weggingen om elders op internet spullen of diensten te kopen. Die nieuwe aankopen werden voor iedereen zichtbaar. Op hun profielpagina zagen gebruikers advertenties verschijnen voor soortgelijke producten.


Het duurde een maand voor er excuses kwamen van Zuckerberg. 'We hebben de plank misgeslagen met deze optie, en het spijt me enorm.' De Beacon-ophef leidde tot een rechtszaak die Facebook voor 9,5 miljoen dollar schikte.


Door de privacyperikelen kwam de jonge Facebook-bedenker volop in de publiciteit te staan. Hij heeft een hekel aan die aandacht, zeggen vrienden. Maar The Social Network is helemaal een nachtmerrie. Al maanden geleden gaf Zuckerberg toe te gruwen van het idee dat Hollywood zich met hem zou bemoeien. 'Ik zou wensen dat niemand een film van mij maakte terwijl ik nog leef', zei hij in een interview. Of de Facebook-pioniers ooit cocaïne snoven uit de boezem van jonge vrouwen, zoals wordt gesuggereerd, wil de miljardair niet zeggen. Hij doet de film af als fictie. 'Het is mijn leven, dus ik weet dat het niet zo dramatisch is verlopen.'


De afgelopen maanden voerde Zuckerberg een charmeoffensief om de reputatieschade zo veel mogelijk te beperken. Hij deed een gastoptreden in de animatieserie The Simpsons en werkte mee aan een portret in het tijdschrift The New Yorker. De auteur merkt op dat Zuckerberg zich ongemakkelijk voelt in de nabijheid van journalisten.


Onopvallend huurhuis

In de praatshow van Oprah Winfrey onthulde hij dat hij 100 miljoen dollar schenkt aan het onderwijs in Newark, de stad waarin hij zelf naar de lagere school ging. Hij liet een cameraploeg toe in zijn woning, een onopvallend huurhuis in Palo Alto waar hij woont met zijn vriendin Priscilla Chan.


Zuckerberg begint elke dag met lessen Chinees, voor een bezoek dat hij later dit jaar met Chan aan China zal brengen. Zijn werkkamer telt drie stoelen, een tafel en twee boekenplanken. Hij is er zelden; hij maakt dagen van zestien uur bij Facebook.


Hij wordt bejubeld en verguisd. In het Amerikaanse tijdschrift Vanity Fair staat hij bovenaan op de lijst van de honderd invloedrijkste mensen. 'Dit jaar roepen we Zuck (zijn bijnaam, red.) uit tot onze nieuwe Caesar. Hij regeert vanuit Palo Alto, Californië, het Rome van ons ontluikende millennium.'


Recensenten zijn zeer te spreken over The Social Network. De acteur die Zuckerberg speelt, Jesse Eisenberg, wordt getipt voor een Oscar. De scenarist Aaron Sorkin omschrijft zijn film als een 'klassieke vertelling over vriendschap, loyaliteit, verraad en jaloezie.' Je krijgt geen 500 miljoen vrienden zonder vijanden te maken, staat op de filmposter.


'De opmerkelijke paradox waarmee de film speelt', constateert de The New York Times, 'is dat 's werelds populairste vriendennetwerk is geschapen door een man met een verschrikkelijk, bijna ziekelijk gebrek aan sociale vaardigheden.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden