'De cacao moet weer onze kant op'

De Ivoriaanse cacaoboeren zijn getroffen door schimmelziekte en oorlog. Daarom verdween de productie naar buurlanden als Togo of Mali.

Kees Broere

BOUSSA KOUAMEKRO Veel bukken, bladeren van je afduwen, en zorgen dat je niet wegglijdt in de modder. Konan N'Guessan weet hoe dat moet. Hij gaat voor op het smalle pad dat door de cacaoplantage loopt. Na een paar minuten houdt hij stil en wijst. Daar, aan een cacaoboom, hangt de reden van zijn zorgen: een vrucht met een zwarte, schimmelende schil.


'Het is een ziekte die zich langzaam maar zeker verspreidt', zegt N'Guessan. 'Ook verder naar het noorden, en zelfs in Ghana begint het te komen. Een medicijn hiertegen is nog niet gevonden.' De boer uit Ivoorkust houdt zijn hart vast. Zijn grondstof voor chocolade is bijzonder gewild. Maar de cacao is kwetsbaar.


Boussa Kouamekro ligt niet ver van Daloa, een stad in het midwesten. Het is een gehucht van zo'n driehonderd inwoners, die al generaties lang werken op de plantages. Ivoorkust neemt bijna 35 procent van de wereldproductie van cacao voor rekening. Maar de bedrijfstak ligt aan alle kanten onder vuur.


Seizoensarbeiders

Dat laatste soms ook letterlijk. Het gebied rond Daloa was kort na het uitbreken van de opstand in het noorden een oorlogszone. De cacao kon het land niet af, seizoensarbeiders vluchtten en materiaal voor de teelt zoals pesticiden, werd niet meer geleverd. Zo ging de productie omlaag.


'Op een gegeven moment was het bijna 50 procent minder', vertelt Lucien Konadio. Uit de lemen hutten komen kinderen te voorschijn om mee te luisteren. De vrouwen in het gehucht houden zich afzijdig. Zij zijn echt druk: er moet gekookt worden.


De rebellie van de zogeheten Forces Nouvelles schopte de Ivoriaanse cacaohandel danig in de war. In de zuidelijke havens van Abidjan en San Pedro kwam steeds minder binnen. Een deel van de oogst verdween naar omringende landen als Togo, Burkina Faso en Mali. De belastingopbrengsten ervan kwamen terecht bij de opstandelingen; niet bij de staat en dus al helemaal niet bij de bevolking.


'We moeten de cacao weer onze kant zien op te krijgen', zegt Serge Tano, een exporteur in Abidjan. Vanuit zijn kantoor kijkt hij uit over de haven van de belangrijkste zakenstad in Ivoorkust. 'De oorlog heeft een groot deel van onze industrie vernield. Jullie in het Westen, jullie chocolade-eters, moeten meer betalen.'


Behalve met opstandelingen en schimmelziekte hebben de cacaoboeren ook te maken met de kritiek op de kinderarbeid die op hun plantages zou voorkomen. Een recent Amerikaans rapport stelt dat van de pogingen om hieraan een einde te maken weinig terecht is gekomen. Ook zouden kinderen nog steeds als 'slaven' te werk worden gesteld, daartoe al dan niet gedwongen door ouders die hen over de grens naar een ander land brengen.


Plantages

Het zijn bevindingen die in de cacaoindustrie zelf tot grote woede leiden. 'Die Amerikanen begrijpen er helemaal niets van', zegt Tano. 'Kinderen kunnen dit werk fysiek helemaal niet aan. En slavernij? Niets ervan! Ja, kinderen zitten soms op de plantages. Ze halen wel eens water voor hun ouders. Maar werken?' Hij laat zijn gegroefde handen zien: 'Dit kunnen kinderen helemaal niet.'


Ook op de plantage bij Boussa Kouamekro, een van de vele honderden in Ivoorkust, overheerst de woede als het onderwerp ter sprake komt. Konan N'Guessan wijst op een tenger tienermeisje. 'Denk je nu echt dat zij cacao kan oogsten? Die onderzoekers liegen, dat doet ons werkelijk pijn. Alsof wij geen onderdeel vormen van de grote wereld. '


En over de 'grote wereld' gesproken: de cacaoboeren klagen over de te lage prijzen die zij op de markt menen te krijgen. N'Guessan en zijn mensen werken onder meer voor Cargill, het internationale bedrijf dat ook in Amsterdam produceert. 'Onze regering roept over de radio dat we 1.100 CFA (franc) per kilo moeten krijgen. Maar een bedrijf als Cargill geeft dan niet meer dan 900, en soms maar 800.'


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden